Quyết định 06/2021/QĐ-PT — Tranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Theo đơn khởi kiện ngày 02/8/2018, bà D, bà V khởi kiện bà Lụa và yêu cầu Tòa án buộc bà Lụa trả lại toàn bộ phần diện tích đất đã lấn chiếm khoảng 15m2 cho bà D, bà V (bút lục số 15). Theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì bà D, bà V được Ủy ban nhân dân thành phố Đ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào ngày 22/9/2006 đối với diện tích đất 628,24m2 thuộc thửa đất số 03, tờ bản đồ số 25 tại 11 Y, Phường 5, thành phố Đ (bút lục số 08-09).

[2] Còn ông Nguyễn Văn Hiện được Ty trưởng ty địa chính thành phố Đ công nhận quyền sở hữu miếng đất số 110 tại đường Y (bút lục số 11).

[3] Nhà và đất của bà D, bà V giáp ranh với nhà và đất thuộc thửa đất số 110 tờ bản đồ số 34 tại số 9 Y, Phường 5, thành phố Đ; nhà và đất tại số 9 Y, Phường 5, thành phố Đ thì bà Lụa không phải là người đứng tên trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng bà Lụa lại là người đang quản lý, sử dụng. Nội dung này phù hợp với bản tự khai ngày 11/10/2018 của bà Lụa (bút lục số 31-32) thể hiện: Bà Lụa xác định nguồn gốc diện tích đất đang tranh chấp tại số 9 Y, Phường 5, thành phố Đ là của bố mẹ bà là cụ Hiện và cụ Thuận và hiện nay bà và hai người cháu của bà là người đang trực tiếp quản lý, sử dụng. Cha mẹ bà đã chết nhưng không để lại di chúc, nhà và đất tại địa chỉ trên thì chưa chia thừa kế. Diện tích đất này hiện nay vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

[4] Theo Báo cáo số: 425/BC-NĐĐC ngày 10/11/2003 của Phòng nhà đất địa chính thành phố Đ (bút lục số 48-49) thể hiện: Ranh giới sử dụng đất giữa nhà số 9 (nhà ông Hiện, bà Thuận là bố mẹ của bà Lụa) và nhà số 11 (nhà bà D, bà V) được xác định như sau: Diện tích đất nhà số 11 có bình độ phía trên bờ taluy đá dọc theo mương nước thải từ trường Trần Bình Trọng đổ xuống chạy dọc theo ranh giới nhà đất số 11 và nhà số 9 xuống đường Y. Diện tích đất nhà số 9 của hộ ông Hiện có bình độ dưới chân bờ taluy. Do vậy, ranh giới sử dụng đất giữa nhà số 9 và nhà số 11 được xác định là ổn định và không có biến động.

[5] Như vậy, có căn cứ xác định từ trước năm 2014 thì ranh giới giữa hai nhà sử dụng là ổn định. Tuy nhiên, từ năm 2014 khi bà Lụa có hành vi lấn chiếm đất; do đó, bà D, bà V đã phản ánh đến Ủy ban nhân dân Phường 5 nhưng đều hòa giải không thành.

[6] Năm 2018, bà D, bà V đã có khởi kiện đến Tòa án nhân dân thành phố Đ về hành vi lấn chiếm đất của bà Lụa. Trong quá trình Tòa án nhân dân thành phố Đ giải quyết thì bà Lụa lại tiếp tục có hành vi đào, múc đất, dựng hàng rào làm thay đổi hiện trạng tài sản tranh chấp. Trước hành vi xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của mình thì bà D, bà V lại tiếp tục phản ánh đến Ủy ban nhân dân Phường 5 để can thiệp.

[7] Lẽ ra, Tòa án cấp sơ thẩm phải yêu cầu các cơ quan chuyên môn để tiến hành đo vẽ, kiểm tra thực tế, trích lục, áp bản đồ đối với diện tích đất của các bên để xác định chính xác bà Lụa có hay không có việc lấn chiếm ranh giới đất thuộc quyền sử dụng đất của bà D, bà V theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp ngày 22/9/2006 để làm căn cứ giải quyết vụ án. Đồng thời, phải xem xét đến việc bà Lụa chỉ là người trực tiếp quản lý, sử dụng nhà đất giáp ranh với nhà đất của bà D, bà V và xem xét hành vi đào, múc đất, dựng hàng rào trên diện tích đất tranh chấp là hành vi xâm phạm quyền sở hữu tài sản của bà D, bà V để xác định chính xác quan hệ tranh chấp giải quyết vụ án theo đúng quy định tại các Điều 164, 166, 169, 170 Bộ luật Dân sự năm 215 quy định về nội dung: Chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản có quyền tự bảo vệ, ngăn chặn bất kỳ người nào có hành vi xâm phạm quyền của mình bằng những biện pháp không trái với quy định của pháp luật. Chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản có quyền yêu cầu Tòa án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác buộc người có hành vi xâm phạm quyền phải trả lại tài sản, chấm dứt hành vi cản trở trái pháp luật việc thực hiện quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản và yêu cầu bồi thường thiệt hại.

[8] Như vậy, đối chiếu với quy định nêu trên thì phạm vi giới hạn là buộc người có hành vi xâm phạm quyền phải trả lại tài sản, chấm dứt hành vi cản trở trái pháp luật việc thực hiện quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản chứ không nhất thiết phải đưa toàn bộ những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ Hiện và cụ Thuận vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Vì đây là vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất, không phải vụ án thừa kế. Bản thân những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ Hiện, cụ Thuận (trừ bà Lụa là người đang quản lý, sử dụng tài sản mà các bên đang tranh chấp) đều không phải là người có hành vi xâm phạm quyền phải trả lại tài sản, chấm dứt hành vi cản trở trái pháp luật việc thực hiện quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản nên việc Tòa án cấp sơ thẩm yêu cầu nguyên đơn bà D, bà V cung cấp địa chỉ của những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ Hiện, cụ Thuận để đưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là không cần thiết. Trường hợp nếu sau này các đồng thừa kế của cụ Hiện, cụ Thuận có tranh chấp về thừa kế thì sẽ được giải quyết bằng một vụ án khác.

[9] Hơn nữa, việc Tòa án yêu cầu nguyên đơn cung cấp họ tên, địa chỉ của những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ Hiện, cụ Thuận là điều không thể thực hiện vì họ tên, địa chỉ của hàng thừa kế thứ nhất của cụ Hiện, cụ Thuận thì chỉ có những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ Hiện, cụ Thuận mới biết. Bản thân bà D, bà V là người đang sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh và chỉ là người có đất liền kề với diện tích đất mà hiện nay bà Lụa đang quản lý, sử dụng chứ bà D, bà V không phải là hàng thừa kế thứ nhất của cụ Hiện, cụ Thuận nên bà D, bà V không thể nào biết được hàng thừa kế thứ nhất của cụ Hiện, cụ Thuận gồm những ai để cung cấp thông tin theo yêu cầu của Tòa án.

[10] Việc Tòa án cấp sơ thẩm cho rằng nguyên đơn không cung cấp được họ tên, địa chỉ của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ Hiện, cụ Thuận để làm căn cứ đình chỉ giải quyết vụ án là không đúng quy định pháp luật.

[11] Vì vậy, cần hủy toàn bộ Quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự số 114/2020/QĐST-DS ngày 09/12/2020 của Tòa án nhân dân thành phố Đ để giải quyết lại theo đề nghị của Việm kiểm sát là có căn cứ.