Quyết định số 117/2002/QĐ-UB Về việc ban hành Quy trình kỹ thuật chăm sóc, nuôi dưỡng đãn bò sữa và đàn bò thịt trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang

- Mỗi con bò sữa phải có số hiệu riêng để tiện theo dõi, quản lý, đánh số không được trùng lặp. Số hiệu được đo ở tai bò để tiện theo dõi, quản lý.

Mở sổ ghi chép cho từng con bò sữa gồm các mục sau:

- Số hiệu hoặc tên, ngày tháng năm sinh và nơi sinh; Ngày tháng năm nhập bò, lý lịch huyết thống (con bò bố, mẹ, ông, bà).
- Một số đặc điểm ngoại hình chính.
- Khả năng sản xuất sữa.
- Khả năng sinh sản.
- Tình hình sức khoẻ bệnh tật.

- Cách xác định thời điểm phối giống thích hợp: Trong khoảng thời gian từ 16 - 24 giờ (kể từ khi bò có biểu hiện động dục). Có thể áp dụng quy luật "sáng - chiều" (tức là động dục buổi sáng thì phối giống vào buổi chiều, động dục vào buổi chiều thì phối giống vào sáng hôm sau). Nên phối kép cho bò 2 liều tính cách nhau từ 10 - 12 giờ để đạt hiệu quả thụ thai cao hơn.

- Việc nuôi dưỡng phải đảm bảo có đủ dinh dưỡng để nuôi thai, tiết sữa ngay sau khi đẻ, đạt sản lượng sữa cao.

- Thời gian chứa 280 ± 5 ngày (thường 9 tháng 10 ngày). Cho vận động vừa phải, tránh sảy thai nhất là vào các tháng chứa thứ 3 ; 7 ; 8 ; 9.

- Xoa bóp bầu vú: Trong thời gian bò có chứa nhất là từ tháng chứa thứ 6 trở lên, thường xuyên dùng khăn bông thấm nước ấm xoa bóp và luyện tập bầu vú hàng ngày.

- Đảm bảo khẩu phần ăn cho bò chứa theo từng giai đoạn (thực hiện theo phụ biểu 3)

- Thời gian và cách cho ăn: Thức ăn tinh cho ăn mỗi ngày 2 lần vào thời điểm vắt sữa, sau đó cho ăn thức ăn thô.

- Cho bè uống đủ nước sạch theo nhu cầu.

- Trước khi đẻ 10 - 15 ngày chăm sóc bò tại chuồng và trực bò đẻ.

- Kỹ thuật đỡ đẻ cho bò:

+ Chuẩn bị khăn sạch, kim, chỉ, panh, kéo, cồn sát trùng lốt 5%. Các dụng cụ phải được vô trùng cẩn thận.

+ Khi bè đẻ ra, dùng khăn mềm và sạch, lau khô toàn thân, móc hết nhớt rãi trong mồm, mũi và cho bè bú sữa đầu càng sớm càng tốt.

- Kỹ thuật cắt rốn cho bè:

+ Dùng 2 ngón tay (ngón trỏ và ngón giữa) kẹp chặt dây rốn vuốt ngược cho máu chảy vào trong bụng bè, kẹp panh vào vị trí cách bụng bè con từ 8 - 10 cm. Dùng kim chỉ đã sát trùng xuyên thủng qua cuống rốn, thắt chặt cuống rốn, tiến hành cắt rốn ở phía ngoài cách chỗ buộc 1cm, chấm cồn i ốt 5 % vào vết cắt để tránh nhiễm trùng.

+ Cân trọng lượng bè, ghi sổ theo dõi.

+ Vệ sinh phần thân sau và bầu vú của bò mẹ bằng nước ấm 30- 40⁰ C.

+ Bình thường sau đẻ 30 phút đến 3 giờ thì nhau thai sẽ ra hết, nếu sau đẻ 10- 12 giờ mà nhau thai không ra là bò bị sót nhau, cần báo cán bộ thú y can thiệp ngay.

+ Sau khi để bò thường bị mất nước cần cho bò uống nước ấm có pha muối, những ngày sau cho bò uống nước sạch tự do. Sau để 15- 20 ngày cần chăm sóc bò tại chuồng, cho ăn đủ cỏ tươi, xanh non, nấu thêm cháo gạo 0,5 - 1 kg/ con/ ngày và 30- 40 gam muối ăn/ con/ ngày.

