Bản án 60/2025/DS-PT — Tranh chấp quyền sử dụng đất

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo các tài liệu có trong hồ sơ vụ án và Bản án dân sự sơ thẩm, nội dung vụ án được tóm tắt như sau:

Ông Dương Hữu P, sinh năm 1941, chết ngày 16-01-2024. Ông Dương Hữu P có 06 người con đó là bà Dương Thị H, ông Dương Hữu B, bà Dương Thị L, bà Dương Thị Đ, ông Dương Hữu C, ông Dương Hữu Đ1 (đã chết).

Theo Sổ mục kê và Bản đồ địa chính xã B, huyện B, tỉnh Lạng Sơn năm 2006 thể hiện: Thửa đất số 126 có diện tích 1.720,0m2 đất trồng cây hàng năm khác, tờ bản đồ 48 (viết tắt là thửa đất số 126) quy chủ sử dụng là hộ ông Dương Đình C. Thửa đất số 127 có diện tích 543,0m2 đất trồng cây hàng năm khác, tờ bản đồ 48 (viết tắt là thửa đất số 127) quy chủ sử dụng là hộ ông Dương Hữu Đ. Thửa đất số 126 và 127 chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho tổ chức, cá nhân, hộ gia đình nào. Thửa đất số 146 có diện tích 1.858,0m2 đất trồng cây hàng năm khác, tờ bản đồ 48 (viết tắt là thửa đất số 146) quy chủ sử dụng là hộ ông Dương Hữu L và đã được Ủy ban nhân dân huyện B, tỉnh Lạng Sơn (viết tắt là UBND huyện) cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (viết tắt là GCNQSDĐ) ngày 10-6-2010 cho hộ ông Dương Hữu L và bà Dương Thị N. Ngày 20-3-2015, thửa đất số 146 được tách thành thửa đất số 260 và 261.

Theo kết quả xem xét thẩm định tại chỗ và định giá tài sản ngày 06-3-2024 thể hiện: Đất tranh chấp do nguyên đơn xác định có diện tích 686,3m2, bao gồm diện tích 601,0m2 thuộc thửa đất số 126; diện tích 6,7m2 thuộc thửa đất số 127; diện tích 78,6m2 thuộc thửa đất số 146. Trên đất tranh chấp tại thửa đất số 126 có bức tường gạch ba banh do chi họ Dương Hữu xây dựng năm 2020 và cây sắn do nguyên đơn trồng năm 2023. Trên đất tranh chấp tại thửa đất số 127 và 146 có cây sắn do nguyên đơn trồng năm 2023. Đất tranh chấp bị đơn có yêu cầu phản tố xác định có diện tích là 1.870,0m2, trong đó: Diện tích thuộc thửa đất số 126 là 1.444,0m2; diện tích ngoài thửa đất số 126 là 426,0m2 gồm: Diện tích 6,7m2 thuộc thửa đất số 127; diện tích 78,6m2 thuộc thửa số 146 và diện tích 340,7m2 không thể hiện số thửa đất. Tài sản trên thửa đất số 126 có 07 ngôi mộ của chi họ Dương Hữu; có 04 ngôi mộ xây và 02 ngôi mộ đất của hộ ông Dương Công Đ; có 02 ngôi mộ xây của hộ ông Dương Hữu V; 01 bức tường xây bằng gạch ba banh do chi họ Dương Hữu xây từ năm 2020 và có các cây sắn do nguyên đơn trồng năm 2023, đã đến vụ thu hoạch. Đất tranh chấp theo giá thị trường có trị giá 40.000đồng/m2. Bức tường ba banh có trị giá 3.422.000đồng. Cây sắn đã đến kỳ thu hoạch nên không định giá. Ngoài ra, cũng xác định phần diện tích thuộc thửa đất số 126 nguyên đơn, bị đơn không quản lý, sử dụng là 276,0m2.

Tại Văn bản số 651/UBND-PNNMT ngày 17-4-2025 của UBND huyện về việc cung cấp tài liệu, chứng cứ thể hiện: Thửa đất số 146 đã được cấp GCNQSDĐ cho hộ ông Dương Hữu L và bà Dương Thị N; ngày 20-3-2015 thửa đất số 146 được tách thành thửa đất số 260 và 261. Trên Sổ mục kê thửa đất số 126 ghi tên hộ ông Dương Đình C; thửa đất số 127 ghi tên hộ ông Dương Hữu Đ. Hai thửa đất này chưa được cấp GCNQSDĐ cho tổ chức, cá nhân, hộ gia đình nào. Theo Bản đồ giải thửa đo đạc năm 1984, điều chỉnh năm 1994 vị trí các thửa đất số 126, 127 và 146 chưa được thể hiện trên bản đồ. Căn cứ Quyết định số 252/QĐ-UBND ngày 25-01-2025 của Ủy ban nhân dân tỉnh về việc quy hoạch sử dụng đất đến năm 2030 của huyện thì vị trí các thửa đất số 126, 127, 146 được quy hoạch là đất nông nghiệp.

