Bản án 45/2024/DS-PT — Tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo đơn khởi kiện đề ngày 25/4/2002 và quá trình tố tụng nguyên đơn là bà Trần Thị Đ và người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn là ông Lương Văn C trình bày:

Bà Đ là con của cụ Trần Văn V1 và cụ Nguyễn Thị D. Bố mẹ bà Đ có 03 người con chung và 01 người con nuôi gồm: Bà Trần Thị D1 (đã chết năm 2012, bà D1 có chồng là ông Dương Văn T2 (đã chết năm 1981) và có 06 người con là ông Dương Văn C1, ông Dương Văn T, ông Dương Văn Đ1, bà Dương Thị N1, bà Dương Thị N2 và bà Dương Thị V); bà Trần Thị N, bà Trần Thị S và bà Trần Thị Đăng . Bố mẹ cụ D và bố mẹ cụ V1 đều đã chết từ lâu và ngoài những người con trên hai cụ không có con nuôi và con riêng nào khác. Khi còn sống bố mẹ bà Đ có tài sản chung là quyền sử dụng đất có diện tích 3.481m2 trong đó có 200m2 đất ở và 3.281m2 đất vườn (đo đạc thực tế 2.587,9m2) tại thửa số 117, tờ bản đồ số 03, địa chỉ tại thôn T, xã N, huyện S, tỉnh Vĩnh Phúc đã được Ủy ban nhân dân huyện L cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 30/12/1999 đứng tên hộ bà Nguyễn Thị D.

Cụ V1 chết năm 1974 và không có di chúc. Sau khi cụ V1 chết các chị em gái đi lấy chồng và sinh sống cùng gia đình nhà chồng. Chỉ còn bà Đ sau khi đi lấy chồng nhưng vẫn thường xuyên ở cùng cụ D cho đến năm 1993 quay về ở cùng và chăm sóc cụ D từ đó cho đến khi cụ D chết.

Cụ D chết năm 2015 và trước khi chết vào ngày 13/4/2010 có lập văn bản di chúc là “Đơn xin thừa kế nhà ở và đất thổ cư” có xác nhận của trưởng thôn và Ủy ban nhân dân xã N với nội dung để lại cho bà Đ được sử dụng toàn bộ diện tích 3.481m2 và ngôi nhà cấp bốn. Ban đầu nguyên đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án chia thừa kế theo di chúc và công nhận di chúc của cụ D. Tuy nhiên theo quy định pháp luật bà Đ thấy rằng đây là tài sản chung của bố mẹ bà, mẹ bà chỉ có quyền định đoạt đối với một nửa diện tích đất trên. Do vậy, bản di chúc của cụ D chỉ hợp pháp đối với một nửa diện tích đất nêu trên. Nay bà Đ đề nghị Tòa án giải quyết chia thừa kế theo di chúc và công nhận di chúc của cụ D đối với ½ diện tích đất theo diện tích hiện trạng là một nửa của diện tích 2.587,9m2 đồng thời công nhận cho bà được hưởng đối với ½ diện tích đất còn lại là di sản thừa kế của cụ V1 nhưng đã hết thời hiệu thừa kế và hiện nay bà là hàng thừa kế thứ nhất đang trực tiếp quản lý sử dụng.

Bị đơn là bà Trần Thị N và người đại diện theo ủy quyền của bà N là ông Đặng Đức A trình bày:

Thống nhất về quan hệ huyết thống, thành viên gia đình, tài sản của cha mẹ để lại như nguyên đơn trình bày.

Sau khi cụ D mất, gia đình chưa bao giờ thỏa thuận về việc phân chia di sản của cụ D hay cho bà Đ toàn bộ thửa đất của cụ. Hiện nay bà Đ có xuất trình “Đơn xin thừa kế nhà và đất thổ cư” tuy nhiên bà N đã được xem qua và khẳng định văn bản mà bà Đ đang giữ không phải chữ viết và chữ ký của cụ D và không phải ý chí của cụ D, chữ ký Trần Thị N trong văn bản này cũng không phải của bà N. Hơn nữa khi cụ D còn sống, mẹ con bà Đ đã nhiều lần xin cụ ký cho đất để đi làm thủ tục nhưng cụ đều không đồng ý, chính vì thế mà Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vẫn đứng tên cụ D chứ chưa sang tên mẹ con bà Đ. Từ sau khi cụ D mất, các chị em trong gia đình đã nhiều lần họp bàn về việc chia di sản thừa kế do cụ D để lại là thửa đất nói trên nhưng bà Đ nhất quyết không đồng ý dẫn đến việc chị em trong gia đình không thỏa thuận được.

Sau khi bà Đ khởi kiện tại Tòa án nhưng đã tiếp tục xây dựng móng nhà đổ bê tông cốt thép và các cột bê tông cốt thép làm thay đổi hiện trạng đất đang tranh chấp.

Bà N có yêu cầu phản tố đề nghị chia thừa kế theo pháp luật đối với đất nông nghiệp. Tuy nhiên sau đó đã rút đơn yêu cầu phản tố trước khi tòa án thụ lý.

Nay bà N đề nghị Tòa án bác bỏ di chúc, đề nghị chia di sản thừa kế của cụ D theo quy định của pháp luật, phần di sản thừa kế được hưởng bà N xin được nhận bằng đất.

Bị đơn bà Trần Thị S và người đại diện theo ủy quyền của bà S là chị Lê Thị H trình bày:

Thống nhất huyết thống, thành viên gia đình, nguồn gốc tài sản tranh chấp như bà Đ, bà N trình bày

Trước khi chết, cụ D không để lại di chúc và không có nghĩa vụ gì về tài sản. Từ sau khi cụ chết, các chị em trong gia đình đã nhiều lần họp bản về việc chia di sản thừa kế do cụ để lại là thửa đất nói trên nhưng bà Trần Thị Đ không đồng ý dẫn đến các chị em trong gia đình không thỏa thuận được.

Sau khi bà Đ khởi kiện tại Tòa án nhưng đã tiếp tục xây dựng xây dựng móng nhà đổ bê tông cốt thép và các cột bê tông cốt thép làm thay đổi hiện trạng đất đang tranh chấp.

Bà S hoàn toàn không đồng ý yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và đề nghị Tòa án chia thừa kế theo pháp luật vì bản di chúc không hợp pháp. Đề nghị buộc tháo dỡ các tài sản bà Đ mới xây dựng là móng bê tông cốt thép và cột bê tông cốt thép.

Lý do bà S không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là thửa đất số 117 tờ bản đồ số 03 không phải là tài sản chung của cụ D và cụ V1 mà là di sản của cụ D. Văn bản “đơn xin thừa kế nhà ở và đất thổ cư ngày 13/4/2010” của cụ D do bà Đ giao nộp không hợp pháp. Bởi lẽ đơn xin thừa kế không phải do cụ D tự tay viết và ký tên. Do đó di chúc phải có người làm chứng hoặc phải được công chứng, chứng thực mới được coi là hợp pháp. Tuy nhiên đơn xin thừa kế không đáp ứng hình thức di chúc bằng văn bản có người làm chứng theo quy định pháp luật cũng như không đảm bảo việc chứng thực hợp pháp. Vì vậy di chúc không có hiệu lực pháp luật.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan bà Dương Thị V và bà Dương Thị N1 trình bày:

Bố, mẹ hai bà là ông Dương Văn T2 (chết năm 1981) và bà Trần Thị D1 (chết năm 2012). Bố mẹ bà sinh được 6 người con là bà V, bà N1, bà N2, ông Đ1, ông C1 và ông T. Ngoài ra không có con nuôi nào khác. Mẹ bà là con nuôi của cụ D, cụ V1. Cụ D, cụ V1 chết năm bao nhiêu các bà không nhớ. Cụ D, cụ V1 khi còn sống có tài sản là diện tích đất đang tranh chấp. Khi còn sống cụ D ở một mình. Hiện nay bà Đ ở trên đất, tài sản trên đất có 01 nhà cấp 4 đã cũ hỏng do cụ D, cụ V1 làm, còn các tài sản khác có trên đất các bà không biết. Nguồn gốc đất là của cụ D, cụ V1. Trên diện tích đất tranh chấp, các bà không sống trên đất và không có đóng góp gì nên các tài sản trên đất không liên quan đến các bà. Nếu chia thừa kế của cụ D, phần của các bà được hưởng từ bà D1 thì các bà cho bà Đ, bà S, bà N.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan ông Dương Văn Đ1, ông Dương Văn C1, ông Dương Văn T và ông Dương Thị Văn T bày:

Nguồn gốc đất đang tranh chấp là của cụ D, cụ V1. Trên diện tích đất tranh chấp, các ông bà không có tài sản vì không ở trên đất và không có đóng góp gì nên các tài sản trên đất không liên quan đến các ông bà.

Nếu chia thừa kế, kỷ phần bà D1 được hưởng thì các ông bà không lấy mà đề nghị chia theo quy định của pháp luật. Các ông bà đề nghị để lại phần đất có nhà cấp 4, bốn gian để làm nhà thờ cho con cháu dịp giỗ tết có chỗ cúng ông bà tổ tiên.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan chị Nguyễn Thị L1 trình bày:

Chị là con gái của bà N. Năm 2010 bà Đ có nhờ chị viết hộ một tờ giấy để vay tiền cho H1 đi học đại học. Lúc đó chỉ có chị, bà Đ, cụ D. Sau khi viết xong bà Đ cầm tay cụ D điểm chỉ (mực điểm chỉ là nhọ nồi) và không có việc cụ D điểm chỉ trước mặt ông B tại UBND xã. Do vậy di chúc của bà Đ giao nộp cho Tòa là không đúng. Ngoài ra, năm 2016 chị có làm gian lán nhà tạm xây gạch lợp bloximăng làm máy xay xát gạo trên phần đất hoang giáp với cổng nhà chị. Diện tích đất chị xây lán lợp bloximăng không phải là di sản của cụ D. Nếu chia thừa kế mà giao cho ai sử dụng phần đất có lán của chị thì phải thanh toán thành tiền cho chị.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan anh Nguyễn Văn T1 trình bày:

Năm 2021 anh có trồng 03 cây sở có ghép trà trong đó có 02 cây sở ghép trà bạch và 01 cây sở ghép trà hồng trên phần diện tích đất hiện nay chị L1 đang làm máy xay xát gạo. Anh xác định diện tích đất anh có trồng cây sở là đất cổng của gia đình anh không phải đất di sản của cụ D. Do lịch sử lâu đời gia đình anh đang sử dụng làm cổng đi lên đất của gia đình anh. Nay xảy ra tranh chấp anh khẳng định diện tích đất anh trồng cây là đất lối cổng của gia đình anh đang sử dụng. Nếu chia thừa kế có ảnh hưởng đến tài sản của anh là cây thì anh đề nghị thanh toán thành tiền với giá trị 15.000.000 đồng/cây.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm số: 26/2023/DS-ST ngày 30/10/2023 của Tòa án nhân dân huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc đã quyết định:

Tuyên bố di chúc do cụ Nguyễn Thị D lập ngày 13/4/2010 có hiệu lực một phần đối với ½ tài sản trong khối tài sản chung với cụ Trần Văn V1 là quyền sử dụng đất tại thửa đất số 117, tờ bản đồ số 03, diện tích đất thực tế 2587,9m2 (trong đó 200m2 đất ở và 2387,9m2 đất vườn) tại thôn T, xã N, huyện S, tỉnh Vĩnh Phúc.

Giao cho bà Trần Thị Đ được quyền sở hữu, sử dụng diện tích 1293,95m2 (trong đó 100m2 đất ở và 1193,95m2 đất vườn) là di sản của cụ V1 hết thời hiệu và 1293,95m2 (trong đó 100m2 đất ở và 1193,95m2 đất vườn) được hưởng theo di chúc của cụ D. Tổng diện tích bà Đ được hưởng là 2587,9m2

Trên đất có các tài sản nhà cấp 4, nhà bếp, 03 giếng nước, 01 móng nhà bê tông cốt thép, 16 cột bê tông cốt thép và các công trình phụ, toàn bộ các cây cối là tài sản của bà Đ và 01 lán xây gạch lợp bloxi măng làm máy sát gạo. Ngoài ra trên đất còn có mộ phần của cụ V1 và cụ D. (có sơ đồ kèm theo)

Bà Trần Thị Đ phải thanh toán chênh lệch tài sản cho chị Nguyễn Thị L1 10.000.000 đồng (mười triệu đồng).

Buộc anh Nguyễn Văn T1 phải di dời 02 cây sở ghép trà bạch và 01 cây sở ghép trà hồng được trồng tại vị trí phía sau lán làm máy sát của chị L1 xây dựng để trả lại đất cho bà Đ.

Bản án còn tuyên về nghĩa vụ thi hành án, án phí và quyền kháng cáo cho các đương sự.

Ngày 08/11/2023, bị đơn bà Trần Thị N kháng cáo đề nghị sửa bản án sơ thẩm theo hướng không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đề nghị chia di sản thừa kế tại thửa đất số 117, tờ bản đồ số 03 tại thôn T, xã N, huyện S, tỉnh Vĩnh Phúc.

Ngày 10/11/2023, bị đơn bà Trần Thị S kháng cáo đề nghị hủy bản án sơ thẩm và giải quyết lại vụ án theo quy định của pháp luật.

Ngày 13/11/2023, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là chị Nguyễn Thị L1 kháng cáo đề nghị sửa bản án sơ thẩm theo hướng xác định diện tích đất làm lán máy sát không phải là di sản vì không thuộc thửa đất số 117, tờ bản đồ số 03 tại thôn T, xã N, huyện S, tỉnh Vĩnh Phúc.

Tại Quyết định kháng nghị phúc thẩm số: 03/QĐ-VKS-DS ngày 14/11/2023 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc kháng nghị đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm hủy toàn bộ Bản án sơ thẩm số 26/2023/DS-ST ngày 30/10/2023 của Tòa án nhân dân huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc để xét xử sơ thẩm lại.

Quá trình xét xử phúc thẩm và tại phiên tòa, nguyên đơn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện, bị đơn bà N thay đổi nội dung kháng cáo đề nghị hủy bản án sơ thẩm để xét xử sơ thẩm lại, bà S và chị L1 giữ nguyên kháng cáo, Viện kiểm sát giữ nguyên kháng nghị.

Tại phiên tòa, Kiểm sát viên Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc phát biểu: Về tố tụng: Tòa án phúc thẩm đã tiến hành thụ lý, thu thập chứng cứ, quyết định đưa vụ án ra xét xử, chuyển hồ sơ cho Viện kiểm sát và tiến hành giải quyết vụ án theo đúng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự. Về nội dung: Đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm chấp nhận các kháng cáo của đương sự và kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc, hủy Bản án dân sự sơ thẩm số 26/2023/DS-ST ngày 30/10/2023 của Tòa án nhân dân huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên toà và căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên toà, ý kiến của Viện kiểm sát. Hội đồng xét xử nhận định:

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ khoản 3 Điều 148, khoản 3 Điều 308, 310 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015; Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí, lệ phí Tòa án.

1. Chấp nhận Quyết định kháng nghị phúc thẩm số 03/QĐ-VKS-DS ngày 14/11/2023 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc và kháng cáo của bà Trần Thị S, bà Trần Thị N.

Hủy toàn bộ Bản án dân sự sơ thẩm số 26/2023/DS-ST ngày 30/10/2023 của Tòa án nhân dân huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc.

Giao hồ sơ vụ án cho Tòa án nhân dân huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc xét xử sơ thẩm lại theo quy định của pháp luật.

2. Về án phí: Bà Trần Thị N, bà Trần Thị S, chị Nguyễn Thị L1 không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm, chị Nguyễn Thị L1 được hoàn trả 300.000 đồng tiền tạm ứng án phí dân sự phúc thẩm đã nộp theo Biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số 0000781 ngày 13/11/2023 của Chi cục Thi hành án dân sự huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án./.