- Thức ăn cho bò vắt sữa: Cho ăn theo khẩu phần nuôi dưỡng bò sữa (thực hiện theo phụ biểu 4).

- Nước uống:

+ Nước uống phải được kiểm định đảm bảo về tiêu chuẩn chất lượng theo qui định.

+ Bò sữa rất cần có đủ nước uống và nhu cầu nước uống cũng cần thiết như ăn thức ăn. Thiếu nước uống, lượng sữa tụt nhanh hơn so với thiếu thức ăn.

+ Trong mảng phải luôn luôn có nước sạch để bò uống tự do. Đối với bò có lượng sữa trên 20 lít sữa/ngày, có thể pha thêm rỉ mật, hoặc muối vào nước cho bò uống.

- Vận động, tắm, chải: mùa hè mỗi ngày cho vận động, chải cho bò 2 lần/ngày và dùng bàn chải chải cho bò, mỗi lần từ 1- 2 giờ. Mùa đông tắm sạch cho bò bằng nước ấm vào những ngày trời nắng ấm, ít nhất mỗi tuần phải có 1 lần tắm, chải trừ ve để phòng ngừa bệnh ký sinh trùng đường máu cho bò.

- Chống nóng, chống rét và vệ sinh thú y: Trong những ngày nóng bức, ngoài việc tắm, chải cho bò, cần để bò đứng ở những chỗ thoáng mát. Khi trời rét buốt, cần che chắn chuồng nuôi và có đệm rơm lót nên chuồng cho bò nằm. Nên chuồng luôn luôn sạch sẽ, khô ráo, không được ẩm ướt, thường xuyên thay đệm lót.

- Kiểm tra khối lượng bò bằng cách dùng cân hoặc đo kích thước các chiều và tính theo công thức: (áp dụng cho bò lai hướng sữa).

P(kg) = 90,1 \times VN^2 \times DTC

Vòng ngực ( VN), dài thân chéo ( DTC ) do bằng thước dây và tính bằng mét.

- Hiện nay có hai cách vắt sữa: bằng tay và bằng máy.

Trước khi bò đẻ 2 tháng cần cạn sữa cho bò. Tuỳ theo lượng sữa của từng con bò mà áp dụng kỹ thuật cạn sữa chậm hay nhanh.

+ Cạn sữa chậm: áp dụng cho bò có lượng sữa trước khi đẻ ≥ 8kg/con/ngày.

* Giảm số lần vắt từ 3 lần xuống 2 rồi 1 lần/con/ngày đồng thời thay đổi giờ vắt.

* Sau 10-15 ngày lượng sữa sẽ giảm đến mức thấp nhất.

* Lần cuối cùng vắt sữa thật kiệt, rửa sạch bầu vú và tiếp tục giảm lượng thức ăn.

+ Cạn sữa nhanh: áp dụng cho bò có lượng sữa dưới 8 kg/con/ngày. Thực hiện như cạn sữa chậm nhưng thời gian ngắn hơn, chỉ cần 5-7 ngày.

- Phải được kiểm định gia súc theo quy định của Pháp lệnh Thú y
- Phải có địa điểm cách ly
- Chỉ nhập đàn bò khi có đầy đủ kết luận của cơ quan chuyên môn có thẩm quyền về thú y.

Các đơn vị và cá nhân nuôi bò phải có kế hoạch và giải pháp sản xuất, chế biến, bảo quản và dự trữ các loại thức ăn, phải đảm bảo có đủ thức ăn cho đàn bò theo tiêu chuẩn khẩu phần ăn.

Thức ăn cho bò phải đủ thành phần gồm có: thức ăn thô (cỏ tươi, cỏ khô); thức ăn tinh hỗn hợp ; thức ăn củ quả ; muối ăn, khoáng... chất lượng các loại thức ăn phải đạt được : Thức ăn không bị thối mốc, sâu mọt, vón cục; thức ăn thô xanh phải tươi; thức ăn củ, quả không bị hà thối...

+ Bò vàng (giống nội) phải đạt 70 - 80kg;

+ Bò lai Zêbu: 90 - 120 kg

+ Bò thịt chuyên dụng từ 150 kg trở lên.

- Sau khi cai sữa cho bê tiến hành nuôi tách bê đực, bê cái. Những bê đực, bê cái không đủ tiêu chuẩn làm giống chuyển nuôi lấy thịt. Bê cái đủ tiêu chuẩn làm giống chuyển nuôi hậu bị để tạo đàn cái sinh sản.

- Chọn theo ngoại hình:

+ Bò khoẻ mạnh không có bệnh tật.

+ Thân sau phát triển hơn thân trước.

+ Dáng thanh nhẹ, da mỏng, lông mượt.

+ Đầu thanh, ngực sâu, rộng, bụng to, lưng thẳng không võng.

+ Móng vai nở..

+ 4 chân thẳng, không chạm kheo, móng chân khít.

+ Bầu vú phát triển và cân xứng. Bốn núm vú phân bố đều như hình vuông, không có vú kẹ, da vú mỏng.

- Chỉ chọn những bê đã đủ 6 tháng tuổi

b- Giai đoạn từ 7- 18 tháng tuổi.

+ Yêu cầu nuôi dưỡng bê hậu bị không quá béo, quá gầy.

+ Tuổi và khối lượng gieo tinh lần đầu : (thực hiện theo mục 1).

+ Khẩu phần ăn: Mỗi ngày ăn 10 - 20 kg cỏ tươi, cho ăn thêm ngon mía, cây ngô non, củ quả (theo phụ biểu 3) và có thể bổ sung thêm 0,2 - 0,4 kg rỉ mật đường nếu có điều kiện.

+ Cách cho ăn: Thức ăn tinh và củ quả mỗi ngày cho ăn 2 lần trước khi cho ăn cỏ tươi. Lượng cỏ tươi cho ăn thêm tại chuồng buổi sáng (30 - 40 %); buổi chiều (60-70 %). Thức ăn thô (cỏ tươi, cỏ khô và rơm rạ ...) phải cắt ngắn 3 - 5 cm.

- Mục đích: Biết được khối lượng bê từ đó xem xét chế độ chăm sóc, nuôi dưỡng để kịp thời điều chỉnh nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.

- Thời gian : tiến hành kiểm tra vào buổi sáng trước khi cho bê ăn.

- Phương pháp: Định kỳ cứ 3 tháng kiểm tra khối lượng bê 1 lần (có thể dùng cân hoặc đo kích thước các chiều thực hiện theo công thức sau).

* Công thức tính khối lượng bò:

- Bò vàng Việt Nam: KL (kg) = 89,5 x VN² x DTC

- Bò lai : KL (kg) = 90,1 x VN² x DTC, Trong đó:

KL - Khối lượng tính bằng kg

VN - Vòng ngực, đo bằng thước dây, tính bằng m

VN² - Bình phương của vòng ngực

DTC - Dài thân chéo, đo bằng thước dây, tính bằng m.

- Tiêu chuẩn bò cái :

+ Tuổi 18-24 tháng tuổi.

+ Khối lượng lúc bắt đầu phối giống (thực hiện như mục 1). của quy trình này.

+ Khối lượng để lừa đầu: (thực hiện như mục 1).

+ Xếp cấp tổng hợp phải đạt từ cấp I trở lên.

- Tỷ lệ ghép phối thích hợp (nếu nuôi bò theo đàn) : 1 đực/ 20-25 cái.

- Chu kỳ động dục thông thường là 21 ngày ( giao động trong khoảng từ 18-23 ngày).

- Thời gian động dục: 1-2 ngày.

- Biểu hiện động dục:

+ Các biểu hiện động dục: Kêu rống, ăn uống ít hoặc bỏ ăn, thích nhảy lên lưng con khác, âm hộ sưng to, hơi mở, màu hồng, có niêm dịch loãng chảy ra.

- Cách xác định thời điểm phối giống thích hợp: Dựa vào quan sát thực tế bò có các biểu hiện như sau:

+ Chịu đứng yên để con khác nhảy lên lưng (giai đoạn chịu đực).

+ Niêm dịch âm đạo keo dính như nhựa chuối, chảy thành sợi dài, màu trắng trong.

+ Thường trong khoảng thời gian từ 16 - 24 giờ (kể từ khi bò có biểu hiện động dục).

- Phối giống:

+ Có thể áp dụng quy luật "sáng - chiều" (tức là động dục buổi sáng thì phối giống vào buổi chiều, động dục vào buổi chiều thì phối giống vào sáng hôm sau).

- Có hai cách phối giống: Cho bò đực nhảy trực tiếp và thụ tinh nhân tạo.

+ Nếu thụ tinh nhân tạo thì nên phối kép cho bò 2 liều tinh cách nhau từ 10 - 12 giờ để đạt kết quả thụ thai cao hơn.

- Sau khi phối giống 21 ngày, bò không có biểu hiện động dục lại tức là bò đã có chửa; nếu bò có động dục trở lại thì phải báo ngay cho cán bộ kỹ thuật xem xét, quyết định.

- Thời gian động dục lại sau đẻ: 60-90 ngày.

- Thời gian bò chửa 280 - 285 ngày (thường 9 tháng 10 ngày). Cho bò vận động nhẹ, thời gian khoảng 1 giờ/lần, chăm sóc tốt để tránh sảy thai, nhất là vào các tháng chửa thứ 3 ; 7 ; 8 ; 9.

- Việc nuôi dưỡng phải đảm bảo cho bò có đủ dinh dưỡng để nuôi thai, tiết sữa ngay sau khi đẻ, đạt sản lượng sữa cao.

- Đảm bảo khẩu phần ăn cho bò chửa theo từng giai đoạn (thực hiện theo phụ biểu 2)

- Thời gian cho bò ăn: buổi sáng lúc 11- 12 giờ ; buổi chiều lúc 5 - 6 giờ.

- Cách cho ăn: cho bò ăn thức ăn tinh trước, thức ăn thô xanh sau.
- Cho bò uống đủ nước sạch, tốt nhất là có hệ thống tự động để bò uống tự do.

Trước khi đẻ 10 - 15 ngày chăm sóc bò tại chuồng và trực bò đẻ.

- Biểu hiện bò sắp đẻ:

Âm hộ sung to, có niêm dịch chảy ra, bầu vú căng sữa, các núm vú vểnh ra, móng sụt, biểu hiện đừng nằm không yên, chân cào đất.

- Kỹ thuật đỡ đẻ cho bò

+ Chuẩn bị giẻ lau sạch, kim, chỉ, panh, kéo, cồn sát trùng iốt 5%. Các dụng cụ phải được vô trùng cẩn thận.

+ Khi bẻ được đẻ ra dùng giẻ mềm và sạch, lau khô toàn thân, (hoặc để cho bò mẹ liếm), móc hết nhớt rãi trong mồm bẻ, bóc móng, cắt rốn và cho bẻ bú sữa đầu càng sớm càng tốt.

- Kỹ thuật cắt rốn cho bẻ

Dùng 2 ngón tay (ngón trỏ và ngón giữa) kẹp chặt dây rốn vuốt ngược cho máu chảy vào trong bụng bẻ, kẹp panh vào vị trí cách bụng bẻ con từ 8 - 10 cm. Dùng kim chỉ đã sát trùng xuyên thủng qua cuống rốn, vòng chỉ thắt chặt cuống rốn, tiến hành cắt phía ngoài, cách nốt buộc 1cm, chấm cồn i ốt 5 % vào vết cắt để tránh nhiễm trùng.

- Cân trọng lượng bẻ ghi sổ theo dõi.

- Vệ sinh phần thân sau và bầu vú của bò mẹ bằng nước ấm 30- 40° C.

- Bình thường sau đẻ 30 phút đến 3 giờ thì nhau thai sẽ ra hết, nếu sau đẻ 10-12 giờ mà nhau thai không ra là bò bị sót nhau, cần báo cán bộ thú y can thiệp ngay.

- Thức ăn, nước uống cho bò đẻ:

+ Sau khi đẻ bò thường bị mất nước cần cho bò uống nước ấm có pha chút muối. Sau đẻ 15- 20 ngày cần chăm sóc bò tại chuồng, cho ăn đủ cỏ tươi, xanh non, nấu thêm cháo gạo 0,5 - 1 kg/ con/ ngày và 30- 40 gam muối ăn/ con/ ngày.

+ Những ngày sau, trong suốt thời gian nuôi con, mỗi ngày cho bò mẹ ăn 30 kg cỏ tươi ; 2-3 kg rơm ủ ; 1-2 kg thức ăn tinh hỗn hợp để cho bò nhanh động dục trở lại và phối giống.

+ Cho bò uống nước sạch thoả mãn theo nhu cầu.

- Chế độ vận động, tắm chải, diệt ký sinh trùng.

Vận động:

Hàng ngày phải cho bò vận động, mỗi ngày 1- 2 lần, mỗi lần 1- 2 giờ.

Tắm chải, diệt ký sinh trùng:

Mùa hè tắm cho bò 1-2 lần/ ngày, mùa đông tắm vào những ngày trời nắng ấm, kết hợp diệt ký sinh trùng (ve, rận, ghẻ ...) cho bò.

CHĂM SÓC, NUÔI DƯỠNG BÒ ĐỰC GIỐNG