Tại cấp sơ thẩm

Tại đơn khởi kiện nguyên đơn ông Dương Đình C khởi kiện bị đơn ông Dương Hữu P yêu cầu được quyền quản lý, sử dụng đối với 640,0m2 đất thuộc thửa đất số 126, yêu cầu bị đơn tháo dỡ bức tường xây bằng gạch ba banh trên đất và chấm dứt hành vi tranh chấp đối với diện tích đất trên.

Đất tranh chấp có nguồn gốc do ông cha để lại, từ năm 1991 sau khi tan Hợp tác xã nguyên đơn được bố đẻ là ông Dương Đình C1 giao cho canh tác và sử dụng. Gia đình nguyên đơn canh tác sử dụng đất từ năm 1991 đến nay, hằng năm vẫn trồng màu, trồng cây lạc, cây ngô, cây sắn…và không có tranh chấp với ai. Sau khi tan Hợp tác xã, trên thửa đất còn có một số ngôi mộ của các gia đình chưa dời đi, nguyên đơn canh tác một phần thửa đất số 126, phần đất nguyên đơn canh tác là phần không có mộ, trên đất vẫn còn cây sắn do nguyên đơn trồng chưa thu hoạch. Năm 2006 cơ quan chuyên môn tiến hành đo đạc bản đồ địa chính, nguyên đơn được ký nhận diện tích, loại đất sử dụng đối với thửa đất số 126. Đến nay, nguyên đơn chưa kê khai, chưa được cấp GCNQSDĐ phần đất tranh chấp. Ngày 21-01-2020 nguyên đơn đi phát dọn mảnh đất thì phát hiện ông Dương Hữu P xây tường bằng gạch ba banh trên đất nên xảy ra tranh chấp. Sự việc tranh chấp đất đai đã được chính quyền địa phương hòa giải nhưng không thành nên nguyên đơn khởi kiện ra Tòa án.

Sau khi có kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ nguyên đơn xác định đất tranh chấp có diện tích là 686,3m2 trong đó có 601,0m2 thuộc thửa đất số 126; có 6,7m2 thuộc thửa đất số 127; có 78,6m2 thuộc thửa đất số 146. Trên đất có 01 bức tường gạch do bị đơn xây năm 2020 và các cây sắn do nguyên đơn trồng năm 2023. Sau đó, nguyên đơn đã rút yêu cầu khởi kiện đối với tổng diện tích 85,3m2 tại thửa đất số 127, 146 và tài sản có trên phần diện tích đất trên là các cây sắn. Nguyên đơn yêu cầu được quyền quản lý, sử dụng 601,0m2 đất, yêu cầu bị đơn di dời bức tường trên đất và chấm dứt hành vi tranh chấp. Nguyên đơn không chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn đối với diện tích đất nguyên đơn đang khởi kiện. Nguyên đơn đã nộp tổng chi phí là 16.586.000đồng, nguyên đơn đề nghị giải quyết chi phí này theo quy định của pháp luật. Nguyên đơn là người cao tuổi nên có đơn xin miễn tiền án phí.

Bị đơn ông Dương Hữu P và người thừa kế quyền, nghĩa vụ tố tụng của bị đơn là ông Dương Hữu B trình bày: Diện tích đất tranh chấp có tên N, do cụ tổ chi họ D là cụ Dương Hữu Đ2 và cụ Dương Thị T khai phá làm nương. Sau khi các cụ chết, các con cháu an táng tại mảnh đất này đầu thế kỷ 19, mảnh đất này trở thành nghĩa trang của họ D. Việc quản lý mảnh đất nghĩa trang là cả họ D nhưng chưa được cấp GCNQSDĐ nhưng chi họ đã liên tục quản lý khu đất đó từ thế kỷ 19 đến nay; do là đất làm nghĩa trang của dòng họ nên chi họ không trồng cây gì trên đất. Chi họ D và nguyên đơn ông Dương Đình C xảy ra tranh chấp năm 2021 do nguyên đơn đến canh tác phần đất còn trống, chủ yếu trồng các loại ngô, khoai, sắn và tự nhận đây là mảnh đất của mình. Vì vậy, bị đơn không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Bị đơn có yêu cầu phản tố yêu cầu được quyền quản lý, sử dụng diện tích 1.720,0m2 đất thuộc thửa đất số 126, yêu cầu nguyên đơn thu dọn cây sắn trên đất và chấm dứt việc tranh chấp đất đai.

