Quyết định 33/2022/KDTM-GĐT — Tranh chấp hợp đồng tín dụng

[1] Công ty U Corporation (Công ty U) được thành lập theo giấy chứng nhận đầu tư đồng thời là giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh số xxxxxxxxxxxx cấp ngày 15/7/2008 bởi Ban quản lý các khu công nghiệp P (Giấy chứng nhận đầu tư điều chỉnh số xxxxxxxxxxxx ngày 08/4/2009) là liên doanh giữa 3 Công ty gồm: Công ty D INC có trụ sở tại Nhật Bản (sau đây viết tắt là Công ty D (NB)), Công ty I Corporation có trụ sở tại Nhật Bản (sau đây viết tắt là Công ty I) và Công ty TNHH may mặc xuất khẩu V có trụ sở tại Khu công nghiệp Q, huyện L, thành phố Hà Nội, Việt Nam (sau đây viết tắt là Công ty V). Theo thỏa thuận góp vốn thì vốn điều lệ của doanh nghiệp là 2.700.000 USD tương đương với 43.200.000.000 VNĐ, trong đó Công ty D (NB) góp 1.350.000 USD tương đương 21.600.000.000 VNĐ (góp bằng tiền mặt), chiếm 50% vốn điều lệ; Công ty I góp 270.000 USD tương đương 4.320.000.000 VNĐ (góp bằng tiền mặt), chiếm 10% vốn điều lệ; Công ty V góp 1.080.000 USD tương đương 17.280.000.000 VNĐ (góp bằng cơ sở vật chất) gồm nhà xưởng số 3 với diện tích 4.320m2, một phần kho nhà số 4 với tổng diện tích 1.440m2, 16 chuyền may và 1/3 cơ sở hạ tầng, chiếm 40% vốn điều lệ. Ngày 26/4/2011, Hội đồng quản trị Công ty U họp và thống nhất tạm dừng các hoạt động sản xuất và kinh doanh tại Việt Nam từ ngày 01/5/2011 do tình hình thảm họa động đất, sóng thần tại Nhật Bản. Sau thời điểm trên đến nay, Công ty U không còn hoạt động sản xuất, kinh doanh trên lãnh thổ Việt Nam.

[2] Tại Công văn số 1565/BQL-VP ngày 09/12/2016 của Ban quản lý các khu công nghiệp và chế xuất N trả lời Công ty Luật G về thông tin liên quan đến Công ty U có nội dung: “Địa chỉ trụ sở chính của Công ty tại Khu công nghiệp Q, huyện L, thành phố Hà Nội. Người đại diện theo pháp luật là Ông T2 Matsuda (quốc tịch Nhật Bản). Hiện tại, dự án đã dừng hoạt động”. Theo quy định tại khoản 5 Điều 48 Luật Đầu tư năm 2020 quy định “Việc xử lý quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất khi chấm dứt hoạt động của dự án đầu tư thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai và quy định khác của pháp luật có liên quan”. Thực tế, ngày 26/04/2011, Hội đồng quản trị Công ty U họp và thống nhất tạm dừng các hoạt động sản xuất và kinh doanh tại Việt Nam từ ngày 01/5/2011. Hiện nay, Công ty U không còn hoạt động sản xuất, kinh doanh trên lãnh thổ Việt Nam, tại Biên bản họp Hội đồng quản trị ngày 26/04/2011 của Công ty U các bên đều thống nhất về thứ tự ưu tiên thanh toán khi giải thể là các chi phí cho công nhân và các nhà cung cấp xong mới đến trả nợ các khoản vay. Hiện nay, tài sản của Công ty U còn lại chính là tài sản có nguồn gốc từ phần vốn góp của Công ty V (bao gồm tài sản gắn liền với đất là nhà xưởng, cơ sở hạ tầng) và đều nằm trên phần đất thuộc quyền quản lý, sử dụng của Công ty V nên khi giải quyết vụ án Tòa án cấp sơ thẩm phải đưa Công ty V tham gia tố tụng mới đúng quy định pháp luật và đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự.

