Quyết định 01/2020/QĐPT-VDS — Tranh chấp liên quan đến yêu cầu tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu

QUYẾT ĐỊNH

PHÚC THẨM GIẢI QUYẾT VIỆC DÂN SỰ

V/v Yêu cầu tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu

Thành phần giải quyết việc dân sự gồm có:

Thẩm phán - Chủ tọa phiên họp: Bà Đàm Thị Minh Hường

Các Thẩm phán: 1. Ông Hoàng Hữu Truyền

2. Bà Hoàng Thị Thu Hường

Thư ký phiên họp: Bà Hoàng Thị Thúy Loan – Thư ký Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Kạn.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bắc Kạn tham gia phiên họp: Bà Hoàng Ánh Dương- Kiểm sát viên.

Ngày 27 tháng 5 năm 2020 tại trụ sở Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Kạn mở phiên họp phúc thẩm công khai việc dân sự thụ lý số: 01/2020/TLPT-VDS ngày 19 tháng 2 năm 2020 về việc:“Yêu cầu tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu”.

Do Quyết định sơ thẩm giải quyết việc dân sự số: 01/2020/QĐST-VDS ngày 21 tháng 01 năm 2020 của Tòa án nhân dân thành phố B bị kháng cáo.

Theo Quyết định mở phiên họp phúc thẩm giải quyết việc dân sự số: 01/2020/QĐPT-DS ngày 06 tháng 3 năm 2020, gồm những người tham gia tố tụng sau:

- Người yêu cầu giải quyết việc dân sự: Bà Nông Thị L, sinh năm 1987

Trú tại: Thôn 4, xã B, huyện B, tỉnh Bình Phước. Vắng mặt.

Người đại diện theo ủy quyền của người yêu cầu giải quyết việc dân sự: Ông Trần Văn N. Có mặt.

Địa chỉ: Tổ 1, thị trấn C (nay là thị trấn Đ), huyện C, tỉnh Bắc Kạn

- Những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

1. Phòng Công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn.

Địa chỉ: Số 16, đường T, phường Đ, TP B, tỉnh Bắc Kạn. Người đại diện theo pháp luật: Ông Cao Văn L – Trưởng phòng Công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn. Có mặt.

2. Bà Nguyễn Thị Đ, sinh năm: 1960. Có mặt.

3. Ông Nông Văn D, sinh năm: 1982. Có mặt.

4. Bà Nông Thị L1, sinh năm: 1984. Vắng mặt.

Đều trú tại: Tổ 1A, phường Đ, thành phố B, tỉnh Bắc Kạn.

- Người làm chứng: Ông Dương Đức B. Địa chỉ: Tổ 17, phường N, thành phố B, tỉnh Bắc Kạn. Vắng mặt.

Người kháng cáo: Phòng Công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn.

NỘI DUNG VIỆC DÂN SỰ

Nội dung vụ việc được tóm tắt như sau:

Theo đơn yêu cầu bà Nông Thị L trình bày:

Bà L là con gái của ông Nông Văn T và bà Nguyễn Thị Đ, bà sinh ra và lớn L1n chung sống với bố mẹ tại tổ 1A, phường Đ, thành phố B, tỉnh Bắc Kạn. Từ năm 2012 bà thoát ly làm giáo viên công tác tại tỉnh Bình Phước cho đến nay. Khi còn ở với bố mẹ, toàn thể gia đình bà có một mảnh đất đã được UBND thị xã B cấp GCNQSDĐ số H03258, ngày 06/3/2007, mang tên chủ hộ Nông Văn T và bà Nguyễn Thị Đ. Ngày 23/12/2010 bố mẹ bà là ông T và bà Đ đã tự ý đem mảnh đất này thế chấp để bảo lãnh cho Công ty H của bà Nông Thị V vay tiền tại Ngân hàng C Việt Nam chi nhánh tỉnh Bắc Kạn, nhưng các con là những thành viên trong gia đình không hề biết.

Ngày 17/3/2015 bố bà là ông Nông Văn T qua đời không để lại di chúc. Tại thời điểm mở thừa kế theo luật thì hàng thừa kế thứ nhất có 4 người gồm: vợ ông T là bà Nguyễn Thị Đ và các con đẻ gồm Nông Văn D, Nông Thị L1, Nông Thị L. Theo quy định của pháp luật thì phải chia di sản thừa kế làm 4 phần cho hàng thừa kế thứ nhất, nhưng mẹ bà là bà Nguyễn Thị Đ một phần thiếu hiểu biết, một phần do Ngân hàng C Việt Nam chi nhánh tỉnh Bắc Kạn thúc ép nên đã ký văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế của ông Nông Văn T, nhưng những người được hưởng thừa kế chỉ có bà Đ, ông D và bà L1. Văn bản thỏa thuận phân chia di sản này được Phòng Công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn ký chứng nhận khi không có mặt bà L. Khi lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản tại Phòng công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn, mẹ của bà có nói còn có con đẻ là Nông Thị L nhưng Phòng công chứng trả lời là bà L không có tên trong sổ hộ khẩu của gia đình nên không cần có mặt.

Theo nội dung văn bản thỏa thuận phân chia di sản thì ông D và bà L1 nhất trí tặng cho phần di sản của mình được hưởng cho bà Nguyễn Thị Đ. Sau đó bà Đ làm thủ tục đứng tên mảnh đất do bố của bà L là ông Nông Văn T để lại. Ngày 03/10/2017 bà Nguyễn Thị Đ đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Sau đó bà Đ lại ký hợp đồng thế chấp với Ngân hàng C Việt Nam chi nhánh tỉnh Bắc Kạn để đảm bảo khoản vay của Công ty TNHH Hoàng Tiến.

Nay bà L thấy việc thi hành công vụ của Phòng Công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn như vậy là thiếu trách nhiệm khi ký chứng nhận văn bản phân chia di sản lại thiếu người thuộc hàng thừa kế thứ nhất là bà L. Hành vi đó đã xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của bà L. Do vậy, bà L yêu cầu Tòa án tuyên bố văn bản thỏa thuận phân chia di sản đã được công chứng số 616, quyển số 01 TP/CC-SCC/HĐGD ngày 10/6/2016 tại Phòng Công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn là vô hiệu.

Đại diện Phòng Công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn trình bày ý kiến: Không nhất trí với yêu cầu của bà Nông Thị L về việc yêu cầu tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu. Bởi vì Công chứng viên công chứng văn bản phân chia di sản số 616, quyển số 01 TP/CC-SCC/HĐGD ngày 10/6/2016 đã thực hiện đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật.

Những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là bà Nguyễn Thị Đ, ông Nông Văn D, bà Nguyễn Thị L1 đều có ý kiến: Xác nhận ông Nông Văn T và bà Nguyễn Thị Đ có 03 người con đẻ là Nông Văn D, Nông Thị L1 và Nông Thị L. Các ông, bà đều được ký vào văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế, nhưng trước khi ký vào vản bản thỏa thuận trên thì các ông, bà có nói với Công chứng viên là ông T còn có thêm 01 người con đẻ nữa nhưng Công chứng viên Phòng Công chứng trả lời là bà L không có tên trong sổ hộ khẩu gia đình thì không cần phải có mặt. Do không hiểu biết về pháp luật nên các ông, bà đã tin tưởng và ký vào văn bản trên. Nay bà L yêu cầu văn bản thỏa phân chia di sản đã được công chứng số 616, quyển số 01 TP/CC-SCC/HĐGD ngày 10/6/2016 tại Phòng Công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn là vô hiệu, các ông, bà đều nhất trí và đề nghị Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật.

Quyết định sơ thẩm giải quyết việc dân sự số 01/2020/QĐST-VDS ngày 21/01/2020 của Tòa án nhân dân thành phố Bắc Kạn căn cứ khoản 6 Điều 27, điểm a, khoản 2 Điều 35; điểm m khoản 2 Điều 39 và các Điều 367, 369, 370, 371, 372 của Bộ luật tố tụng dân sự; Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của UBTVQH quy định về án phí, lệ phí Tòa án. Quyết định:

Chấp nhận đơn yêu cầu tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu của bà Nông Thị L.

Tuyên bố văn bản thỏa thuận phân chia di sản giữa bà Nguyễn Thị Đ, ông Nông Văn D, bà Nguyễn Thị L1 được công chứng số 616, quyển số 01 TP/CC-SCC/HĐGD ngày 10/6/2016 tại Phòng Công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn là vô hiệu.

Ngoài ra án còn tuyên lệ phí và quyền kháng cáo của các đương sự.

Ngày 30 tháng 01 năm 2020 Phòng công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn kháng cáo Quyết định sơ thẩm số 01/2020 ngày 21/01/2020 của Tòa án nhân dân thành phố Bắc Kạn với nội dung: Không nhất trí với Quyết định sơ thẩm giải quyết việc dân sự của Tòa án nhân dân thành phố B, đề nghị Tòa cấp phúc thẩm giải quyết:

1. Xem xét lại quyết định tuyên bố văn bản thỏa thuận phân chia di sản giữa bà Nguyễn Thị Đ, ông Nông Văn D và bà Nông Thị L1 được công chứng số 616, quyển số 01 TP- SCC/HĐGD ngày 10/6/2016 là vô hiệu của Tòa án nhân dân thành phố B.

2. Xem xét lại tư cách tham gia tố tụng của ông Dương Đức B, sinh năm 1957, là công chứng viên chứng nhận Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế này.

Tại phiên họp phúc thẩm:

* Ông Cao Văn L – Trưởng Phòng công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn trình bày: Do Quyết định giải quyết việc dân sự sơ thẩm số 01/2020 ngày 21/01/2020 của Tòa án nhân dân thành phố B tuyên bố văn bản công chứng thỏa thuận phân chia di sản thừa kế đã được công chứng số 616, quyển số 01 TP/CC-SCC/HĐGD ngày 10/6/2016 tại Phòng Công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn là vô hiệu. Phòng công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn không nhất trí vì việc công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản này đã thực hiện đúng trình tự, thủ tục công chứng theo quy định của pháp luật nên giữ nguyên kháng cáo. Nếu tuyên bố văn bản công chứng thỏa thuận phân chia di sản thừa kế vô hiệu thì đề nghị giải quyết hậu quả của việc công chứng vô hiệu. Việc công chứng viên Dương Đức B tham gia tố tụng với tư cách là người làm chứng là không đúng vì theo Điều 71/Luật công chứng nếu xác định quá trình thực hiện công chứng mà có lỗi của Công chứng viên thì Công chứng viên sẽ phải chịu trách nhiệm, do vậy đề nghị xác định tư cách tham gia tố tụng trong vụ việc này của ông Dương Đức B phải là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

* Ông Trần Văn N là người đại diện theo ủy quyền của bà Nông Thị L trình bày: Việc công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế thiếu người thừa kế là bà L nên ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của bà L, vì vậy đề nghị Hội đồng xét việc phúc thẩm tuyên bố văn bản công chứng thỏa thuận phân chia di sản đã được công chứng số 616, quyển số 01 TP/CC-SCC/HĐGD ngày 10/6/2016 tại Phòng Công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn là vô hiệu. Tại Tòa án cấp sơ thẩm đã được giải thích việc tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu và giải quyết hậu quả của việc tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu nhưng không lập thành văn bản, tại cấp phúc thẩm đã được giải thích lại và lập biên bản nhưng người khởi kiện không yêu cầu giải quyết hậu quả của việc tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu.

* Bà Nguyễn Thị Đ, ông Nông Văn D và bà Nông Thị L1 trình bày: Không nhất trí với kháng cáo của Phòng công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn. Cùng nhất trí với đơn khởi kiện của bà Nông Thị L đề nghị tuyên bố văn bản công chứng thỏa thuận phân chia di sản đã được công chứng số 616, quyển số 01 TP/CC-SCC/HĐGD ngày 10/6/2016 tại Phòng Công chứng số 1 tỉnh Bắc Kạn là vô hiệu. Yêu cầu giải quyết hậu quả của việc tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu. Đề nghị Ngân hàng C Việt Nam chi nhánh tỉnh Bắc Kạn trả lại đất đã thế chấp tại ngân hàng.

