Công văn số 1930/BTC-TCT V/v tham gia ý kiến vào dự thảo Nghị Quyết của Quốc hội về xử lý nợ thuế

Theo quy định nêu trên thì người nộp thuế chậm nộp tiền thuế so với thời hạn quy định sẽ bị tính tiền chậm nộp 0,03%/ngày cho đến ngày người nộp thuế nộp tiền thuế vào NSNN, không phân biệt nợ còn đối tượng để thu hay nợ không còn đối tượng để thu, NNT đã chấm dứt hoạt động sản xuất kinh doanh, đã bị thu hồi đăng ký kinh doanh. Dẫn đến số tiền chậm nộp tính trên nợ không còn đối tượng để thu không ngừng tăng lên (tăng 200 tỷ đồng/tháng, 2.400 tỷ đồng/năm), trong khi thực tế các khoản nợ này không có khả năng thu hồi do người nộp thuế thực tế đã chết, tự giải thể, phá sản chấm dứt hoạt động sản xuất kinh doanh không theo trình tự pháp luật quy định, bỏ đi khỏi địa chỉ kinh doanh đã đăng ký với cơ quan thuế, cơ quan thuế đã thu hồi mã số thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh đã thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Việc quy định tính tiền chậm nộp thuế như hiện hành làm tăng thêm số liệu nợ ảo trên sổ sách theo dõi của cơ quan quản lý thuế, tăng gánh nặng phải điều chỉnh xử lý cho cơ quan quản lý thuế.

Để tránh tình trạng số tiền chậm nộp thuế không có khả năng thu hồi không ngừng tăng lên, cơ quan quản lý thuế mất nhiều thời gian, nhân lực để theo dõi tiền chậm nộp thuế đối với các khoản nợ không có khả năng thu, không còn đối tượng để thu, của NNT đã chấm dứt hoạt động sản xuất kinh doanh, cơ quan đăng ký kinh doanh đã thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Bộ Tài chính đề nghị báo cáo Quốc hội cho phép:

Khoanh nợ (tạm thời chưa thu và không tính tiền chậm nộp thuế) từ ngày 01/01/2018 đối với người nộp thuế nợ tiền thuế đã chấm dứt hoạt động sản xuất kinh doanh quá 01 năm, cơ quan đăng ký kinh doanh đã thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy phép thành lập và hoạt động, giấy phép hành nghề. Thời gian không tính tiền chậm nộp tính từ ngày cơ quan đăng ký kinh doanh thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy phép thành lập và hoạt động, giấy phép hành nghề. Cơ quan quản lý thuế thực hiện tính tiền chậm nộp và thu vào ngân sách đối với khoản tiền chậm nộp trên khi người nộp thuế quay lại hoạt động sản xuất kinh doanh.

Luật Quản lý thuế được Quốc hội thông qua tháng 11 năm 2006 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2007, đã tạo điều kiện thuận lợi cho người nộp thuế trong việc thực hiện nghĩa vụ nộp thuế. Trong đó các quy định về gia hạn, xóa nợ, miễn tiền phạt chậm nộp tiền thuế đã góp phần hỗ trợ cho người nộp thuế vượt qua tình trạng khó khăn do gặp thiên tai, hoả hoạn, tai nạn bất ngờ, phá sản... đồng thời giảm áp lực về nghĩa vụ với NSNN trong một thời gian nhất định, tạo điều kiện cho người nộp thuế tiếp tục duy trì sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, quy định về gia hạn nộp thuế có một số nội dung chưa phù hợp với tình hình thực tế như:

Trước 2015, Luật Quản lý thuế (điểm c khoản 1 Điều 49) quy định gia hạn thời hạn nộp thuế cho trường hợp “chưa được thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản đã được ghi trong dự toán NSNN”. Quy định này chỉ cho gia hạn nộp thuế đối với hoạt động xây dựng cơ bản sử dụng nguồn vốn NSNN và chỉ cho phép gia hạn số tiền thuế, tiền phạt tương ứng với số tiền từ nguồn vốn NSNN đã được bố trí trong dự toán nhưng chưa được thanh toán dẫn đến chỉ được gia hạn một phần số tiền thuế, tiền phạt, phạt chậm nộp, chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng số tiền chưa nộp NSNN và trong thực tế khó xảy ra vì đã được bố trí trong dự toán thì đều được thanh toán; chưa có cơ chế gia hạn nộp thuế đối với người nộp thuế cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho người sử dụng nguồn vốn NSNN nhưng chưa được NSNN thanh toán (chỉ thực hiện gia hạn cho những trường hợp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng cơ bản)... đối với trường hợp gia hạn do gặp khó khăn đặc biệt khác theo quy định của Chính phủ thì chưa được quy định cụ thể tiêu chí xác định nên rất ít người nộp thuế được xử lý gia hạn theo trường hợp này.

