Quyết định 01/2023/QĐPT-VDS — Các yêu cầu dân sự trong trường hợp chưa có điều luật để áp dụng

QUYẾT ĐỊNH

PHÚC THẨM GIẢI QUYẾT VIỆC DÂN SỰ

V/v Yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm quyền chăm sóc, nuôi

dưỡng và giáo dục con chưa thành niên

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH CAO BẰNG

Thành phần giải quyết việc dân sự gồm có:

Thẩm phán - Chủ tọa phiên họp: Ông Ngôn Ngọc Viên

Các Thẩm phán: Ông Hoàng Văn Thụ

Ông Dương Văn Sơn

Thư ký phiên họp: Bà Nông Thu Hương

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Cao Bằng tham gia phiên họp: Bà Luyện Thị Thu Hà - Kiểm sát viên.

Ngày 09 tháng 01 năm 2023, tại trụ sở Tòa án nhân dân tỉnh Cao Bằng mở phiên họp phúc thẩm công khai giải quyết việc dân sự thụ lý số 58/2022/TLPT-VDS ngày 25 tháng 11 năm 2022 về việc Yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm quyền chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục con chưa thành niên.

Do Quyết định sơ thẩm giải quyết việc dân sự số 06/2022/QĐST-VDS ngày 24 tháng 10 năm 2022 của Tòa án nhân dân huyện N, tỉnh Cao Bằng bị kháng cáo.

Theo Quyết định mở phiên họp phúc thẩm giải quyết việc dân sự số 103/2022/QĐPT-DS ngày 08 tháng 12 năm 2022 và Quyết định hoãn phiên họp phúc thẩm giải quyết việc dân sự số 205/2022/DSPT-DS ngày 21 tháng 12 năm 2022, gồm những người tham gia tố tụng sau đây:

- Người yêu cầu giải quyết việc dân sự: Bà Vũ Thị Kiều Tr, sinh năm 1991.

Địa chỉ: Khu tập thể X, số 327, phố Y, phường K, quận T, thành phố Hà Nội; có mặt tại phiên họp.

- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

1. Bà Đoàn Thị L, sinh năm 1966; vắng mặt

2. Ông Hoàng Minh D, sinh năm 1961; vắng mặt

Cùng địa chỉ: Xóm G, xã M, huyện N, tỉnh Cao Bằng.

Người đại diện theo ủy quyền của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Đoàn Thị L: Bà Nguyễn Thị Anh Đ, sinh năm 1980

Địa chỉ: Số 513 V, phường B, thành phố B1, N1; có mặt

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Đoàn Thị L: Luật sư Trần Thị Hải A và luật sư Nguyễn Minh Đ1 thuộc Công ty luật TNHH MTV P, Đoàn luật sư tỉnh N1; luật sư Hải A và luật sư Đ1 có mặt

Cùng địa chỉ: Số 513 V, phường B, thành phố B1, N1.

- Người kháng cáo: Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Đoàn Thị L, ông Hoàng Minh D.

NỘI DUNG VIỆC DÂN SỰ:

* Trong đơn yêu cầu và văn bản nêu ý kiến, người yêu cầu là chị Vũ Thị Kiều Tr trình bày:

