Quyết định 22/2022/QĐST-DS — Y/c tuyên bố hoặc hủy bỏ quyết định tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi

[1] Theo đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự, bà M yêu cầu Tòa án tuyên bố bà L là người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và chỉ định người giám hộ cho bà L, xác định quyền, nghĩa vụ của người giám hộ theo quy định của pháp luật. Do vậy, Tòa án nhân dân huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng thụ lý việc dân sự, xác định quan hệ pháp luật yêu cầu tuyên bố người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi là đúng theo quy định tại khoản 1 Điều 27, Điều 361 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

[2] Bà M là người có quyền, lợi ích liên quan nên có quyền yêu cầu Tòa án tuyên bố bà L là người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi; bà L là người bị yêu cầu tuyên bố có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và có địa chỉ cư trú tại ấp A, xã B, huyện C, tỉnh Sóc Trăng. Do vậy, Tòa án nhân dân huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng thụ lý, giải quyết việc dân sự là đúng thẩm quyền theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 35, điểm a khoản 2 Điều 39, khoản 1 Điều 376 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

[3] Tại phiên họp sơ thẩm, bà M là người yêu cầu giải quyết việc dân sự đã được Tòa án triệu tập hợp lệ để tham gia phiên họp nhưng vắng mặt, có đề nghị giải quyết vắng mặt; bà L là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã được Tòa án triệu tập hợp lệ để tham gia phiên họp nhưng vắng mặt; việc vắng mặt bà M và bà L không làm ảnh hưởng đến việc giải quyết việc dân sự. Do vậy, Tòa án nhân dân huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng căn cứ các khoản 2, 3 Điều 367 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 vẫn tiến hành phiên họp theo thủ tục chung.

[4] Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ việc dân sự đã có cơ sở khẳng định: Bà L là con ruột của bà M và ông V (đã chết ngày 15/9/2009). Từ nhỏ bà L đã bị bệnh tâm thần bẩm sinh do bị nhiễm chất độc màu da cam, thuộc đối tượng hưởng chính sách ưu đãi “Con nhiễm chất độc hóa học”, có xác nhận của Phòng Lao động, Thương binh và Xã hội huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng. Do bị bệnh nên khả năng nhận thức của bà L bị hạn chế, thường không có khả năng nhận thức và thể hiện được ý chí của mình. Từ đó, bà M yêu cầu Tòa án tuyên bố bà L là người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và chỉ định người giám hộ cho bà L, xác định quyền, nghĩa vụ của người giám hộ theo quy định của pháp luật. Kết luận giám định pháp y tâm thần theo yêu cầu số 341/2022/KLGĐYC ngày 25/10/2022 của Trung tâm pháp y tâm thần khu vực Tây Nam Bộ đối với bà L, xác định: + Về y học: Hiện tại, đương sự có bệnh lý tâm thần: Chậm phát triển tâm thần vừa (F71 - ICD10); + Về năng lực: Hiện tại, đương sự có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Như vậy, bà L là người đã thành niên (sinh năm 1979) nhưng do tình trạng thể chất hoặc tinh thần (bị khuyết tật tâm thần do nhiễm chất độc hóa học) mà không đủ khả năng nhận thức, làm chủ hành vi nhưng chưa đến mức mất năng lực hành vi dân sự, theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan (bà M) và trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần (của Trung tâm pháp y tâm thần khu vực Tây Nam Bộ) thì việc tuyên bố bà L là người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và chỉ định người giám hộ cho bà L, xác định quyền, nghĩa vụ của người giám hộ là có căn cứ, phù hợp với quy định tại khoản 1 Điều 23 Bộ luật Dân sự năm 2015.

[5] Về việc chỉ định người giám hộ cho bà L: Hiện nay, bà L không có chồng, con; tại thời điểm bà L có năng lực hành vi dân sự đầy đủ thì bà L không có văn bản lựa chọn người giám hộ cho mình; tại thời điểm Tòa án thụ lý, giải quyết việc dân sự bà L cũng không có khả năng nhận thức và thể hiện được ý chí của mình trong vấn đề chỉ định người giám hộ; bà M là mẹ ruột của bà L và có đủ điều kiện làm người giám hộ cho bà L. Do đó, căn cứ vào điểm d khoản 1, khoản 2 Điều 47, Điều 48, Điều 49, khoản 3 Điều 53, khoản 4 Điều 54, khoản 2 Điều 59 Bộ luật Dân sự năm 2015 Tòa án chỉ định bà M làm người giám hộ cho bà L; bà M có nghĩa vụ và quyền của người giám hộ theo quy định tại Điều 57, Điều 58, khoản 1 Điều 59 Bộ luật Dân sự năm 2015.

[6] Sau khi có quyết định tuyên bố người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi thì việc thay đổi người giám hộ, chuyển giao giám hộ, chấm dứt việc giám hộ được thực hiện theo quy định tại các Điều 60, 61, 62, 63 Bộ luật Dân sự năm 2015. Đồng thời, khi không còn căn cứ tuyên bố bà L có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi thì bà L hoặc người có quyền, lợi ích liên quan hoặc cơ quan, tổ chức hữu quan có quyền yêu cầu Tòa án ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi theo quy định tại khoản 2 Điều 23 Bộ luật Dân sự năm 2015 và khoản 1 Điều 27, Điều 379 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

[7] Từ những phân tích nêu trên, Tòa án nhân dân huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng quyết định chấp nhận toàn bộ yêu cầu của bà M.

[8] Đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng tại phiên họp sơ thẩm là có căn cứ, nên được chấp nhận.

[9] Về lệ phí sơ thẩm giải quyết việc dân sự: Bà M phải chịu là 300.000đồng, nhưng do bà M là người cao tuổi và có đơn yêu cầu miễn nộp lệ phí sơ thẩm giải quyết việc dân sự, nên bà M được miễn nộp toàn bộ lệ phí sơ thẩm giải quyết việc dân sự theo quy định tại khoản 1 Điều 149 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và điểm đ khoản 1 Điều 12, khoản 5 Điều 16, khoản 1 Điều 35, khoản 1 Điều 37 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.