Bản án 68 — Tranh chấp hợp đồng tặng cho tài sản

[1] Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan bà Đinh Thị C, anh Đinh Công C, chị Huỳnh Thị H có đơn đề nghị Tòa án xét xử vắng mặt. Căn cứ theo qui định tại khoản 2 Điều 227, Điều 228 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Tòa án xét xử vắng mặt bà C, anh C, chị H. Đối với yêu cầu của bà Lê Thị N tại đơn khởi kiện là buộc ông Đ giao trả lại tài sản là quyền sử dụng đất và các tài sản có trên đất. Tuy nhiên, cũng theo nội dung đơn thì lý do của việc yêu cầu là ông Đ vi phạm về điều khoản nuôi dưỡng trong hợp đồng tặng cho tài sản. Do vậy về bản chất của vụ án, đây là vụ Tranh chấp hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất và đòi lại tài sản theo quy định tại Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Đối với yêu cầu đòi lại tài sản của bà N, thấy rằng: Tại Điều 1 của Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất ngày 03/7/2013, số công chứng: 1839, Quyển số 01 TP/CC-SCC/HĐGD giữa bà Lê Thị N, bà Đinh Thị X, bà Đinh Thị C, anh Đinh Công C nhằm tặng cho tài sản cho anh Đinh Công Đ, được công chứng tại Phòng Công chứng số 2 tỉnh Bình Định có điều kiện tặng cho: “Bên B( anh Đinh Công Đ) phải có trách nhiệm, nghĩa vụ chăm sóc, phụng dưỡng bà Lê Thị N đến cuối đời. Nếu bên B thực hiện không đúng, bên A có quyền yêu cầu các cơ quan pháp luật có liên quan, buộc bên B phải giao lại cho bên A toàn bộ thửa đất và tài sản gắn liền với đất nêu trên tại Điều 1 của Hợp đồng này cùng giấy tờ về quyền sử dụng đất, giấy tờ về quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất”. Như vậy, đây là loại hợp đồng có điều kiện được quy định tại Khoản 6 Điều 402 của Bộ luật dân sự 2015. Đồng thời, điều khoản này của hợp đồng cũng đã xác định nghĩa vụ của anh Đinh Công Đ trong việc chăm sóc phụng dưỡng bà N đến cuối đời theo quy định tại Điều 274 Bộ luật dân sự 2015 là: Nghĩa vụ là việc mà theo đó, một hoặc nhiều chủ thể (sau đây gọi chung là bên có nghĩa vụ) phải chuyển giao vật, chuyển giao quyền, trả tiền hoặc giấy tờ có giá, thực hiện công việc hoặc không được thực hiện công việc nhất định vì lợi ích của một hoặc nhiều của thể khác (sau đây gọi chung là bên có quyền).

[2.1] Sau khi hoàn thành thủ tục pháp lý chuyển nhượng tài sản, bà N chuyển về nhà anh Đ sinh sống được một thời gian thì hai bên phát sinh mâu thuẫn, thường xuyên tranh cãi nhau gay gắt. Tòa án đã trực tiếp làm việc với những người sinh sống tại địa phương gần nơi ở bà N thì thấy rằng: Một số nhân chứng khẳng định vợ chồng anh Đ, chị T có sự đối xử không chuẩn mực với bà N từ năm 2014( sau khi nhận tài sản), bà N đã phải về lại ngôi nhà cũ mà theo biên bản định giá được lập vào ngày 28/3/2019 thì ngôi nhà đã cũ nát, hết giá trị sử dụng. Đồng thời, bà N sống dựa vào sự giúp đỡ của bà con chòm xóm mà không nhận được sự quan tâm từ vợ chồng anh Đ. Tuy nhiên, một số người làm chứng khác thì cho rằng, thực tế vợ chồng anh Đ không có bỏ bê, không chăm sóc bà N, mà sự việc bà N về lại ngôi nhà cũ để sinh sống là do bà N tự ý thực hiện. Mặc dù những người làm chứng có lời khai không thống nhất, nhưng có thể nhìn thấy thực tế rằng giữa bà N và vợ chồng anh Đ hiện nay đang rất mâu thuẫn, chính trong quá trình làm việc nhiều lần tại Tòa án bà N cũng khẳng định vì sự đối xử bạc đãi của vợ chồng anh Đ mà bà N kiên quyết từ chối mọi sự chăm sóc. Chính quyền địa phương, đã nhiều lần thuyết phục hai bên nhưng kết quả bà N vẫn sống một mình tại ngôi nhà cũ và không thể tiếp tục chung sống với anh Đ. Trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cũng đã rất nhiều lần kiên trì giải thích để hai bên hàn gắn mâu thuẫn, để anh Đ nhìn nhận lại bản thân trong việc đối xử với mẹ già, nhưng vẫn không có kết quả.

[2.2] Từ những đánh giá trên, có thể thấy rằng: Người có nghĩa vụ là anh Đ trong việc thực hiện Điều kiện của hợp đồng tặng cho tài sản đã ký kết, đã không thực hiện đúng nghĩa vụ của mình. Do vậy, bà N có quyền yêu cầu anh Đ phải hoàn trả lại tài sản đã tặng cho theo Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất ngày 03/7/2013, số công chứng: 1839, Quyển số 01 TP/CC-SCC/HĐGD là có căn cứ chấp nhận.

[3] Mặt khác, trong quá trình xác minh thu thập tài liệu chứng cứ thấy rằng, Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất ngày 03/7/2013, số công chứng: 1839, Quyển số 01 TP/CC-SCC/HĐGD của Phòng công chứng số 2 tỉnh Bình Định, đã công chứng dựa trên thông tin về số thành viên trong Hộ gia đình bà N vào thời điểm cân đối giao quyền sử dụng đất theo Nghị định 64/CP của Chính phủ, do Công an xã HTT cung cấp tại Đơn xin xác nhận nhân khẩu của bà Lê Thị N(đơn không có chữ ký bà N) ngày 22/4/2013 có các thành viên Lê Thị N, Đinh Thị X, Đinh Thị C, Đinh Công C, Đinh Công Đ, làm căn cứ để đưa những người nói trên ký vào văn bản công chứng của Hợp đồng tặng cho với tư cách là thành viên của Hộ gia đình được giao đất. Tuy nhiên, sau khi xác minh lại thì thấy rằng: Tại sổ đăng ký hộ tịch lưu tại Công an xã HTT, trang 107, số hộ 1852 thì vào thời điểm ngày 15/10/1993 hộ bà Lê Thị N có các thành viên Lê Thị N, Đinh Thị X, Đinh Công C, Đinh Công C và Huỳnh Thị H. Không có hai nhân khẩu là Đinh Công Đ và Đinh Thị C. Như vậy, ngay từ thời điểm các bên ký hợp đồng công chứng đã không đúng quy định của pháp luật, tự định đoạt tài sản của hai thành viên trong hộ bà N là bà H và anh C, xâm phạm đến quyền tự định đoạt của bà bà H, anh C. Do đó, về bản chất Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất ngày 03/7/2013, số công chứng: 1839, Quyển số 01 TP/CC-SCC/HĐGD đã vô hiệu ngay từ thời điểm xác lập.

[4] Từ những căn cứ nêu trên, Hội đồng xét xử có đầy đủ cơ sở chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà Lê Thị N, buộc anh Đinh Công Đ phải hoàn trả lại tài sản đã được tặng cho theo Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất ngày 03/7/2013, số công chứng: 1839, Quyển số 01 TP/CC-SCC/HĐGD bao gồm 06 thửa đất: số 537, tờ bản đồ số 02, diện tích 1148,5m2 (trong đó có 200m2 đất ở và 948,5m2 đất trồng cây lâu năm) và tài sản gắn liền với đất là 01 ngôi nhà cấp 4; Thửa đất số 538, tờ bản đồ số 02, diện tích 563,2m2 đất trông cây lâu năm; Thửa đất số 636, tờ bản đồ số 03, diện tích 552,8m2 đất trồng lúa; Thửa đất số 14, tờ bản đồ số 08, diện tích 291,8m2 đất trồng lúa; Thửa đất số 52, tờ bản đồ số 8, diện tích 454,6m2 đất trồng cây hàng năm khác; Thửa đất số 539, tờ bản đồ số 02, diện tích 470,7m2 đất trồng lúa. Tất cả các thửa đất nói trên đều tọa lạc tại thôn BP, HTT, HN, Bình Định

[5] Về hậu quả của giao dịch dân sự vô hiệu: Sau khi nhận tặng cho tài sản, anh Đ đã hoàn thành các thủ tục đăng ký biến động tại Chi nhánh Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất huyện HN, tuy nhiên anh Đ không yêu cầu xem xét khoản chi phí cho thủ tục này nên Hội đồng xét xử không xét. Ngoài ra, tại thửa đất số hiệu 538, tờ bản đồ 02. Vợ chồng anh Đ, chị T đã trồng cây lâu niên là dừa Xiêm trên đất, số lượng 24 cây, theo biên bản định giá ngày 28/3/2019 thì có giá trị là 1.140.000 đồng. Đây là số cây do vợ chồng anh Đ trồng hợp pháp, sau khi đã nhận chuyển nhượng, do vậy, khi nhận lại thửa đất nói trên thì bà N phải hoàn trả lại giá trị cho vợ chồng anh Đ, chị T.

[5.1] Đối với thửa đất số hiệu 537, tờ bản đồ số 02, sau khi nhận chuyển nhượng, anh Đ đã tự nguyện hiến đất để UBND xã HTT mở đường bê tông nông thôn, thực hiện chủ trương bê tông hóa nông thôn của nhà nước, UBND huyện HN cũng đã ra Quyết định số 9636/QĐUB ngày 30/8/2019 thu hồi 153,5m2 đất thuộc thửa đất này theo đúng quy định của pháp luật. Diện tích đất thu hồi bao gồm cả phần đất còn lại có diện tích 38,6 m2. Do vậy, đối với thửa đất này, bà N được nhận lại có diện tích 995m2 theo biên bản định giá ngày 28/3/2019(có sơ đồ chi tiết kèm theo).

[6] Về án phí sơ thẩm dân sự: Vì yêu cầu của bà N được Hội đồng xét xử chấp nhận, do vậy anh Đinh Công Đ phải nộp án phí theo quy định.

[7] Đại diện Viện kiểm sát nhân dân huyện HN phát biểu quan điểm đề nghị chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà N, buộc anh Đ phải hoàn trả lại tài sản đã được nhận theo hợp đồng tặng cho đã ký kết là đúng với các quy định của pháp luật.