Chị và chồng là anh Hoàng Đức D2 tự nguyện tìm hiểu và đi đến kết hôn, có đăng ký kết hôn vào năm 2017. Sau khi kết hôn, vợ chồng chị công tác, sinh sống tại thành phố Hà Nội. Trong quá trình chung sống vợ chồng chị có 01 con chung là cháu Hoàng Tuệ A1, sinh ngày 04/7/2017. Sau khi sinh được 10 ngày thì chị cùng anh D2 đưa con về nghỉ chế độ thai sản tại xóm G, xã M, N, tỉnh Cao Bằng. Trong thời gian nghỉ chế độ thai sản do điều kiện công tác chị phải thường xuyên đi lại hai nơi Cao Bằng – Hà Nội nên việc chăm sóc con chung của anh chị chủ yếu là do anh D2 với bà L, ông D nhưng chị vẫn thường xuyên đi lại thăm con. Do điều kiện công việc thay đổi chị và anh D2 có thỏa thuận do anh D2 không có việc làm ổn định, anh D2 sẽ ở nhà chăm con còn chị sẽ là người có trách nhiệm kiếm tiền để chu cấp nuôi con và chi phí sinh hoạt gia đình. Sau đó đầu tháng 01 năm 2020 anh D2 đã đưa con về sinh sống tại Cao Bằng, còn chị vẫn làm việc và sinh sống tại Hà Nội, nhưng hàng tháng chị vẫn thường xuyên đi lại về thăm chồng con. Đến ngày 04/6/2020 không may anh D2 bị tai nạn giao thông chết, chị đã về cùng gia đình chồng lo mai táng cho anh D2. Sau khi lo hậu sự cho chồng xong chị về quê chồng xin nhận nuôi con thì vợ chồng ông Hoàng Minh D, bà Đoàn Thị L (bố mẹ chồng) không đồng ý giao cháu A1 cho chị nuôi dưỡng và ngăn cản không cho chị được đón con cũng như việc lên thăm con. Chị đã nhiều lần nói chuyện và có ý kiến, thậm chí chị đã nhờ Luật sư đến nhà để thương lượng với mong muốn được gặp con nhưng bà L không hợp tác và cho rằng chị đã tH2 người đến để bắt cháu nên bà L đã chửi mắng, vứt đồ đạc tài sản của chị ra khỏi nhà chồng và đuổi chị đi.

Nay chị yêu cầu Toà án giải quyết: bà Đoàn Thị L, ông Hoàng Minh D phải giao cháu Hoàng Tuệ A1 cho chị được trực tiếp chăm sóc, giáo dục, nuôi dưỡng. Hiện chị công tác và sinh sống tại khu tập thể X tại quận T, thành phố Hà Nội có chỗ ở và thu nhập ổn định 7.000.000 đồng/tháng đảm bảo cho việc nuôi dưỡng, chăm sóc cháu A1.

* Trong bản tự khai và văn bản nêu ý kiến, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Đoàn Thị L và ông Hoàng Minh D thống nhất trình bày:

Vợ chồng bà có con trai tên là Hoàng Đức D2. Năm 2017 con bà kết hôn cùng chị Vũ Thị Kiều Tr, quá trình chung sống vợ chồng anh D2 và chị Tr có 01 con chung là cháu Hoàng Tuệ A1, sinh ngày 04/7/2017. Ngày 04/6/2020, khi con trai đang lái xe ô tô từ ngoài thành phố Cao Bằng vào N thì bị tai nạn chết. Kể từ ngày con trai bà chết đến nay chị Tr tiếp tục gửi cho bà trông nom và chăm sóc cháu A1. Sau đám tang của anh D2, chị Tr yêu cầu được đưa cháu A1 xuống Hà Nội sinh sống cùng chị Tr bà không đồng ý vì lý do theo phong tục tập quán của gia đình, anh Hoàng Đức D2 con trai bà chết chưa được 100 ngày và chưa làm lễ cất tang thì vợ con phải có trách nhiệm kiêng cữ và thắp hương thờ cúng khi nào đủ thời gian 03 năm làm thủ tục cất tang cho anh D2 thì bà mới đồng ý cho chị Tr đón con đi. Bà cho rằng do chị Tr đi ngoại tình, có lối sống đạo đức không chuẩn mực và do điều kiện công tác của chị Tr, nếu giao cháu A1 cho chị Tr nuôi sẽ không đảm bảo việc chăm sóc, nuôi dưỡng con nên bà không đồng ý cho chị được đón con đi. Chi phí nuôi dưỡng cháu A1 do vợ chồng ông bà chịu và chị Tr cũng không gửi tiền về cho vợ chồng ông bà nuôi dưỡng cháu A1. Nay chị Vũ Thị Kiều Tr yêu cầu bà L, ông D giao cháu A1 cho chị Tr trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc thì ông bà không nhất trí.

Trong đơn bổ sung ý kiến ngày 10/10/2022, bà L ông D yêu cầu Tòa án tuyên hạn chế quyền của chị Vũ Thị Kiều Tr đối với cháu Hoàng Tuệ A1 trong thời hạn 02 năm từ 2022 đến 2024 (hạn cuối đến ngày 04/7/2024), đồng thời thay đổi người giám hộ cháu A1 từ chị Vũ Thị Kiều Tr sang cho bà Đoàn Thị L trực tiếp chăm sóc, giáo dục cho đến hết thời gian hạn chế nói trên. Ngoài ra, ông bà còn yêu cầu chị Tr phải thực hiện cấp dưỡng cho cháu A1 trong khoảng thời gian kể trên với tổng số tiền cấp dưỡng là 24.000.000 đồng.

* Tại phiên họp sơ thẩm:

Người yêu cầu việc dân sự chị Vũ Thị Kiều Tr vẫn giữ nguyên yêu cầu, buộc bà Đoàn Thị L, ông Hoàng Minh D phải chấm dứt hành vi xâm phạm quyền nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục con chưa thành niên, giao cháu Hoàng Tuệ A1 cho chị được trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục đến khi cháu đủ tuổi thành niên.

Tại Quyết định số 06/2022/QĐPT-VDS ngày 24 tháng 10 năm 2022 của Tòa án nhân dân huyện N, tỉnh Cao Bằng đã:

[1] Căn cứ khoản 11 Điều 29; điểm b khoản 2 Điều 35; Điều 39; Điều 149; khoản 3 Điều 367; Các Điều 369, 370, 371, 372 của Bộ luật Tố tụng dân sự; Điều 68, 69, 104 của Luật hôn nhân và gia đình; Khoản 1 Điều 37 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Uỷ ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

[2] Chấp nhận yêu cầu giải quyết việc dân sự của chị Vũ Thị Kiều Tr “Yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm quyền được nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con chưa thành niên” của bà Đoàn Thị L, ông Hoàng Minh D.

Buộc bà Đoàn Thị L, ông Hoàng Minh D (cùng trú tại: Xóm G, xã M, huyện N, tỉnh Cao Bằng) phải giao cháu Hoàng Tuệ A1, sinh ngày 04/7/2017 (hiện đang cư trú tại: Xóm G, xã M, huyện N, tỉnh Cao Bằng) cho chị Vũ Thị Kiều Tr (trú tại: Khu tập thể X, số 327, phố Y, phường K, quận T, thành phố Hà Nội) trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục cho đến khi cháu đến tuổi thành niên.

Bác yêu cầu của bà Đoàn Thị L, ông Hoàng Minh D yêu cầu Tòa án tuyên hạn chế quyền của chị Vũ Thị Kiều Tr đối với cháu Hoàng Tuệ A1, sinh ngày 04/7/2017 trong thời hạn 02 năm từ 2022 đến 2024 (hạn cuối đến ngày 04/7/2024), đồng thời thay đổi người giám hộ cháu A1 từ chị Vũ Thị Kiều Tr sang cho bà Đoàn Thị L trực tiếp chăm sóc, giáo dục cho đến hết thời gian hạn chế nói trên.

Bác yêu cầu của bà Đoàn Thị L, ông Hoàng Minh D yêu cầu chị Tr phải thực hiện cấp dưỡng cho cháu A1 trong khoảng thời gian kể trên với tổng số tiền cấp dưỡng là 24.000.000 đồng.

Bà Đoàn Thị L, ông Hoàng Minh D có quyền, nghĩa vụ thăm nom, chăm sóc cháu Hoàng Tuệ A1 theo quy định về quyền và nghĩa vụ của ông bà nội và cháu của Luật Hôn nhân và gia đình không ai có quyền ngăn cản.

Chị Vũ Thị Kiều Tr có quyền liên hệ với cơ quan Thi hành án dân sự huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng để tiến hành thủ tục nhận con theo quy định.

[3] Lệ phí sơ thẩm giải quyết việc dân sự: Chị Vũ Thị Kiều Tr phải chịu 300.000đ (ba trăm nghìn đồng) lệ phí dân sự sơ thẩm, được trừ vào số tiền tạm ứng lệ phí 300.000đ (ba trăm nghìn đồng) chị Tr đã nộp theo biên lai số 0001829 ngày 30/8/2022 của Chi cục Thi hành án dân sự huyện N, tỉnh Cao Bằng. Chị Vũ Thị Kiều Tr đã nộp đủ tiền lệ phí sơ thẩm giải quyết việc dân sự.