Kể từ 01/01/2015, Luật số 71/2014/QH13 bãi bỏ điểm c khoản 1 Điều 49 và bổ sung vào khoản 1 Điều 106 nội dung “trường hợp người nộp thuế cung ứng hàng hóa, dịch vụ được thanh toán bằng nguồn vốn NSNN nhưng chưa được thanh toán nên không nộp kịp thời các khoản thuế dẫn đến nợ thuế thì không phải nộp tiền chậm nộp tính trên số tiền thuế còn nợ nhưng không vượt quá số tiền NSNN chưa thanh toán phát sinh trong thời gian NSNN chưa thanh toán”.

Theo quy định này thì còn phát sinh tiền chậm nộp, tiền phạt đối với các trường hợp phát sinh trước ngày 01/01/2015 như: (i) Trước ngày 01/01/2011, do chưa có quy định về việc gia hạn đối với các trường hợp NSNN chậm thanh toán, dẫn đến người nộp thuế gặp khó khăn do bị tính tiền phạt chậm nộp thuế; (ii) Từ ngày 01/01/2011 đến ngày 15/11/2014, Luật sửa đổi, bổ sung một số Điều của Luật Quản lý thuế đã có phép người nộp thuế chưa được thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản sẽ được gia hạn với thời gian tối đa 01 năm (Nghị định số 106/2010/NĐ-CP, Nghị định số 83/2013/NĐ-CP của Chính phủ), gia hạn 2 năm (Nghị định số 91/2014/NĐ-CP của Chính phủ). Tuy nhiên, nhiều người nộp thuế sau khi hết thời gian gia hạn NSNN vẫn chưa thanh toán hoặc thanh toán chậm nên doanh nghiệp bị tính phạt chậm nộp, tính tiền chậm nộp; một số người nộp thuế thuộc đối tượng gia hạn nhưng chưa thực hiện gia hạn nên bị tính tiền phạt chậm nộp, tiền chậm nộp.

Mặt khác, Luật Quản lý thuế và văn bản hướng dẫn chưa quy định rõ đối với các trường hợp các nhà thầu phụ hoặc các đơn vị hạch toán phụ thuộc, công ty con (gọi tắt là nhà thầu phụ) được Nhà thầu chính ký hợp đồng giao bớt một phần giá trị công việc cung ứng hàng hóa, dịch vụ cho nhà thầu phụ (không ký hợp đồng trực tiếp cung ứng hàng hóa, dịch vụ với đơn vị sử dụng vốn NSNN), chưa được đơn vị sử dụng vốn NSNN thanh toán thì không phải tính tiền chậm nộp thuế, dẫn đến nhiều trường hợp nhà thầu phụ là đơn vị trực tiếp thi công, cung ứng hàng hóa, dịch vụ được thanh toán bằng vốn NSNN nhưng chưa được thanh toán nên dẫn đến nợ thuế và phát sinh tiền chậm nộp thuế.

Căn cứ các quy định trên, để phù hợp với thực tế, Bộ Tài chính trình Chính phủ, Quốc hội xóa nợ tiền chậm nộp thuế đối với doanh nghiệp gặp khó khăn khách quan do thực hiện cung ứng hàng hoá, dịch vụ được thanh toán bằng vốn NSNN hoặc có nguồn chi từ NSNN nhưng chưa được thanh toán (bao gồm cả nhà thầu phụ). Theo đó, số tiền chậm nộp đề nghị xóa tính đến 31/12/2015 là 542,525 tỷ đồng.

- Theo quy định tại Luật Quản lý thuế số 78/2006/QH11 thì đã có quy định xử lý miễn phạt chậm nộp cho NNT gặp thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn bất ngờ hoặc trường hợp bất khả kháng khác. Quy định này đã giúp tháo gỡ rất nhiều khó khăn cho NNT ổn định sản xuất kinh doanh. Từ ngày 01/7/2013, thực hiện quy định tại Luật Quản lý thuế số 21/2012/QH13 thì hành vi chậm nộp tiền thuế bị “phạt chậm nộp” đã được sửa đổi thành “tiền chậm nộp”, nhưng Luật không có quy định miễn tiền chậm nộp cho các trường hợp gặp thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn bất ngờ hoặc trường hợp bất khả kháng khác, mặc dù bản chất của sự việc vẫn như nhau nhưng tên gọi được thay đổi. Điều này dẫn đến không ít khó khăn cho NNT khi họ gặp phải sự cố không mong muốn. Đối với NNT khi đã gặp thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn bất ngờ hoặc trường hợp bất khả kháng khác nếu không xử lý tiền chậm nộp thì NNT cũng không có khả năng nộp.

Ngoài ra, Luật Quản lý thuế cũng chưa có quy định các trường hợp như thuế nào được coi là bất khả kháng khác để cơ quan thuế, Hải quan thực hiện thống nhất trong toàn quốc. Thực tế đã xảy ra một số trường hợp NNT gặp khó khăn bất khả kháng như:

- Do đối tác trong nước hoặc nước ngoài phá sản nên không thanh toán được tiền hàng cho NNT, đối tác phá bỏ hợp đồng; Doanh nghiệp bị cơ quan công an phong tỏa tài khoản để phục vụ điều tra nên không thể nộp thuế đúng hạn; Doanh nghiệp vay vốn của Ngân hàng nhưng ngân hàng bị sáp nhập theo quy định của ngân hàng nhà nước nên không giải ngân vốn cho doanh nghiệp, ảnh hưởng đến sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, NHNN đưa vào diện kiểm soát đặc biệt tài khoản của DN bị phong tỏa nên không trích được tiền từ tài khoản để nộp thuế; Doanh nghiệp xảy ra bạo loạn, đình công; Doanh nghiệp bị điều chỉnh giấy phép đầu tư ảnh hưởng đến kết quả sản xuất kinh doanh; Do Nhà nước thay đổi chính sách, quy hoạch, kế hoạch, điều chỉnh giấy phép đầu tư; Cơ quan nhà nước chậm trả lời doanh nghiệp, chậm ban hành quyết định truy thu... dẫn đến doanh nghiệp gặp khó khăn, kết quả sản xuất kinh doanh lỗ 02 năm liên tục (cơ quan kiểm toán đã xác nhận), không có nguồn tài chính để nộp kịp thời tiền thuế nợ vào NSNN và phát sinh tiền chậm nộp.

Trong những trường hợp nêu trên, mặc dù nhiều người nộp thuế đã tuân thủ pháp luật, nỗ lực nộp thuế, cơ quan thuế đã thực hiện đầy đủ các biện pháp quản lý thu nợ thuế theo quy định nhưng do bất khả kháng hoặc do trở ngại khách quan ngoài ý muốn, họ vẫn còn nợ tiền chậm nộp. Số nợ tiền chậm nộp này hạch toán vào thu nhập sau thuế TNDN khiến doanh nghiệp chịu lỗ kéo dài, ăn vào vốn dẫn đến giải thể, phá sản. Việc xóa nợ tiền chậm nộp đối với những trường hợp này là cần thiết, nhằm hỗ trợ tháo gỡ cho doanh nghiệp đã có cố gắng hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế trong điều kiện khó khăn (nộp đủ số thuế nợ trước ngày 31/12/2017).

Do đó, Bộ Tài chính đề nghị xóa nợ tiền chậm nộp thuế của các khoản nợ thuế phát sinh trước ngày 01/01/2018 của người nộp thuế gặp thiên tai, hoả hoạn, tai nạn bất ngờ hoặc trường hợp khó khăn bất khả kháng. Mức xóa tiền chậm nộp thuế, không vượt quá giá trị thiệt hại.

Các trường hợp khó khăn bất khả kháng bao gồm: cơ quan quản lý nhà nước chậm trả lời, chậm thông báo, thay đổi quy hoạch/kế hoạch làm ảnh hưởng đến kết quả sản xuất kinh doanh của người nộp thuế; ngân sách nhà nước chậm thanh toán; doanh nghiệp nhà nước thực hiện chuyển đổi sở hữu chưa thực hiện giảm vốn nhà nước khi xác định giá trị doanh nghiệp; đối tác trong nước hoặc người ngoài phá sản; những trường hợp theo quy định của pháp luật về dân sự.

Tổng số nợ tiền chậm nộp do những nguyên nhân khách quan trình bày ở trên tính đến thời điểm 31/12/2017 ước khoảng 1.700 tỷ đồng.

Trong những năm gần đây, cả nước có trên 639.104 doanh nghiệp. Hàng năm có khoảng 10% doanh nghiệp giải thể, phá sản nhưng không thực hiện đầy đủ quy trình, thủ tục theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp, về phá sản⁶.

