Quyết định 15/2020/QĐ-PT — Tranh chấp về chia tài sản khi ly hôn

[1] Ngày 30/10/2017 Tòa án nhân dân tỉnh Sóc Trăng thụ lý vụ án dân sự số 37/2017/TLST-HNGĐ giữa nguyên đơn bà Huỳnh Phượng L và bị đơn ông Ma H (Mã H1) về việc “Ly hôn, tranh chấp về nuôi con và tài sản chung khi ly hôn”. Trong vụ án, bị đơn ông Ma H (Mã H1) có yêu cầu phản tố về việc xác định tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân.

[2] Quá trình giải quyết vụ án, bị đơn ông Mã H1, chết vào ngày 09-02-2019.

[3] Ngày 04-9-2019 nguyên đơn bà Huỳnh Phượng L cung cấp Tờ khai quan hệ thừa kế theo pháp luật của ông Mã H1 đề ngày 05-8-2019, được chứng thực hợp pháp tại Ủy ban nhân dân Phường 2, thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng. Theo đó, ông Mã H1 có vợ là bà Huỳnh Phượng L và 01 người con chung tên Mã Huỳnh Thiên N, sinh năm 2008 hiện đang sống chung với bà L; cha mẹ ruột của ông H1 đều đã chết, ngoài ra, ông H1 không có con riêng, con nuôi hay cha mẹ nuôi khác. Cùng ngày, nguyên đơn bà Huỳnh Phượng L có đơn rút toàn bộ yêu cầu khởi kiện.

[4] Hồ sơ vụ án thể hiện, Tòa án cấp sơ thẩm đã có thông báo cho người đại diện theo ủy quyền của bị đơn (về giải quyết vấn đề tài sản trong vụ án) là bà Huỳnh Ánh T cung cấp thông tin về người thân và người thừa kế của ông Mã H1 để phục vụ cho việc giải quyết vụ án. Tuy nhiên, vào các ngày 06-3-2019 và ngày 21-8-2019, bà Huỳnh Ánh T có các văn bản tường trình về việc không cung cấp được thông tin theo yêu cầu của Tòa án. Ngoài ra, không còn ai biết hoặc cung cấp được thông tin về người thân và những người thừa kế của ông Mã H1.

[5] Ngày 05-9-2019, bà Huỳnh Phượng L với tư cách là người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của bị đơn và người đại diện theo pháp luật của người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của bị đơn là trẻ Mã Huỳnh Thiên N, có đơn rút toàn bộ yêu cầu phản tố của bị đơn ông Mã H1.

[6] Quyết định đình chỉ giải quyết vụ án của Tòa án cấp sơ thẩm nhận định: “Bà Huỳnh Phượng L với tư cách là nguyên đơn trong vụ án có quyền và lợi ích hợp pháp đối lập với ông Mã H1 là bị đơn trong vụ án nên bà L không được xác định là người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của bị đơn và người giám hộ của người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của bị đơn là trẻ Mã Huỳnh Thiên N. Vì vậy, bà L không có quyền rút yêu cầu phản tố của bị đơn ông Mã H1. Trường hợp này được xem như bị đơn là cá nhân đã chết mà không có người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng”.

[7] Tại khoản 2 Điều 655 Bộ luật Dân sự năm 2015 qui định: “Trường hợp vợ, chồng xin ly hôn mà chưa được hoặc đã được Tòa án cho ly hôn bằng bản án hoặc quyết định chưa có hiệu lực pháp luật, nếu một người chết thì người còn sống vẫn được thừa kế di sản”.

[8] Tại khoản 1 Điều 74 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 qui định: “Trường hợp đương sự là cá nhân đang tham gia tố tụng chết mà quyền, nghĩa vụ về tài sản của họ được thừa kế thì người thừa kế tham gia tố tụng”.

[9] Đối chiếu với qui định pháp luật, bà Huỳnh Phượng L và trẻ Mã Huỳnh Thiên N là người thừa kế di sản và cũng là người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của ông Mã H1.

[10] Hồ sơ vụ án thể hiện, nguyên đơn bà Huỳnh Phượng L khởi kiện xin ly hôn, nuôi con chung, tài sản chung tự thỏa thỏa thuận, không yêu cầu Tòa án giải quyết; bị đơn ông Mã H1 phản tố yêu cầu xác định tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân nên Tòa án cấp sơ thẩm xác định quan hệ tranh chấp của vụ án: “Ly hôn, tranh chấp về nuôi con và tài sản chung khi ly hôn”. Tuy nhiên, quá trình giải quyết vụ án bị đơn chết, nguyên đơn rút đơn khởi kiện, bà L và trẻ Thiên N (do bà L đại diện theo pháp luật) cũng có đơn rút yêu cầu phản tố nêu tại mục [5]. Lúc này, quan hệ tranh chấp vụ án không còn tồn tại, vụ án chỉ còn 01 bên đương sự, quyền và lợi ích hợp pháp của bà L và trẻ Thiên N là không đối lập. Do đó, việc bà L và trẻ N (có bà L là người đại diện hợp pháp) rút toàn bộ yêu cầu phản tố của bị đơn với tư cách là người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của bị đơn là phù hợp với quy định pháp luật.

[11] Do đó, vụ án thuộc trường hợp phải đình chỉ giải quyết là đúng. Tuy nhiên, lý do đình chỉ giải quyết vụ án nêu tại mục [6], áp dụng điều luật chưa chính xác, dẫn đến việc giải quyết án phí chưa thỏa đáng, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của bà L và trẻ N.

[12] Tại khoản 3 Điều 18 Nghị Quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định mức thu, miễn, giảm thu nộp, quản lý sử dụng án phí lệ phí Tòa án qui định: “Trường hợp Tòa án ra quyết định đình chỉ giải quyết yêu cầu trong vụ án dân sự vì lý do bị đơn có yêu cầu phản tố rút yêu cầu phản tố, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập rút yêu cầu thì tiền tạm ứng án phí được trả lại cho người đã nộp”.

[13] Từ những phân tích trên, Hội đồng phúc thẩm, xét thấy, kháng cáo của bà L là có cơ sở chấp nhận nên sửa Quyết định đình chỉ giải quyết vụ án của Tòa án cấp sơ thẩm về án phí sơ thẩm có giá ngạch.

[14] Án phí dân sự phúc thẩm: bà Huỳnh Phượng L không phải chịu theo quy định pháp luật về án phí, lệ phí Tòa án.