* Đại diện Viện kiểm sát tham gia phiên họp phát biểu quan điểm:

1- Về thủ tục tố tụng ở giai đoạn giải quyết việc phúc thẩm: Việc chấp hành pháp luật của những người tiến hành tố tụng và của những người tham gia tố tụng từ khi thụ lý vụ việc đến trước khi nghị án tuân theo đúng quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

2 - Về nội dung kháng cáo:

Theo các tài liệu có trong hồ sơ cho thấy, tại thời điểm yêu cầu công chứng những người yêu cầu công chứng là bà Đ, ông D và bà L1 không cung cấp bất cứ giấy tờ gì chứng minh bà L là con đẻ của ông T. Như vậy, người yêu cầu công chứng đã kê khai không trung thực, cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật, làm ảnh hưởng đến quyền lợi ích hợp pháp của bà L, điều này còn thể hiện tại nội dung cam kết trong văn bản thỏa thuận phân di sản.

Về phía Phòng công chứng số 1, khi tiến hành việc công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản cũng còn có một số sai sót như: Nội dung thông báo về việc khai nhận di sản ngày 24/5/2016 được niêm yết công khai tại UBND phường Đ, thành phố B sai về tên của người để lại di sản (ông Nguyễn Văn Kh chứ không phải ông Nông Văn T); khi thực hiện việc công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản, công chứng viên đã không xem xét kỹ các tài liệu liên quan do người yêu cầu công chứng cung cấp như còn có sự mâu thuẫn về thời điểm hình thành tài sản của người để lại di sản và thời điểm cấp sổ hộ khẩu của người yêu cầu công chứng.

Từ việc người yêu cầu công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản không cung cấp thông tin tài liệu đầy đủ đúng sự thật và việc công chứng viên tiến hành công chứng nhưng chưa xem xét kiểm tra kỹ các tài liệu có liên quan trước khi ghi lời chứng, dẫn đến việc bỏ sót người thừa kế và khi phân chia di sản không có phần của bà L.

Như vậy, xét về thủ tục và nội dung của văn bản thỏa thuận phân chia di sản đã được công chứng ngày 10/6/2016 là vô hiệu cả về hình thức lẫn nội dung. Do đó Tòa án cấp sơ thẩm Quyết định chấp nhận yêu cầu của bà L và tuyên văn bản công chứng vô hiệu là có cơ sở.

Trong quá trình giải việc dân sự người yêu cầu bà Nông Thị L và những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan, bà Đ, ông D và bà L1 khẳng định khi lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế tại Phòng công chứng số 1, tỉnh Bắc Kạn, đã nói với công chứng viên còn có con đẻ là Nông Thị L nhưng Phòng công chứng trả lời là bà L không có tên trong sổ hộ khẩu của gia đình thì không cần phải có mặt. Phía Phòng công chứng số 1 cho rằng việc công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản đã thực hiện đúng quy định. Như vậy quá trình giải quyết việc dân sự có tranh chấp về hoạt động công chứng. Do đó yêu cầu của bà L tòa án sơ thẩm phải giải quyết theo thủ tục vụ án dân sự sơ thẩm, theo quy định tại khoản 11 Điều 26 Bộ luật tố tụng dân sự thì mới đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của các đương sự được pháp luật bảo vệ. Mặt khác tòa án sơ thẩm giải quyết việc dân sự nhưng không giải quyết về hậu quả của việc công chứng vô hiệu dẫn đến ảnh hưởng nghiêm trọng quyền, lợi ích hợp pháp của các đương sự và những người liên quan đến văn bản công chứng vô hiệu này và là trái với quy định tại Điều 400 Bộ luật tố tụng dân sự.

Đối với kháng cáo xem xét lại tư cách tham gia tố tụng của ông Dương Đức B:

Theo các tài liệu có trong hồ sơ cho thấy tại thời điểm Phòng công chứng số 1 công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản số 616 ngày 10/6/2016 là do công chứng viên Dương Đức B thực hiện việc công chứng văn bản này. Do quyết định sơ thẩm có vi phạm, đối với yêu cầu này tòa án sẽ xem xét tư cách tham gia tố tụng của ông B khi thụ lý giải quyết lại ở vụ án dân sự.