Qua tổng kết thi hành Luật Phá sản (năm 2004) thì có 49/63 Tòa án nhận đơn và giải quyết tổng số 336 đơn yêu cầu tuyên bố phá sản. Trong tổng số 336 đơn này, Tòa án đã ra 236 Quyết định mở thủ tục phá sản và trong đó ra 83 Quyết định tuyên bố phá sản⁷.

Như vậy, thực tế phát sinh rất nhiều doanh nghiệp lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán, đã giải thể, phá sản hoặc chấm dứt kinh doanh nhưng không làm đầy đủ trình tự, thủ tục giải thể, phá sản theo quy định của pháp luật. Vì vậy, đề nghị xóa nợ tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt đối với doanh nghiệp, tổ chức thực tế đã giải thể (trừ trường hợp giải thể để chia tách, sáp nhập, chuyển đổi), phá sản hoặc chấm dứt kinh doanh trước ngày 01/01/2017.

Đối với doanh nghiệp còn nợ tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt nêu trên, Cơ quan quản lý thuế phối hợp với Sở kế hoạch đầu tư, Sở Tài chính và các Sở chuyên ngành tổ chức kiểm tra tình hình thực tế không còn khả năng nộp ngân sách của doanh nghiệp (tài khoản ngân hàng; tài sản; công nợ; thực tế không còn hoạt động sản xuất kinh doanh...) và lập hồ sơ xoá nợ tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt.

Về thẩm quyền xử lý: Thủ tướng Chính phủ quyết định xoá nợ đối với trường hợp người nộp thuế nợ tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt từ 10 tỷ đồng trở lên; Bộ trưởng Bộ Tài chính quyết định xoá nợ đối với trường hợp người nộp thuế nợ tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt từ 5 tỷ đồng đến dưới 10 tỷ đồng; Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế, Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan quyết định xoá nợ đối với trường hợp người nộp thuế nợ tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt dưới 5 tỷ đồng.

Để bảo đảm chặt chẽ, trong việc xoá nợ, trường hợp người sáng lập doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật của tổ chức tiếp tục đăng ký thành lập tổ chức kinh doanh khác, Bộ Tài chính đề nghị quy định chế tài trong hai năm tiếp theo kể từ ngày thực hiện xoá nợ, chủ sở hữu doanh nghiệp, người sáng lập doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật không được thành lập doanh nghiệp mới/không được kinh doanh, trừ trường hợp người nộp thuế thực hiện nộp đủ số tiền thuế theo quyết định xoá nợ vào ngân sách nhà nước.

Cả nước có khoảng 1,7 triệu hộ, cá nhân kinh doanh. Đối với hộ có đăng ký kinh doanh, việc đăng ký kinh doanh do Phòng Tài chính Kinh doanh cấp quận, huyện quản lý; đối với nhiều hộ, cá nhân kinh doanh không có đăng ký kinh doanh, Ủy ban nhân dân cấp xã, phường quản lý những hộ này. Hộ, cá nhân kinh doanh bỏ kinh doanh đều do thua lỗ. Nếu đặt vấn đề phải áp dụng các biện pháp để thu hồi hết nợ của hộ, cá nhân kinh doanh đã bỏ kinh doanh là không khả thi vì họ chỉ còn tài sản đủ để đáp ứng nhu cầu cơ bản trong sinh hoạt thông thường.

Bộ Tài chính đề nghị xoá nợ tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt của hộ, cá nhân kinh doanh đã ngừng kinh doanh trước ngày 01/01/2017. Việc tổ chức thực hiện do Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định xoá nợ trên cơ sở đề nghị của cơ quan quản lý thuế sau khi phối hợp với cơ quan quản lý đăng ký kinh doanh, Ủy ban nhân dân cấp xã, phường và Hội đồng tư vấn thuế xã, phường nơi có địa chỉ đăng ký kinh doanh xác minh hộ, cá nhân kinh doanh đã chấm dứt hoạt động kinh doanh ở địa chỉ kinh doanh, cơ quan đăng ký kinh doanh đã thực hiện thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế đã thực hiện cưỡng chế nợ thuế theo quy định của Luật quản lý thuế.

Số nợ tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt đề nghị xoá nợ người nộp thuế thực tế đã giải thể, phá sản, bỏ kinh doanh trước ngày 01/01/2017 là 24.302 tỷ đồng, trong đó của người nộp thuế là doanh nghiệp, tổ chức khoảng 22.299 tỷ đồng và của hộ, cá nhân đã bỏ kinh doanh là 2.003 tỷ đồng.

Như vậy, với các đề xuất xử lý xóa nợ nêu trên thì tổng hợp lại tổng số tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt đề nghị xóa ước khoảng 26.500 tỷ đồng.