Sau khi có kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ bị đơn xác định đất tranh chấp bị đơn có yêu cầu quản lý, sử dụng có tổng diện tích 1.870,0m2 thuộc một phần thửa đất số 126, 127, 146 và một phần diện tích không thể hiện số thửa đất. Bị đơn đề nghị giải quyết chi phí tố tụng nguyên đơn đã nộp tạm ứng theo quy định của pháp luật. Bị đơn là người cao tuổi nên có đơn xin miễn tiền án phí.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan ông Dương Hữu S trình bày: Thửa đất số 146 có diện tích 1.858,0m2 đã được Nhà nước cấp GCNQSDĐ cho bố ông là hộ ông Dương Hữu L. Về ranh giới thửa đất tiếp giáp thửa đất 126 theo bờ có hàng cây lát do gia đình ông trồng khoảng năm 1992. Theo kết quả đo đạc, diện tích đất tranh chấp có 78,6m2 thuộc một phần thuộc thửa đất số 146 nhưng gia đình ông chỉ sử dụng diện tích đúng thực tế từ bờ rào hàng cây lát, phần nằm ngoài hàng cây lát thuộc thửa đất số 146 nhưng ông không yêu cầu quản lý, sử dụng. Đất tranh chấp có nguồn gốc là của chi họ D từ xa xưa để lại. Tuy nhiên, trong thời kỳ Hợp tác xã thì khu đất đó quy hoạch là đất nghĩa trang của xã. Đến khi Hợp tác xã giải thể thì các hộ gia đình đã di dời mộ đi về đất gia đình. Sau khi tan Hợp tác xã năm 1991 được mấy năm thì gia đình nguyên đơn vào canh tác trồng mầu tại phần đất tranh chấp, còn phần đất từ khu mộ trở vào phía trong thì ông Dương Hữu P vẫn quản lý. Trước đây hai bên không xảy ra tranh chấp gì, đến năm 2020-2021 thì hai bên mới xảy ra tranh chấp. Việc xảy ra tranh chấp ông không liên quan, ông không có yêu cầu độc lập và đề nghị giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan ông Dương Hữu Đ trình bày: Gia đình ông có thửa đất số 127 diện tích 543,0m2 chưa được cấp GCNQSDĐ, thửa đất này tiếp giáp với thửa đất số 126 hiện đang tranh chấp. Theo kết quả đo đạc có 6,7m2 đất tranh chấp nằm trong thửa đất số 127 nhưng ông chỉ sử dụng diện tích đất đúng thực tế theo bờ thẳng lên hàng cây lát của ông Dương Hữu S, phần đất ngoài bờ hàng cây lát của thửa đất số 127 ông không yêu cầu quản lý sử dụng. Thửa đất số 126 ông không rõ nguồn gốc chỉ biết được đưa vào Hợp tác xã làm đất nghĩa trang của xã. Sau khi Hợp tác xã tan vào khoảng năm 1990 thì xã bỏ quy hoạch là đất nghĩa trang, các hộ gia đình bốc mộ về đất của gia đình còn mộ nhà ông Dương Hữu P vẫn để nguyên. Sau khi Hợp tác xã tan mấy năm thì ông thấy nguyên đơn canh tác, trồng màu trên diện tích đất không có mộ và chỉ canh tác trên phần đất đang trồng sắn. Ông không thấy ông Dương Hữu P canh tác, trồng gì trên đất. Việc xảy ra tranh chấp ông không liên quan, ông không có yêu cầu độc lập và đề nghị giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật.

Người đại diện hợp pháp của Ủy ban nhân dân xã B, huyện B, tỉnh Lạng Sơn trình bày: Trên Sổ mục kê thửa đất số 126 ghi tên hộ ông Dương Đình C; thửa đất số 127 tên hộ ông Dương Hữu Đ. Hai thửa đất trên chưa được cấp GCNQSDĐ cho ai. Thửa đất số 146 là đất trồng cây hằng năm khác đã được cấp GCNQSDĐ cho hộ ông Dương Hữu L.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 02/2025/DS-ST ngày 27-6-2025 của Tòa án nhân dân khu vực 3 - Lạng Sơn, trước đây là Tòa án nhân dân huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn đã quyết định:

1. Về quyền sử dụng đất

Chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của ông Dương Đình C. Ông Dương Đình C được quyền quản lý và sử dụng 01 phần diện tích đất thuộc thửa đất số 126 với diện tích 601,0m2. Ông Dương Đình C có nghĩa vụ kê khai, đăng ký quyền sử dụng đất tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo quy định của Luật đất đai (có trích đo thửa đất kèm theo bản án).

Không chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn đối với yêu cầu được quản lý, sử dụng toàn bộ diện tích đất tranh chấp tại thửa đất số 126, diện tích là 1.720,0m2 và các công trình trên đất.