Ngoài ra, quyết định còn tuyên về quyền kháng cáo của người yêu cầu và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; Quyền kháng nghị của Viện kiểm sát.

Sau khi mở phiên họp giải quyết việc dân sự, ngày 03 tháng 11 năm 2022 bà Đoàn Thị L và ông Hoàng Minh D có đơn kháng cáo đối với quyết định giải quyết việc dân sự số 06/2022/QĐST-VDS ngày 24 tháng 10 năm 2022 của Tòa án nhân dân huyện N, tỉnh Cao Bằng. Kháng cáo toàn bộ Quyết định sơ thẩm giải quyết việc dân sự số 06/2022/QĐST-VDS ngày 24 tháng 10 năm 2022. Lý do của việc kháng cáo: Quyết định sơ thẩm giải quyết việc dân sự số 06/2022/QDDST-VDS ngày 24/10/2022 vi phạm nghiêm trọng về tố tụng, không đánh giá khách quan, đúng đắn, toàn diện về nội dung gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm giải quyết những việc sau: Xem xét lại toàn bộ và yêu cầu hủy toàn bộ Quyết định sơ thẩm giải quyết việc dân sự số 06/2022/QDDST-VDS ngày 24/10/2022 của Tòa án nhân dân huyện N, tỉnh Cao Bằng.

Tại phiên họp phúc thẩm:

Người đại diện theo ủy quyền của bà Đoàn Thị L trình bày: Giữ nguyên yêu cầu kháng cáo, không nhất trí Quyết định sơ thẩm giải quyết viện dân sự số 06/2022/QDDST-VDS ngày 24/10/2022 vì cấp sơ thẩm vi phạm nghiêm trọng về tố tụng, không đánh giá khách quan, đúng đắn, toàn diện về nội dung gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm hủy toàn bộ Quyết định sơ thẩm giải quyết việc dân sự số 06/2022/QDDST-VDS ngày 24/10/2022 của Tòa án nhân dân huyện N, tỉnh Cao Bằng.

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bà Đoàn Thị L trình bày:

Thứ nhất, về các vi phạm liên quan đến tố tụng của Tòa án cấp sơ thẩm: Thẩm phán Nông Thanh C là người tiến hành tố tụng đối với vụ án tranh chấp quyền nuôi con theo Thông báo thụ lý số 18/2021/TLST-HNGĐ ngày 27 tháng 5 năm 2021 về việc “Tranh chấp nuôi con” và đồng thời là người ký quyết định đình chỉ vụ án số 38/2022/QĐST-DS ngày 31/8/2022 rồi sau đó thẩm phán Nông Thanh C tiếp tục thụ lý, giải quyết việc dân sự thụ lý số 04/2022 ngày 30 tháng 8 năm 2022. Ngoài ra thư ký Đặng Thị H2 và kiểm sát Lương Ngọc T2 cũng là người tiến hành tố tụng đối với vụ án dân sự trước, sau đó lại tiếp tục tiến hành tố tụng giải quyết việc dân sự. Như vậy thẩm phán C, thư ký H2 và kiểm sát viên T2 đã vi phạm quy định tại Điều 53, Điều 54, Điều 60 Bộ luật Tố tụng dân sự và vi phạm nguyên tắc xét xử, giải quyết vô tư khách quan theo Điều 16 Bộ luật tố tụng dân sự.

Thứ hai, Tòa án cấp sơ thẩm thụ lý “Việc dân sự” là không đúng quy định của pháp luật. Đối với sự việc của bà Đoàn Thị L với cô Vũ Thị Kiều Tr và các bên liên quan đã tồn tại những xung đột, mâu thuẫn cơ bản về quyền lợi do vậy căn cứ tài liệu, hồ sơ chứng cứ và nội dung đơn thư của bà Vũ Thị Kiều Tr thì bản chất tính chất quan hệ pháp lý phải được thụ lý giải quyết dựa trên nguyên tắc của giải quyết “tranh chấp dân sự” về Hôn nhân gia đình.

Thứ ba, về nội dung: Tòa án cấp sơ thẩm sử dụng các chứng cứ không có thật trong hồ sơ vụ việc để lập luận và nhận định, bà Đoàn Thị L và ông Hoàng Minh D không có bản tự khai hay đơn ý kiến nào như ghi nhận tại phần nội dung việc dân sự và nhận định của Tòa án tại Quyết định sơ thẩm việc dân sự của Tòa án nhân dân huyện N. Tòa án cấp sơ thẩm đã loại bỏ, không ghi nhận các nội dung ý kiến của bà Đoàn Thị L và ông Hoàng Minh D trình bày làm cơ sở để xem xét trong quá trình giải quyết và tại Quyết định sơ thẩm. Tòa án cấp sơ thẩm không thực hiện thu thập chứng cứ mà chỉ nhận định chủ quan, phiếm diện về vấn đề mâu thuẫn gia đình, về vấn đề thu nhập, điều kiện chăm sóc con nhỏ của cô Vũ Thị Kiều Tr, về bệnh lý của cháu Hoàng Tuệ A1, về vấn đề vận dụng Điều 85 Luật Hôn nhân và gia đình chưa đúng. Tòa án cấp sơ thẩm không nhận định và giải quyết vấn đề của người có yêu cầu tham gia là ông Hoàng Khánh Dư.

Đề nghị Hội đồng phúc thẩm giải quyết việc dân sự căn cứ khoản 3 Điều 53, khoản 2 Điều 54, khoản 2 Điều 60, Điều 361, Điều 48, Điều 93, Điều 95, Điều 108, điểm d khoản 3 Điều 375 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015: chấp nhận toàn bộ kháng cáo của người kháng cáo; Hủy bỏ Quyết định sơ thẩm giải quyết việc dân sự số 06/2022/QĐST-VDS ngày 24/10/2022 của Tòa án nhân dân huyện N. Đề nghị xác định rõ bản chất tranh chấp của vụ việc để hướng dẫn người yêu cầu khởi kiện đúng quy định và Đình chỉ yêu cầu Việc dân sự của phía người yêu cầu theo đúng quy định của pháp luật.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Cao Bằng phát biểu quan điểm về việc giải quyết việc dân sự: Sau khi nghiên cứu hồ sơ giải quyết vụ việc và đơn kháng cáo của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, nhận thấy: Tòa án nhân dân huyện N đã có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng như sau:

Ngày 27/5/2021 Tòa án nhân dân huyện N thụ lý vụ án số 18/2021/TLST-HNGĐ về việc “tranh chấp nuôi con” giữa nguyên đơn chị Vũ Thị Kiều Tr và bị đơn bà Đoàn Thị L, phân công thẩm phán Nông Thanh C giải quyết vụ án, bà Đặng Thị H2 làm thư ký trong vụ án.

Sau đó nguyên đơn rút toàn bộ yêu cầu khởi kiện, thẩm phán Nông Thanh C ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự số 38/2022/QĐST-HNGĐ.

Ngày 15/8/2022, chị Vũ Thị Kiều Tr có đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự về “yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm quyền được nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con chưa thành niên” giữa người yêu cầu là chị Vũ Thị Kiều Tr với người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Đoàn Thị L và ông Hoàng Minh D. Chánh án tòa án cấp sơ thẩm phân công thẩm phán Nông Thanh C, thư ký Đặng Thị H2 tiến hành tố tụng.

Như vậy, Thẩm phán Nông Thanh C, thư ký Đặng Thị H2 tham gia giải quyết 02 lần trong cùng vụ việc đã vi phạm khoản 3 Điều 53, khoản 2 Điều 54 Bộ luật Tố tụng dân sự.

Việc những người tiến hành tố tụng tham gia giải quyết 02 lần trong cùng vụ việc như trên là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Do đó, đề nghị Hội đồng phúc thẩm căn cứ điểm c khoản 3 Điều 375 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015, hủy quyết định giải quyết việc dân sự số 06/2022/QĐST-VDS ngày 24/10/2022 của Tòa án nhân dân huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng chuyển hồ sơ việc dân sự cho Tòa án cấp sơ thẩm để giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm.