Bản án 02/2019/DS-ST — Tranh chấp hợp đồng vay tài sản

[1] Về quan hệ pháp luật tranh chấp và thẩm quyền của Tòa án: Nguyên đơn bà Lâm Thị Phương D khởi kiện yêu cầu bà Ngô Thị B và ông Trần Văn L hoàn trả số tiền đã vay 377.000.000 đồng. Căn cứ quy định tại Điều 463, 469 của Bộ luật Dân sự năm 2015; khoản 3 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự đây là tranh chấp về hợp đồng dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân. Bị đơn có nơi cư trú tại khóm PTr, p1, thị xã DH nên Tòa án nhân dân thị xã DH có thẩm quyền thụ lý, giải quyết vụ án theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

[2] Căn cứ biên bản xác minh ngày 19/02/2019 của Tòa án nhân dân thị xã DH thì có căn cứ xác định người khởi kiện đã ghi đầy đủ và đúng địa chỉ nơi cư trú gắn với địa chỉ được ghi trong các biên nhận nợ của bị đơn bà Ngô Thị B và ông Trần Văn L là ở khóm PTr, p1, thị xã DH, tỉnh Trà Vinh. Sau khi thụ lý vụ án, Tòa án không tống đạt được thông báo về việc thụ lý vụ án cho bị đơn. Theo hướng dẫn tại khoản 1, khoản 2 Điều 6 Nghị quyết số 04/2017/NQ-HĐTP ngày 05/5/2017 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn một số quy định tại khoản 1 và khoản 3 Điều 192 Bộ luật Tố tụng dân sự số 92/2015/QH13 về trả lại đơn khởi kiện, quyền nộp đơn khởi kiện lại vụ án thì trường hợp này được coi là bị đơn bà B, ông L cố tình giấu địa chỉ và Tòa án tiếp tục giải quyết theo thủ tục chung mà không đình chỉ việc giải quyết vụ án vì lý do không tống đạt được cho bị đơn. Tòa án đã thực hiện việc tống đạt trực tiếp cho bị đơn nhưng bị đơn vắng mặt tại nơi cư trú không rõ thời gian trở về nên Tòa án đã thực hiện thủ tục niêm yết công khai văn bản tố tụng từ khi thụ lý, tiếp cận, công khai, giao nộp chứng cứ và hòa giải, xét xử theo Điều 177 của Bộ luât Tố tụng dân sự nhưng bị đơn bà B, ông L vắng mặt tại phiên tòa lần thứ hai mà không vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan. Căn cứ các Điều 227 và 228 của Bộ luật Tố tụng dân sự Tòa án tiến hành xét xử vụ án vắng mặt bị đơn bà B và ông L.

[3] Tại phiên tòa, nguyên đơn bà D rút yêu cầu khởi kiện đối với ông Trần Văn L và rút yêu cầu về số tiền lãi theo thỏa thuận vượt quá quy định của pháp luật. Việc rút yêu cầu của bà D là tự nguyện, căn cứ khoản 2 Điều 244 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử chấp nhận và đình chỉ xét xử đối với yêu cầu bà D đã rút. Nếu sau này có tranh chấp thì sẽ giải quyết bằng vụ án khác, người rút yêu cầu khởi kiện không phải chịu án phí đối với yêu cầu đã đình chỉ xét xử.

[4] Nguyên đơn bà D khởi kiện bà B số tiền vay 377.000.000 đồng (trong đó 325.000.000 đồng nợ gốc và 52.000.000 đồng nợ lãi), bị đơn bà B, ông L được Tòa án thông báo, tống đạt hợp lệ để tham gia tố tụng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, nhưng Tòa án không nhận được ý kiến phản đối của bị đơn. Nguyên đơn bà D cung cấp cho Tòa án hai biên nhận nợ có chữ ký của bà B, từ đó Tòa án xét thấy bà D đã có đủ chứng cứ để chứng minh bà B có vay và có nhận của bà D số tiền 325.000.000 đồng nợ gốc và chưa trả lãi là có thật.

[5] Xác định kỳ hạn của hợp đồng vay: Theo nội dung trong biên nhận nợ ngày 02/4/2018 âm lịch (ngày 16/5/2018 dương lịch) đối với số tiền 325.000.000 đồng thì không có ghi thời hạn trả nợ, không ghi mức lãi suất thỏa thuận bao nhiêu (bỏ trống) nên không có căn cứ xác định hợp đồng vay này là có kỳ hạn hay không có kỳ hạn theo thỏa thuận. Quá trình giải quyết vụ án, theo bà D trình bày thời hạn cho vay là 04 tháng, khi đến hạn trả nợ bà B không trả được nợ gốc và nợ lãi nên bà B mới ký nhận nợ tiền lãi bằng 52.000.000 đồng vào ngày 28/8/2018 âm lịch (ngày 07/10/2018 dương lịch). Như vậy, giao dịch cho vay giữa bà D với bà B có nội dung phù hợp với quy định tại khoản 2 Điều 470 Bộ luật Dân sự năm 2015 nên Tòa án xác định hợp đồng vay giữa bà D với bà B là hợp đồng vay có kỳ hạn và có lãi.

[6] Xác định lãi, lãi suất trong hợp đồng vay tài sản: Theo bà D xác định lãi suất cho vay thỏa thuận 4%/tháng (48%/năm) và yêu cầu bên vay trả lãi 04 tháng bằng 52.000.000 đồng (325.000.000 đồng x 4%/tháng x 4 tháng). Theo quy định của Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì lãi suất vay do các bên thỏa thuận, nhưng không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay. Như vậy, lãi suất theo thỏa thuận như bà D trình bày là vượt quá lãi suất giới hạn 20%/năm nên mức lãi suất vượt quá 28%/năm (48%/năm - 20%/năm) không có hiệu lực và lãi, lãi suất cho vay được tính lại như sau: Lãi trên nợ gốc trong hạn chưa trả = nợ gốc chưa trả 325.000.000 đồng x 20%/năm (là lãi suất giới hạn, vì thỏa thuận 48%/năm là vướt quá giới hạn) x 4 tháng (thời gian chưa trả lãi trên nợ gốc) = 21.666.667 đồng.

[7] Về nghĩa vụ trả nợ của bên vay: Hợp đồng vay giữa bà D với bà B là hợp đồng vay có kỳ hạn và có lãi. Khi đến hạn, bà B không trả nợ gốc, nợ lãi là vi phạm nghĩa vụ của bên vay. Do đó, việc bà D khởi kiện yêu cầu bà B có trách nhiệm trả nợ gốc, nợ lãi mà không yêu cầu ông L liên đới trả nợ là có cơ sở phù hợp với quy định tại Điều 466 của Bộ luật Dân sự 2015 nên được chấp nhận.

[8] Về án phí: Căn cứ điều 147 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, căn cứ Điều 27 của Pháp lệnh án phí, lệ phí Tòa án bị đơn phải chịu án phí dân sự sơ thẩm đối với phần yêu cầu của nguyên đơn được Tòa án chấp nhận.