Đình chỉ xét xử đối với các diện tích đất nguyên đơn rút yêu cầu đối với một phần diện tích thửa đất 127 diện tích 6,7m2 và một phần diện tích thửa đất 146 diện tích 78,6m2. Nguyên đơn có quyền khởi kiện lại đối với diện tích đất đã đình chỉ.

Buộc ông Dương Hữu B chấm dứt hành vi tranh chấp diện tích đất 601,0m2, tờ bản đồ 48 xã B, huyện B, tỉnh Lạng Sơn.

2. Về tài sản trên đất: Buộc ông Dương Hữu B đại diện chi họ D phải tháo dỡ bức tường xây gạch ba banh có chiều dài 21,0m, diện tích 8,4m2 trên diện tích đất 601,0m2, tờ bản đồ 48 tại xã B, huyện B, tỉnh Lạng Sơn.

Ngoài ra, bản án còn tuyên về nghĩa vụ chịu lãi suất chậm trả, chi phí tố tụng, án phí, quyền kháng cáo và quyền yêu cầu thi hành án của các đương sự.

Trong hạn luật định, Bản án sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị nhƣ sau:

1. Ông Dương Hữu B là người kế thừa quyền nghĩa vụ tố tụng của bị đơn có yêu cầu phản tố kháng cáo đề nghị sửa toàn bộ Bản án dân sự sơ thẩm theo hướng không chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, chấp nhận toàn bộ yêu cầu phản tố của bị đơn.

2. Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lạng Sơn kháng nghị đề nghị hủy Bản án dân sự sơ thẩm số 02/2025/DS-ST ngày 27 tháng 6 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực 3 - tỉnh Lạng Sơn, trước đây là Tòa án nhân dân huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn do có vi phạm về tố tụng và nội dung.

Tại phiên tòa phúc thẩm:

Nguyên đơn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện; không chấp nhận kháng cáo của người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của bị đơn có yêu cầu phản tố. Nguyên đơn đề nghị giải quyết kháng nghị theo quy định của pháp luật.

Người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của bị đơn giữ nguyên nội dung kháng cáo và đề nghị giải quyết kháng nghị theo quy định của pháp luật.

Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lạng Sơn vẫn giữ nguyên nội dung kháng nghị đề nghị hủy bản án sơ thẩm.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lạng Sơn phát biểu ý kiến về việc chấp hành pháp luật tố tụng và giải quyết vụ án cụ thể như sau:

1. Về việc chấp hành pháp luật tố tụng: Quá trình thụ lý, giải quyết vụ án tại cấp phúc thẩm và tại phiên tòa phúc thẩm, Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký phiên tòa chấp hành đúng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự; người tham gia tố tụng đã được thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của mình.

2. Về việc giải quyết kháng cáo, kháng nghị: Căn cứ vào các tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được làm rõ tại phiên tòa xác định bản án sơ thẩm có vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng, về nội dung và nhiều vi phạm khác đã chỉ ra mà tại phiên tòa phúc thẩm không thể bổ sung được. Vì vậy, đề nghị Hội đồng xét xử căn cứ khoản 3 Điều 308, Điều 310 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015; chấp nhận kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lạng Sơn; hủy Bản án dân sự sơ thẩm số 02/2025/DS-ST ngày 27 tháng 6 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực 3 - tỉnh Lạng Sơn, trước đây là Tòa án nhân dân huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn và chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm. Người kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm; nghĩa vụ chịu án phí sơ thẩm, chi phí tố tụng được xác định lại khi giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ vào khoản 3 Điều 148, khoản 3 Điều 308, Điều 310 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015;

Căn cứ vào khoản 3 Điều 29 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30-12-2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

1. Hủy toàn bộ Bản án dân sự sơ thẩm số 02/2025/DS-ST ngày 27-6-2025 của Tòa án nhân dân khu vực 3 - Lạng Sơn trước đây là Tòa án nhân dân huyện Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn; chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án nhân dân khu vực 3 - Lạng Sơn giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm.

2. Về án phí dân sự sơ thẩm và chi phí tố tụng: Số tiền tạm ứng chi phí tố tụng đương sự đã nộp và nghĩa vụ chịu án phí sơ thẩm sẽ được quyết định khi Tòa án nhân dân khu vực 3 - Lạng Sơn giải quyết lại vụ án.

3. Về án phí dân sự phúc thẩm: Ông Dương Hữu B không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. Hoàn trả lại cho ông Dương Hữu B số tiền tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp là 300.000đồng (ba trăm nghìn đồng) theo Biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số 0000056 ngày 21-7-2025 của Thi hành án dân sự tỉnh Lạng Sơn.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án./.