Bản án 52/2022/DSST — Tranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản

[1] Căn cứ đơn khởi kiện của bà Huỳnh H và những tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, Hội đồng xét xử xác định quan hệ pháp luật có tranh chấp là “Tranh chấp về quyền sở hữu tài sản và các quyền khác đối với tài sản” và “Tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng” được quy định tại khoản 2 và khoản 6 Điều 26 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Bị đơn bà Biện Thị Thu M cư trú tại ấp T, xã T, huyện C, Thành phố Hồ Chí Minh nên thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án nhân dân huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 35; điểm c khoản 1 Điều 39 Bộ luật tố tụng dân sự.

[3] Bị đơn bà M đề nghị Tòa án đưa ông Lê Minh T vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Hội đồng xét xử xét thấy bà M thừa nhận là người trực tiếp ký tên cầm cố tài sản từ ông L. Bà M chiếm hữu chiếc xe từ khi cầm cố, đến khi chiếc xe bị Cơ quan điều tra Công an huyện Đức Huệ, tỉnh Long An thu giữ làm vật chứng trong vụ án ông Lương Hoài T vận chuyển hàng cấm và từ ngày Viện kiểm sát nhân dân huyện Đức Huệ, tỉnh Long An giao trả cho bà chiếc xe để quản lý, bảo quản đến nay phù hợp với Biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 15/12/2020 của Tòa án nhân dân huyện Củ Chi. Bà M với ông T đã ly hôn theo Quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận của các đương sự số 1073/2013/QĐST-HNGĐ ngày 11/12/2013 của Tòa án nhân dân huyện Củ chi, Thành phố Hồ Chí Minh, ông T hiện đã chết theo trình bày của bà M tại phiên tòa. Bà H xác định chỉ khởi kiện yêu cầu bà M trả lại chiếc xe và bồi thường thiệt hại, không yêu cầu ông T. Vì vậy, Hội đồng xét xử căn cứ vào khoản 4 Điều 68 của Bộ luật Tố tụng dân sự không đưa ông T tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án.

[4] Đối với ông Huỳnh Tuấn L là người thuê xe của bà H, là người cầm cố xe cho bà M. Vì vậy, Hội đồng xét xử căn cứ vào khoản 4 Điều 68 của Bộ luật Tố tụng dân sự đưa ông L tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án. Ông L đã được Tòa án tống đạt hợp lệ các văn bản tố tụng, nhưng vắng mặt, căn cứ điểm b khoản 2 Điều 227, khoản 3 Điều 228 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử quyết định xét xử vắng mặt ông L.

[5] Bà H xác định chỉ khởi kiện yêu cầu bà M trả lại chiếc xe và bồi thường thiệt hại; không yêu cầu ông T, ông L và Viện kiểm sát nhân dân huyện Đức Huệ, tỉnh Long An bồi thường thiệt hại cho bà H. Hội đồng xét xử xét thấy tại Điều 5 của Bộ luật Tố tụng dân sự quy định: “Đương sự có quyền quyết định việc khởi kiện, yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ việc dân sự. Tòa án chỉ thụ lý giải quyết vụ việc dân sự khi có đơn khởi kiện, đơn yêu cầu của đương sự và chỉ giải quyết trong phạm vi đơn khởi kiện, đơn yêu cầu đó”. Vì vậy, Hội đồng xét xử chỉ giải quyết trong phạm vi đơn khởi kiện của bà H. Trường hợp giữa bà H với ông L, ông T, Viện kiểm sát nhân dân huyện Đức Huệ, tỉnh Long An có tranh chấp thì giải quyết bằng một vụ án khác khi có yêu cầu.

[6] Tại phiên tòa, bà H xác định rút một phần yêu cầu bồi thường thiệt hại do chiếc xe bị hư hỏng, xuống cấp tính bằng tiền tương ứng với giá trị chiếc xe khi mua là 880.000.000 đồng; chỉ yêu cầu tính từ thời điểm cho thuê theo chứng thư thẩm định giá là 407.522.000 đồng. Như vậy, phần yêu cầu bà H rút là: 880.000.000 đồng – 407.522.000 đồng = 472.478.000 đồng. Hội đồng xét xử xét thấy việc rút một phần yêu cầu này của bà H là tự nguyện phù hợp với quy định tại Điều 244 của Bộ luật Tố tụng dân sự nên chấp nhận và đình chỉ xét xử đối với phần yêu cầu này.

[7] Bà H, bà M cùng thừa nhận chủ sở hữu hợp pháp của chiếc xe ô tô hiệu Honda Civic màu đen, biển số 50Z-4938 là bà Huỳnh H. Cùng thừa nhận việc ông L cầm cố cho bà M chiếc xe ô tô hiệu Honda Civic màu đen, biển số 50Z-4938, khi cầm cố ông L không phải người đứng tên chủ sở hữu xe. Chiếc xe ô tô hiệu Honda Civic màu đen, biển số 50Z-4938 đã được Viện kiểm sát nhân dân huyện Đức Huệ, tỉnh Long An trả lại cho bà M vào ngày 06/5/2014. Từ ngày 06/5/2014 đến trước thời điểm bà H khởi kiện bà M tại Tòa án nhân dân huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh (ngày 11/3/2020) thì bà H không khởi kiện tranh chấp dân sự nào liên quan đến chiếc xe ô tô hiệu Honda Civic màu đen, biển số 50Z-4938 tại Tòa án có thẩm quyền. Cùng thống nhất kết quả thẩm định giá tại Chứng thư thẩm định giá số 220.1221/CT-SAG ngày 24/11/2021 của Công ty TNHH Thẩm định giá SAG. Đây là những tình tiết, sự kiện không phải chứng minh theo quy định tại khoản 2 Điều 92 của Bộ luật tố tụng dân sự.

[8] Giao dịch dân sự giữa bà H với ông L; giữa ông L với bà M được xác lập, thực hiện xong tại thời điểm Bộ luật dân sự số 33/2005/QH11 (Bộ luật dân sự năm 2005) có hiệu lực, trước ngày Bộ luật dân sự số 91/2015/QH13 (Bộ luật dân sự năm 2015) có hiệu lực. Vì vậy, Hội đồng xét xử áp dụng điểm c khoản 1 Điều 688 của Bộ luật dân sự năm 2015 quyết định áp dụng quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 và các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết Bộ luật dân sự năm 2005 để giải quyết tranh chấp liên quan đến giao dịch dân sự giữa bà H với ông L; giữa ông L với bà M.

[9] Đối với tranh chấp không phát sinh từ các giao dịch dân sự, Hội đồng xét xử áp dụng quy định của Bộ luật dân sự năm 2015 và các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết Bộ luật dân sự năm 2015 để giải quyết.

[10] Hội đồng xét xử xét việc bà M cầm cố chiếc xe ô tô hiệu Honda Civic màu đen, biển số 50Z-4938 từ ông Huỳnh Tuấn L vào ngày 02/11/2011, trong khi ông L chỉ là người chiếm hữu thông qua giao dịch thuê xe với bà H, ông L không phải là chủ sở hữu hợp pháp, không có giấy ủy quyền hợp lệ, nhưng bà M vẫn chấp nhận cầm cố chiếc xe là trái với quy định tại Điều 326 của Bộ luật dân sự năm 2005. Điều 326 của Bộ luật dân sự năm 2005 quy định: “Cầm cố tài sản là việc một bên (sau đây gọi là bên cầm cố) giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho bên kia (sau đây gọi là bên nhận cầm cố) để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự”. Đồng thời, bà M cầm cố chiếc xe nêu trên cũng trái với quy định tại Điều 7 Nghị định số 72/2009/NĐ-CP ngày 03/9/2009 của Chính phủ quy định điều kiện về an ninh, trật tự đối với một số ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, được hướng dẫn tại điểm i khoản 2 Điều 6 Thông tư số 33/2010/TT-BCA ngày 05/10/2010 của Bộ Công an quy định: “… Đối với những hàng hóa, tài sản cầm đồ thuộc sở hữu của người thứ ba phải có giấy ủy quyền hợp lệ của chủ sở hữu”. Từ những căn cứ pháp lý này, Hội đồng xét xử xác định việc bà M nhận cầm cố và chiếm hữu chiếc xe ô tô hiệu Honda Civic màu đen, biển số 50Z-4938 là không có căn cứ pháp luật và không ngay tình theo quy định tại Điều 189 của Bộ luật Dân sự năm 2005.

[11] Tuy nhiên vào ngày 06/5/2014, Viện kiểm sát nhân dân huyện Đức Huệ, tỉnh Long An đã trả lại cho bà M chiếc xe ô tô hiệu Honda Civic màu đen, biển số 50Z-4938. Việc trả lại xe cho bà M của Viện kiểm sát nhân dân huyện Đức Huệ, tỉnh Long An là không phù hợp với quy định tại khoản 2 Điều 41 của Bộ luật hình sự năm 1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009. Bởi lẽ như nhận định tại Mục [10], bà M chiếm hữu chiếc xe không có căn cứ pháp luật và không ngay tình, không phải là người quản lý hợp pháp chiếc xe. Như vậy, Hội đồng xét xử xác định thời điểm trước từ khi cầm cố xe đến khi nhận lại xe (ngày 06/5/2014), bà M chiếm hữu chiếc xe là không ngay tình. Từ thời điểm ngày 06/5/2014 đến nay, bà M chiếm hữu chiếc xe được xem là ngay tình vì tin rằng có quyền đối với chiếc xe khi được Viện kiểm sát nhân dân huyện Đức Huệ, tỉnh Long An giao trả.

[12] Hội đồng xét xử xét thấy bà H là chủ sở hữu hợp pháp của chiếc xe ô tô hiệu Honda Civic màu đen, biển số 50Z-4938 theo Đăng ký xe ô tô số: 002165 ngày 17/8/2007 của Phòng Cảnh sát giao thông, Công an Thành phố Hồ Chí Minh, điều này được bà M thừa nhận. Bà H yêu cầu bà M phải trả lại chiếc xe cho bà H là phù hợp với quy định tại Điều 186, khoản 1 Điều 579, khoản 1 Điều 580 của Bộ luật Dân sự năm 2015. Vì vậy, Hội đồng xét xử chấp nhận yêu cầu đòi lại xe của bà H, buộc bà M phải trả lại chiếc xe cho bà H. Tại Biên bản ghi nhận sự việc ngày 16/12/2021, bà M đã bàn giao và bà H đã nhận chiếc xe ô tô con màu đen, nhãn hiệu Honda Civic biển số đăng ký 50Z-4938, Số máy: 18A1-2950615, Số khung: 15217Y00618 xong.

[13] Đối với yêu cầu bồi thường thiệt hại của bà H bao gồm: Thiệt hại do chiếc xe bị hư hỏng, xuống cấp tính bằng tiền tương ứng với giá trị chiếc xe khi cho thuê theo chứng thư thẩm định giá là 407.522.000 đồng và bồi thường về lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác chiếc xe bị mất, bị giảm sút trong 10 năm (từ 2011 đến 2021) với số tiền là 900.000.000 đồng. Tổng mức thiệt hại bà H yêu cầu là: 407.522.000 đồng + 900.000.000 đồng = 1.307.522.000 đồng. Đây là những thiệt hại phù hợp với quy định tại Điều 589 của Bộ luật Dân sự năm 2015.

[14] Hội đồng xét xử xét thấy căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng quy định tại Điều 584 của Bộ luật dân sự năm 2015: “Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường…”. Như nhận định tại Mục [10], bà M chiếm hữu chiếc xe là không có căn cứ pháp luật, không ngay tình nên phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho bà H trong thời gian chiếm hữu không có căn cứ pháp luật, không ngay tình từ ngày 02/11/2011 đến ngày 06/5/2011. Nhằm bảo vệ quyền chiếm hữu của bà H theo quy định tại Điều 185 của Bộ luật dân sự năm 2015 thì ngoài việc buộc bà M trả lại tài sản thì còn phải bồi thường thiệt hại cho bà H.

[15] Tuy nhiên, đối với thiệt hại do tài sản bị giảm sút giá trị, hư hỏng theo yêu cầu bà H Hội đồng xét xử cần xem xét gía trị hợp lý (giá trị tài sản còn lại) của chiếc xe sau khi khấu trừ hao mòn tài sản sau một khoảng thời gian sử dụng được xác định tại Chứng thư thẩm định giá số 220.1221/CT-SAG ngày 24/12/2021 của Công ty TNHH Thẩm định giá SAG đối với chiếc xe tại thời điểm năm 2011 là: 407.522.000 đồng. Chứng thư thẩm định giá kết luận giá trị còn lại của chiếc xe ô tô hiệu Honda, số loại Civic 1.8MT, biển số 50Z-4938 tại thời điểm năm 2014 là: 376.729.000 và tại thời điểm năm 2021 là: 110.483.000 đồng. Hội đồng xét xử xác định thiệt hại do chiếc xe bị hư hỏng, giảm sút giá trị tại thời điểm năm 2014 là: 407.522.000 đồng – 376.729.000 đồng = 30.793.000 đồng. Như nhận định tại mục [11], bà M được xác định chiếm hữu không ngay tình từ thời điểm cầm cố xe (ngày 02/11/2011) đến ngày 06/5/2014, nên phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản bị giảm sút giá trị từ năm 2011 đến 2014, được Hội đồng xét xử xác định là 30.793.000 đồng.

[16] Lẽ ra, bà M chỉ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do tài sản bị giảm sút giá trị trong thời gian chiếm hữu không ngay tình (từ 2011 – 2014), nhưng tại Biên bản trả lại vật chứng ngày 06/5/2014 của Viện kiểm sát nhân dân huyện Đức Huệ, tỉnh Long An ghi nhận: “Để bảo vệ người chủ sở hữu hợp pháp chiếc xe nói trên là bà Huỳnh H, sinh năm 1968, thường trú 211/6B Xô Viết Nghệ Tĩnh, phường 26, quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh, bà Biện Thị Thu M có trách nhiệm quản lý bảo quản chiếc xe tránh hư hỏng để còn giải quyết tranh chấp sau này”. Trong quá trình quản lý, bảo quản xe, bà M để xe bị hư hỏng, giá trị còn lại của chiếc xe hiện nay là 110.483.000 đồng. Do đó, thiệt hại do tài sản bị giảm sút giá trị, hư hỏng có một phần lỗi trong việc bảo quản của bà M. Song song đó, bà H xác định từ năm 2014 đến nay, bà không khởi kiện tranh chấp dân sự về quyền sở hữu chiếc xe tại Tòa án có thẩm quyền nào mà chỉ khiếu nại, tố cáo việc trả lại xe cho bà M của Viện kiểm sát nhân dân huyện Đức Huệ, tỉnh Long An. Như vậy, Hội đồng xét xử xác định lỗi trong việc để chiếc xe bị giảm sút giá trị, hư hỏng từ năm 2014 đến nay là do lỗi của bà M lẫn bà H, mỗi bên có lỗi như nhau nên thiệt hại các bên phải chịu trách nhiệm 50%. Hội đồng xét xử xác định thiệt hại do tài sản bị giảm sút từ năm 2014 đến tháng 12/2021 (thời điểm thẩm định giá) là: 376.729.000 đồng - 110.483.000 đồng = 266.246.000 đồng, mỗi bên chịu trách nhiệm đối với thiệt hại là: 266.246.000 đồng : 2 = 133.123.000 đồng. Vì vậy, Hội đồng xét xử chấp nhận một phần yêu cầu của bà H. Buộc bà M phải chịu trách nhiệm bồi thường cho bà H thiệt hại do chiếc xe bị giảm sút, hư hỏng được xác định là: 30.793.000 đồng + 133.123.000 đồng = 163.916.000 đồng.

[17] Đối với thiệt hại do lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác chiếc xe bị mất, bà H đưa ra các tài liệu, chứng cứ là các hợp đồng cho thuê xe cùng loại với chiếc Honda Civic để chứng minh thiệt hại, đồng thời lấy trung bình cộng chung cho thiệt hại mỗi năm là 90.000.000 đồng, mỗi tháng tính ra là 7.500.000 đồng. Hội đồng xét xử xét thấy mức yêu cầu của bà H là thấp hơn giá cho thuê các loại xe cùng loại với Honda Civic theo các hợp đồng cho thuê xe mà bà H đã cung cấp. hội đồng xét xử thấy phù hợp, có cơ sở chấp nhận. Tuy nhiên, như nhận định tại Mục [11], bà M chỉ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong thời gian chiếm hữu không ngay tình. Vì vậy, Hội đồng xét xử chấp nhận một phần yêu cầu của bà H về việc bà M phải bồi thường thiệt hại do lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác chiếc xe từ ngày 02/11/2011 đến 06/5/2014 là: 30 tháng x 7.500.000 đồng/tháng = 225.000.000 đồng.

[18] Như vậy, tổng mức thiệt hại theo yêu cầu của bà H đối với bà M được Hội đồng xét xử chấp nhận tại Mục [16], [17] là: 163.916.000 đồng đồng + 225.000.000 đồng = 388.916.000 đồng.

[19] Đối với phần thiệt hại do lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác chiếc xe, từ ngày 06/5/2014 đến năm 2021, theo yêu cầu của bà H là: 900.000.000 đồng – 225.000.000 = 675.000.000 đồng. Đây là thiệt hại thực tế và lẽ ra bà H được bồi thường theo quy định tại khoản 2 Điều 589 của Bộ luật dân sự năm 2015. Tuy nhiên, thiệt hại này không phải do bà M gây ra, vì thời điểm này bà M được xác định là chiếm hữu ngay tình như nhận định tại Mục [11]. Tại phiên tòa, bà H xác định không yêu cầu ai khác ngoài bà M phải bồi thường thiệt hại cho bà H. Vì vậy, Hội đồng xét xử không chấp nhận yêu cầu này của bà H đối với bà M.

[20] Như vậy, phần yêu cầu của bà H không được Hội đồng xét xử chấp nhận là: 1.307.522.000 đồng - 388.916.000 đồng = 918.606.000 đồng

[21] Đối với yêu cầu của bà H buộc bà M phải hoàn trả cho bà H chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ, chi phí định giá theo Biên nhận ngày 16/11/2020; chi phí thẩm định giá theo Hòa đơn bán hàng số: 0000712 ngày 27/12/2021 của Công ty TNHH Thẩm định giá SAG mà bà H đã tạm ứng. Hội đồng xét xử xét thấy do yêu cầu của bà H được chấp nhận một phần nên buộc bà M phải chịu chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ; chi phí định giá, chi phí thẩm định giá theo quy định tại khoản 1 Điều 156, khoản 1 Điều 157, khoản 1 Điều 165, khoản 1 Điều 166 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Buộc bà M có trách nhiệm hoàn trả cho bà H chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ, chi phí định giá, thẩm định giá tổng cộng là: 5.700.000 đồng.

[22] Phát biểu của Đại diện Viện kiểm sát nhân dân huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh là có căn cứ, phù hợp quy định nên Hội đồng xét xử chấp nhận.

[23] Về án phí dân sự sơ thẩm: Bị đơn phải chịu án phí do một phần yêu cầu của nguyên đơn được chấp nhận. Nguyên đơn phải chịu án phí cho phần yêu cầu không được chấp nhận theo quy định tại khoản 1 Điều 147 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[24] Vì các lẽ trên,