[3] Hồ sơ vụ án thể hiện, Ông T2 Matsuda ủy quyền cho bà Nguyễn Thu H1 tham gia tố tụng ngày 22/10/2020. Tuy nhiên, Giấy ủy quyền này chỉ có chữ ký của Ông T2 Matsuda mà không có dấu của Công ty U. Trong khi đó, tại Biên bản giao nhận ngày 19/10/2020 của Tòa án (Thông báo thụ lý số 448/TB-TLVA ngày 14/10/2020 và Giấy triệu tập ngày 15/10/2020) cho Công ty U thì bà H1 là người ký nhận. Theo tài liệu trong hồ sơ thể hiện thì bà H1 là nhân viên của Công ty Luật G (cùng Văn phòng Luật sư với ông H là đại diện của nguyên đơn). Tòa án chưa làm rõ khi ký giấy ủy quyền cho bà H1 thì Ông T2 Matsuda đang ở Việt Nam hay ở nước ngoài để có căn cứ xác định giấy ủy quyền này là đúng chữ ký của người ủy quyền và quy định pháp luật. Trường hợp Ông T2 Matsuda đang ở Việt Nam thì Giấy ủy quyền phải đóng dấu của Công ty U (như trường hợp hình thức đơn khởi kiện quy định tại khoản 3 Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự và hình thức đơn kháng cáo khoản 4 Điều 272 Bộ luật Tố tụng dân sự). Trường hợp Ông T2 Matsuda không có mặt tại Việt Nam thì phải hợp pháp hóa lãnh sự mới đủ căn cứ xác định chữ ký và việc ủy quyền của Ông T2 Matsuda cho bà H1 là đúng theo quy định của pháp luật tại khoản 2 Điều 478 Bộ luật Tố tụng dân sự và Điều 2, Điều 3 Nghị định 111/2011/NĐ-CP ngày 05/12/2011 của Chính phủ quy định về chứng nhận lãnh sự, hợp pháp hóa lãnh sự. Tòa án cấp sơ thẩm công nhận bà H1 là người đại diện hợp pháp của bị đơn là chưa đủ căn cứ và có dấu hiệu không khách quan, ảnh hưởng đến việc thỏa thuận của các bên đương sự.

[4] Xét các Hợp đồng vay ngày 30/4/2010, ngày 13/5/2010, ngày 09/6/2010 và ngày 28/4/2011 được ký kết giữa đại diện Công ty U và Công ty D (HK). Tại Hồ sơ vụ án thể hiện Hợp đồng vay ngày 28/4/2011 thì đại diện Công ty U là bà Lê Thị Kim O (Giám đốc tài chính kiêm kế toán trưởng) ký, còn các Hợp đồng vay ngày 30/4/2010, ngày 13/5/2010, ngày 09/6/2010 thì đại diện Công ty U là ông K Hwan ký. Tuy nhiên, Công ty V cung cấp (kèm theo đơn đề nghị giám đốc thẩm) Hợp đồng vay ngày 28/4/2011 thì phần đại diện Công ty U là ông K Hwan ký và Biên bản họp Hội đồng quản trị Công ty U ngày 27/12/2010 có nội dung giao cho ông J Song làm Tổng giám đốc thay ông K Hwan. Trong khi đó, theo xác minh tại cơ quan chức năng thì người đại diện theo pháp luật của Công ty U vẫn là Ông T2 Matsuda. Do đó, khi giải quyết vụ án, Tòa án phải xác định thẩm quyền và người ký các hợp đồng nêu trên để việc giải quyết vụ án được chính xác và toàn diện.

[5] Theo quy định của Điều 17, Điều 22 Pháp lệnh ngoại hối năm 2005 thì tổ chức kinh tế, tổ chức tín dụng và cá nhân được vay, trả nợ nước ngoài theo nguyên tắc tự vay, tự chịu trách nhiệm trả nợ phù hợp với quy định của pháp luật. Tại khoản 2 Điều 17 Pháp lệnh ngoại hối quy định: “Người cư trú là tổ chức kinh tế, tổ chức tín dụng và cá nhân phải tuân thủ các điều kiện vay, trả nợ nước ngoài, thực hiện đăng ký khoản vay, mở và sử dụng tài khoản, rút vốn và chuyển tiền trả nợ, báo cáo tình hình thực hiện khoản vay theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam xác nhận đăng ký khoản vay trong phạm vi tổng hạn mức vay vốn nước ngoài do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt hằng năm”. Tại khoản 3 Điều 21 Nghị định 160/2005/NĐ-CP ngày 28/12/2005 của Chính phủ về Hướng dẫn pháp lệnh Ngoại hối năm 2005 cũng quy định các khoản vay nợ nước ngoài phải được Ngân hàng Nhà nước xác nhận, đăng ký. Tại Điều 8 Điều Lệ Công ty U cũng quy định về vốn vay: “Nếu Pháp luật Việt Nam yêu cầu, Công ty sẽ xin phép cơ quan chức năng phê chuẩn, các giấy phép để Công ty có thể vay vốn bằng ngoại tệ”. Như vậy, pháp luật quy định việc vay ngoại hối của tổ chức kinh tế đối với nước ngoài phải đăng ký với cơ quan chức năng và phải được sự cho phép. Hồ sơ vụ án không thể hiện việc đăng ký vay vốn và việc cho phép của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nên Tòa án công nhận việc vay nợ và trả lãi của các đương sự trong trường hợp này là chưa đủ căn cứ.

[6] Ngày 03/2/2020, Công ty D (HK) khởi kiện, đơn khởi kiện có chữ ký của người đại diện và dấu của Công ty, có hợp pháp hóa lãnh sự. Ngày 03/2/2020, Công ty D (HK) ủy quyền cho ông H, có hợp pháp hóa lãnh sự. Ngày 29/7/2020, Công ty D (HK) nộp đơn khởi kiện bổ sung nhưng người ký đơn khởi kiện bổ sung là ông H. Như vậy, đơn khởi kiện bổ sung không đúng quy định tại khoản 3 Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự.