Bản án 78/2020/DS-PT — Tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo bản án sơ thẩm và các tài liệu có trong hồ sơ thì nội dung vụ án như sau:

Nguyên đơn do ông H trình bày: Cha ông tên Ngô Văn K, mẹ ông tên Hồ Thị R, có 07 người con là ông H, bà T, bà Đ1, bà Y, ông Q (đã chết), ông Đ, bà U. Năm 1970 cha ông chết, đến năm 1987 mẹ ông chết để lại 03 phần đất do cha mẹ khai hoang, chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Năm 1990 ông đứng ra chia đất cho các em trai có sự chứng kiến của chú ruột đại diện dòng họ, việc chia đất không có làm giấy tờ, chỉ nói miệng. Đất cha mẹ ông để lại gồm những phần như sau:

Phần đất thứ nhất: Diện tích 08 công tại, ấp H 2, xã T, thành phố V, tỉnh Hậu Giang có nhà và phần mộ của cha mẹ, ông được chia phần đất này và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2002, trong phần đất này ông có cho em gái là bà Ngô Thị Kim U sử dụng 5,6 công. Năm 2005, em gái ông là bà Ngô Thị Kim U khởi kiện tranh chấp quyền sử dụng đất và được Toà án nhân dân tỉnh Hậu Giang xét xử ổn định cho bà U 5,6 công. Hiện nay ông còn đang sử dụng 2,4 công chưa làm lại giấy tờ.

Phần đất thứ hai: Diện tích 13 công tại ấp H 2, xã T, thành phố V, tỉnh Hậu Giang đã chia cho em trai ông là ông Ngô Văn Q, đến năm 1995 ông Q chết nên vợ ông Q là bà Lưu Thị B quản lý đất và kê khai làm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào năm 2002, đến năm 2003 bà B đã chuyển nhượng 04 công cho ông Dương Thanh S, hiện nay còn lại 09 công.

Phần đất thứ ba: Diện tích 21 công tại Kênh CM, ấp H 2, xã T, thành phố V, tỉnh Hậu Giang chia làm hai phần ông ½ và ông Đ ½, có sự chứng kiến của bà Lưu Thị B. Đến năm 2001 ông Đ tự ý làm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên hết phần đất này mà ông không biết.

Nay các em gái về đòi chia đất nên ông H yêu cầu chia đất lại, cụ thể như sau:

1. Đối với phần đất tại kênh CM, có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên ông Đ và vợ là bà Nguyễn Thị A. Ông H yêu cầu chia thừa kế toàn bộ phần đất ruộng tại kênh CM (thửa 319) theo diện tích đo đạc thực tế của Trung tâm kỹ thuật Tài nguyên Môi trường mà Tòa án nhân dân tỉnh Hậu Giang đã thẩm định. Yêu cầu chia bằng hiện vật, chia đều cho tất cả các đồng thừa kế 06 người gồm ông H, ông Đ, bà T, bà Đ1, bà Y, bà B. Riêng bà U có phần rồi nên không chia.

2. Đối với phần đất tại đường PH, có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do bà Lưu Thị B đứng tên:

- Đối với thửa đất số 200, trên đất có nhà của bà Lưu Thị B. Ông H yêu cầu chia thừa kế toàn bộ theo diện tích đo đạc thực tế của Trung tâm kỹ thuật Tài nguyên Môi trường mà Tòa án tỉnh Hậu Giang đã thẩm định. Yêu cầu chia bằng hiện vật, chia đều cho tất cả các đồng thừa kế gồm 06 người gồm ông H, ông Đ, bà T, bà Đ1, bà Y, bà B. Riêng bà U có phần rồi nên không chia.

- Đối với thửa đất số 192, ông Hạnh yêu cầu chia thừa kế toàn bộ theo diện tích đo đạc thực tế của Trung tâm kỹ thuật Tài nguyên Môi trường mà Tòa án tỉnh Hậu Giang đã thẩm định. Yêu cầu chia bằng hiện vật, chia đều cho tất cả các đồng thừa kế gồm 06 người gồm ông H, ông Đ, bà T, bà Đ1, bà Y, bà B. Riêng bà U có phần rồi nên không chia.

Đối với phần đất diện tích 04 công tại thửa số 200 bà Lưu Thị B đã chuyển nhượng cho ông Dương Thanh S thì ông không yêu cầu chia.

3. Đối với phần đất tại sông X, chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ông H yêu cầu được chia toàn bộ phần đất này, không chia thừa kế cho ai. Trên phần này có 02 căn nhà, 01 căn nhà tình nghĩa ông được nhà nước cấp, 01 căn nhà cây do ông tự cất. Căn nhà tình nghĩa Nhà nước cho phần tiền có giá trị 30 triệu đồng, ngoài ra không có đầu tư thêm, phần còn lại do vợ chồng ông Đ đầu tư thêm để cất nhà cùng ở chung. Ông yêu cầu được quyền sử dụng toàn bộ 02 căn nhà. Ông đồng ý cho gia đình ông Đ tiếp tục ở. Ông thống nhất diện tích thực tế đo đạc của Trung tâm kỹ thuật Tài nguyên Môi trường mà Tòa án nhân dân tỉnh Hậu Giang đã thẩm định. Ngoài ra ông không có yêu cầu nào khác.

Các đồng nguyên đơn là bà Ngô Thị Đ1, bà Ngô Thị T, bà Ngô Thị Y cùng trình bày: Trước đây các bà không biết về việc phân chia đất của các anh em trai. Nay yêu cầu chia thừa kế toàn bộ phần đất ruộng tại Kênh CM do ông Đ đứng tên và toàn bộ phần đất hiện còn của bà Lưu Thị B đứng tên cho tất cả các đồng thừa kế gồm 06 người là ông H, ông Đ, bà T, bà Đ1, bà Y, bà B. Riêng bà U đã có phần rồi nên không chia. Phần đất bà B đã chuyển nhượng cho người khác cũng không yêu cầu chia.

Bị đơn là ông Đ trình bày: Cha mẹ ông là ông Ngô Văn K (chết năm 1970), mẹ ông tên Hồ Thị R (chết năm 1987), có 07 người con như ông H trình bày là đúng. Khi cha mẹ chết, ông H là anh cả và chú ruột tên Ngô Văn C1 (hiện đã chết) đứng ra chia đất cho các anh em trai. Ông H được chia 08 công, ông Q (đã chết) được chia 13 công và ông là con trai út được chia nhiều hơn là 21 công. Việc chia đất được thực hiện năm 1989, nhưng ông đã trực tiếp canh tác phần đất 21 công này từ năm 1980 (trước khi mẹ ông chết) để nuôi mẹ vì lúc đó mẹ đã già yếu. Khi chia đất tất cả các anh chị em trong gia đình đều biết và không ai có ý kiến gì. Nay ông không đồng ý với toàn bộ yêu cầu của các nguyên đơn, ông có ý kiến như sau:

+ Đối với phần đất tại kênh CM, thửa 319, ông không đồng ý chia thừa kế cho các đồng thừa kế khác. Yêu cầu Tòa án công nhận cho vợ chồng ông được quyền sử dụng toàn bộ thửa đất 319, diện tích theo diện tích đo đạc thực tế của Trung tâm kỹ thuật Tài nguyên Môi trường mà Tòa án tỉnh Hậu Giang đã thẩm định. Lý do phần đất này trước đây các anh em đã thống nhất chia cho ông, ông đã sử dụng ổn định, đã được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất từ năm 2001 đến nay.

+ Đối phần đất tại đường PH do bà Lưu Thị B đứng tên, thửa 192, 200 ông không yêu cầu được chia thừa kế.

+ Đối với phần đất tại sông Cái Lớn, đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông H. Về phần đất, yêu cầu chia theo hiện trạng nhà ở. Nếu Tòa án giao nhà tình nghĩa cho ông thì ông không phải trả giá trị nhà cho ông H, vì căn nhà cây của ông H đang ở ông đã bỏ tiền ra sửa chữa, do đó khấu trừ giá trị nhà, còn phần đất thì ông đồng ý trả giá trị đất cho ông H. Còn nếu Tòa án giao nhà tình nghĩa cho ông H thì ông đồng ý di dời đi nơi khác ở, ông H có trách nhiệm trả giá trị nhà theo định giá của cơ quan có thẩm quyền. Ngoài ra, đối với cây trồng trên đất, nếu giao cho ông H phần đất này thì ông H có trách nhiệm trả cho ông bằng giá trị đã định giá.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là bà Nguyễn Thị A trình bày: Thống nhất với lời trình bày và yêu cầu của ông Đ, ngoài ra không có yêu cầu nào khác. Vợ chồng bà sử dụng đất ổn định và đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất từ năm 2001, các anh chị em trong gia đình đều biết và không có tranh chấp nên không đồng ý chia.

Chị Ngô Thị Ngọc D, chị Ngô Thị Ngọc E, chị Ngô Ngọc Q do ông Đ đại diện trình bày: Thống nhất với lời trình bày và yêu cầu của ông Đ, ngoài ra không có yêu cầu nào khác.

Anh Ngô Ngọc N trình bày: Thống nhất với lời trình bày và yêu cầu của ông Đ, ngoài ra không có yêu cầu nào khác.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Lưu Thị B đồng thời là người đại diện hợp pháp của anh Ngô Văn T, anh Ngô Văn O trình bày: Thống nhất nhập phần đất ruộng tại kênh CM do ông Đức đứng tên và toàn bộ phần đất tại đường PH do bà B đứng tên lại và chia đều cho tất cả các đồng thừa kế. Đối với phần đất có 02 căn nhà tại Sông X không yêu cầu được chia thừa kế. Phần này để ông H và ông Đ tự phân chia. Tại phiên toà bà Lưu Thị B thay đổi lời trình bày, cụ thể: Nếu pháp luật giải quyết chia phần đất của ông Đ như các nguyên đơn yêu cầu thì bà mới đồng ý chia phần đất của bà đang đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Nếu không chia phần đất của ông Đ đứng tên thì bà cũng không đồng ý chia phần đất của bà đang đứng tên.

Anh Ngô Văn Hoàng P tại phiên toà trình bày: Đồng ý với ý kiến của bà B, không có ý kiến gì khác.

Bà Nguyễn Thị T trình bày: Bà là vợ của ông H, bà thống nhất với ý kiến và yêu cầu của ông H, ngoài ra không có yêu cầu gì khác.

Bà Ngô Thị Kim U trình bày: Bà thống nhất với yêu cầu chia di sản thừa kế của các nguyên đơn, không đồng ý chia phần đất của bà đã được công nhận theo bản án số 71/2005/DS - PT ngày 16/5/2005 của Toà án nhân dân tỉnh Hậu Giang, bà không có yêu cầu gì trong vụ án này. Tại phiên toà bà Ngô Thị Kim U vắng mặt, có đơn đề nghị xét xử vắng mặt.

Đại diện Ủy ban nhân dân thành phố V bà Lê Nguyễn Hiền D trình bày: Phần đất tranh chấp chia di sản thừa kế của các đương sự đã được Uỷ ban nhân dân thành phố V cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 00350 ngày 04/9/2001 cho hộ ông Đ và bà Nguyễn Thị A thửa số 319, tờ bản đồ số 04, loại đất CNm với diện tích 21.451m2, toạ lạc tại ấp H 2, xã T, thành phố V. Về trình tự thủ tục cấp giấy đã thực hiện đúng theo quy định, đất đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định. Yêu cầu Toà án giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật.

Đại diện Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam ông Lương Quốc H đại diện trình bày: Không có ý kiến gì trong vụ án này, nếu có Ngân hàng sẽ khởi kiện thành một vụ án khác.

Tại bản án dân sự sơ thẩm số: 144/2019/DS - ST ngày 19 tháng 9 năm 2019 của Tòa án nhân dân thành phố V, tỉnh Hậu Giang đã tuyên xử như sau:

Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của các nguyên đơn về việc yêu cầu chia di sản thừa kế.

1. Ổn định cho hộ ông Đ, bà Nguyễn Thị A được quyền sử dụng phần đất có diện tích 20.445,7m2 thuộc thửa số 319, tờ bản đồ số 04 toạ lạc tại ấp H 2, xã T, thành phố V, tỉnh Hậu Giang. (Có lược đồ kèm theo)

Ổn định cho hộ ông H được quyền sử dụng phần đất có diện tích 2.678,7m2 thuộc các thửa số 63, 64, 105, 520 tờ bản đồ số 04 toạ lạc tại V. (Có lược đồ kèm theo)

Ổn định cho hộ bà Lưu Thị B được quyền sử dụng phần đất diện tích 12.199,6m2 thuộc các thửa số 192, 200 tờ bản đồ số 05 toạ lạc tại V. (Có lược đồ kèm theo).

Ngoài ra, bản án còn tuyên về án phí, quyền kháng cáo và quyền yêu cầu thi hành án của các đương sự.

Ngày 03 tháng 10 năm 2019 nguyên đơn ông H, bà Ngô Thị T, bà Ngô Thị Đ1, bà Ngô Thị Y có đơn kháng cáo yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm chia thừa kế đối với di sản là quyền sử dụng đất gồm các thửa 319 tờ bản đồ số 04; thửa số 192, 200 tờ bản đồ số 05 đất tọa lạc tại ấp H 2, xã T, thành phố V, tỉnh Hậu Giang.

Tại phiên tòa phúc thẩm: Nguyên đơn ông H, bà Ngô Thị T, bà Ngô Thị Đ1, bà Ngô Thị Y vẫn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện và giữ nguyên yêu cầu kháng cáo.

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn ông H cho rằng các phần đất do cha mẹ các nguyên đơn để lại là di sản thừa kế và thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế đối với vụ án này vẫn còn. Đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm chấp nhận đơn khởi kiện và đơn kháng cáo của nguyên đơn, chia di sản thừa kế cho các nguyên đơn theo quy định pháp luật.

Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn ông Đ phát biểu quan điểm: cho rằng thời hiệu khởi kiện đối với vụ án đã hết. Đại diện Ủy ban nhân dân thành phố V xác định việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Đ là đúng với trình tự thủ tục của Luật Đất đai, nên không có căn cứ xác định phần đất của ông Đ là di sản thừa kế. Đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm áp dụng điểm c khoản 1 Điều 688 Bộ luật Dân sự năm 2015; Điều 645 Bộ luật Dân sự năm 2005; Luật Đất đai năm 2013, không chấp nhận đơn khởi kiện, đơn kháng cáo của các nguyên đơn.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hậu Giang phát biểu quan điểm:

- Về tố tụng: Tòa án cấp phúc thẩm đã chấp hành đúng các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

- Về nội dung vụ án: Đại diện Viện kiểm sát nhận định Tòa án cấp sơ thẩm đã có sai lầm trong đánh giá chứng cứ, xác định các phần đất do cụ Ngô Văn K và cụ Hồ Thị R để lại không phải là di sản thừa kế. Đồng thời cấp sơ thẩm vi phạm tố tụng không thu thập các chứng cứ liên quan về chị Ngô Ngọc Q đã đi định cư Hàn Quốc, là thiếu sót.

Những sai sót của cấp sơ thẩm không thể khắc phục được ở cấp phúc thẩm. Đại diện Viện kiểm sát đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm áp dụng khoản 3 Điều 308 Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2015, chấp nhận kháng cáo của các nguyên đơn, hủy toàn bộ bản án sơ thẩm, chuyển vụ án về Tòa án nhân dân thành phố V giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Căn cứ vào tài liệu, chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa, kết quả tranh tụng tại phiên tòa, các quy định của pháp luật, Hội đồng xét xử nhận định:

Sau khi cụ K và cụ R chết có để lại di sản thừa kế gồm 03 phần đất chưa được nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Cụ K và cụ R chết không để lại di chúc, thì di sản thừa kế của R cụ phải được phân chia theo pháp luật cho hàng thừa kế thứ nhất của hai cụ gồm ông H, ông Ngô Văn Q và ông Đ, bà Ngô Thị T, bà Ngô Thị Đ1, bà Ngô Thị Y và bà Ngô Thị Kim U. Năm 1990 ông H đứng ra chia đất cho 03 người con trai gồm ông H, ông Ngô Văn Q và ông Ngô Văn Đ. Việc chia đất của ông H không lập thành văn bản, có sự chứng kiến của chú ruột tên ông Ngô Văn C1 (đã chết), không có sự tham gia của các đồng hàng thừa kế khác như bà Ngô Thị Đ1, bà Ngô Thị Y, bà Ngô Thị T, bà Ngô Thị Kim U. Như vậy, việc phân chia di sản của ông H là trái với quy định của pháp luật đã tước đi quyền thừa kế của những người thừa kế là con gái của cụ R và cụ K. Tòa án cấp sơ thẩm nhận định cho rằng các phần đất tuy có nguồn gốc của cha mẹ các đương sự chết để lại nhưng đã được các anh em định đoạt cho 03 người con trai quản lý, sử dụng và đã được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông H, ông Đ, bà Lưu Thị B (vợ của ông Ngô Văn Q), là không có cơ sở và trái với quy định của Luật Đất đai, Bộ luật Dân sự, về căn cứ xác lập quyền sử dụng đất. Tòa án cấp sơ thẩm đã sai lầm trong đánh giá chứng cứ dẫn đến xác định sai nội dung cần được giải quyết của vụ án, làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự trong vụ án.

Quan điểm của Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn không có cơ sở pháp lý nên không được Hội đồng xét xử phúc thẩm chấp nhận.

Do bản án sơ thẩm bị hủy, các đương sự chưa ai phải chịu án phí. Riêng và các chi phí tố tụng (thẩm định đo vẽ lược đồ, thẩm định giá) ông H đã tạm ứng chi chí, sẽ được xem xét giải quyết khi vụ án được giải quyết lại.

Vì các lẽ trên;

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ khoản 3 Điều 148; Khoản 3 Điều 308; Điều 310 Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2015;

Áp dụng Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc Hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

Tuyên xử:

1. Hủy toàn bộ bản án sơ thẩm số 144/2019/DS - ST, ngày 19 tháng 9 năm 2019 của Tòa án nhân dân thành phố V, tỉnh Hậu Giang. Chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án nhân dân thành phố V, giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm.

2. Về án phí dân sự sơ thẩm: Nghĩa vụ chịu án phí được xác định lại khi giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm.

3. Về án phí dân sự phúc thẩm: Không ai phải chịu.

Bà Ngô Thị Y được nhận lại tiền tạm ứng án phí kháng cáo đã nộp theo biên lai thu số 0002815 ngày 03 tháng 10 năm 2019, tại Chi cục Thi hành án dân sự thành phố V, tỉnh Hậu Giang.

Bà Ngô Thị T được nhận lại tiền tạm ứng án phí kháng cáo đã nộp theo biên lai thu số 0002813 ngày 03 tháng 10 năm 2019, tại Chi cục Thi hành án dân sự thành phố V, tỉnh Hậu Giang.

4. Về chi phí tố tụng: Nghĩa vụ chịu chi phí tố tụng được xác định lại khi giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án (ngày 09/7/2020). * Nơi nhận: