Bản án 37/2021/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo bản án dân sự sơ thẩm của Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch thì nội dung vụ án như sau: Cụ Nguyễn Ẩ, sinh năm 1920; cụ Trần Thị Tr, sinh năm 1922 hai cụ là bố mẹ của ông Nguyễn Văn T (viết tắt là nguyên đơn). Cụ Ẩ có 01con riêng là bà Nguyễn Thị T, sinh năm 1967 (bà T ở với cụ Ẩ và cụ Tr từ nhỏ cho lúc trưởng thành, viết tắt là bị đơn), cụ Tr không có con riêng. Cụ Nguyễn Ẩ, chết năm 1979; cụ Trần Thị Tr, chết năm 2002, hai cụ chết để laị di sản thừa kế gồm 01 căn nhà gổ rộng 60m2 tọa lạc trên diện tích gần 800m2 chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (viết tắt GCNQSDĐ) nay là thửa đất số 106, tờ bản đồ 92; diện tích 786,7m2, tại thôn Ph, thị trấn Ph, huyện B, tỉnh Quảng Bình. Toàn bộ di sản thừa kế do bị đơn bà Nguyễn Thị T bảo quản. Năm 1979, cụ Ẩ chết không để lại di chúc; năm 2002 khi cụ Tr đau ốm, đang hấp hối đã yêu cầu nguyên đơn viết di chúc với nội dung giao toàn bộ thửa đất cho bị đơn trong coi với điều kiện không được chia nhỏ thửa đất để giao lại cho cháu ngoại Nguyễn Văn V quản lý, sử dụng để làm nơi thờ cúng tổ tiên. Bản di chúc được ông T, bà T ký và Công an xã Sơn Trạch xác nhận ngày 27/11/2002. Năm 2018, nguyên đơn về thăm quê mới biết được anh V đã tự ý tháo dỡ toàn bộ nhà ba gian là kỷ vật của bố, mẹ nguyên đơn để xây dựng cơ sở lưu trú; việc làm này của anh V trái với nội dung được nêu trong bản di chúc năm 2002, dẫn đến ngày giỗ bố mẹ, tổ tiên không có nơi thờ cúng. Vì vậy, nguyên đơn yêu cầu Tòa án chia ½ di sản thừa kế là thửa đất số 106, tờ bản đồ 92; diện tích 786,7m2 tại thôn Ph, thị trấn Ph, huyện B, tỉnh Quảng Bình theo quy định của pháp luật. Nguyên đơn không thừa nhận bà Nguyễn Thị Thanh B là con riêng của cụ Nguyễn Ẩ.

- Bị đơn thống nhất với trình bày của nguyên đơn về tên bố mẹ, năm chết và di sản thừa kế để lại. Bị đơn là con riêng của cụ Ẩ, nhưng sống với cụ Trần Thị Tr lúc còn nhỏ cho đến lúc cụ Tr chết, bị đơn thừa nhận bà Nguyễn Thị Thanh B là con riêng của cụ Ẩ nên có quyền được hưởng di sản thừa kế. Việc nguyên đơn yêu cầu khởi kiện phân chia ½ di sản thừa kế bị đơn không đồng ý bởi lẽ: Nguyên đơn đã được bố mẹ nuôi dạy trưởng thành có việc làm, định cư và sinh sống tại tỉnh Khánh Hòa nên ít khi có điều kiện về thăm quê, việc chăm sóc mẹ, chủ yếu do vợ chồng bị đơn chăm sóc. Vì vậy, trước khi chết cụ Tr có di nguyện để lại toàn bộ tài sản là nhà cửa, đất đai cho bị đơn với điều kiện để lại cho cháu ngoại là Nguyễn Văn V sử dụng, thờ phụng. Di chúc do chính nguyên đơn tự mình ghi lại theo lời trăng trối của cụ Tr với sự chứng kiến và ký xác nhận của vợ chồng nguyên đơn, bị đơn. Do đó, bị đơn không chấp nhận việc khởi kiện của nguyên đơn.

Bà Nguyễn Thị Thanh B là người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan vụ án trình bày: Bà nhất trí với trình bày của bị đơn về diện được hưởng thừa kế, nguồn gốc di sản thừa kế. Vì vậy, bà đề nghị Tòa án xem xét để bà được hưởng kỷ phần thừa kế của cụ Ẩ mà bà được hưởng theo quy định pháp luật. Phần thừa kế được hưởng bà giao cho bị đơn để thực hiện theo di chúc của cụ Tr.

Anh Nguyễn Văn V là người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan vụ án trình bày: Anh nhất trí với trình bày của bị đơn về nguồn gốc di dản thừa kế, diện được hưởng thừa kế và nội dung bản di chúc. Để thực hiện đúng các nội dung được nêu trong di chúc năm 2002, năm 2015 anh đã vay mượn anh em bạn bè đầu tư tôn tạo đất và xây dựng 01 nhà nghĩ có tổng giá trị 2.000.000.0000 đồng và thực hiện các nghĩa vụ nộp thuế quyền sử dụng đất cho Nhà nước từ đó cho đến nay. Việc đầu tư của anh hoàn toàn thực hiện theo di nguyện của cụ Tr, khi anh xây dựng các công trình nguyên đơn không có ý kiến gì, nay nguyên đơn khởi kiện yêu cầu chia thừa kế là không có cơ sở. Vì vậy, anh không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và đề nghị Tòa án xem xét tính hợp pháp của bản cam kết thay cho di chúc thừa kế lập năm 1999 và bản di chúc thừa kế lập ngày 27/11/2002. Trong trường hợp buộc phải phân chia di sản thừa kế, anh yêu cầu nguyên đơn phải có nghĩa vụ đền bù toàn bộ giá trị các tài sản anh đã đầu tư trên thửa đất theo quy định của pháp luật.

Ông Nguyễn Văn Tr là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đề nghị Tòa án xem xét theo quy định của pháp luật.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 05/2021/DS – ST ngày 23/4/2021 của Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch đã quyết định: Căn cứ khoản 5 Điều 26 và điểm a khoản 1 Điều 35, Điều 39, Điều 147 và của Bộ luật tố tụng dân sự 2015; các Điều 653, 655, 656, 657, 659, 660 Bộ luật dân sự năm 1995; các Điều 609, 611, 612, 613, 623, 649, 650, 651 và Điều 660 Bộ luật dân sự 2015; điểm đ khoản 1 Điều 12 và điểm a khoản 7, Điều 27 Nghị quyết số: 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc Hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án; Tuyên xử:

- Chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện phân chia ½ di sản thừa kế theo quy định pháp luật của ông Nguyễn Văn T đối với phần di sản để lại của cụ Nguyễn Ẩ, cụ Trần Thị Tr.

- Không chấp nhận yêu cầu của bà Nguyễn Thị T và anh Nguyễn Văn V về việc phân chia di sản thừa kế theo di chúc của cụ Trần Thị Tr lập năm 2002.

- Không chấp nhận yêu cầu của bà Nguyễn Thị Thanh B và ý kiến của bà Nguyễn Thị T, anh Nguyễn Văn V về việc yêu cầu công nhận bà B thuộc hàng thừa kế di sản của cụ Ẩ để phân chia một phần di sản thừa kế của cụ Nguyễn Ẩ để lại.

- Công nhận di sản thừa kế do các cụ Nguyễn Ẩ, cụ Trần Thị Tr để lại là thửa đất số 106, tờ bản đồ số 92, diện tích 786,7m2 (trong đó có 400m2 đất ở và 386,7m2 đất vườn) tại thôn Ph, xã S (nay là thị trấn Ph), huyện B, tỉnh Quảng Bình có tổng giá trị 453. 540.000 đồng (bốn trăm năm mươi ba triệu, năm trăm bốn mươi nghìn đồng).

- Chia cho ông Nguyễn Văn T được sở hữu 203m2 đất, trong đó có 200m2 đất ở và 03m2 đất vườn, có tổng giá trị thành tiền là 220.105.000 đồng (hai trăm hai mươi triệu, một trăm lẻ năm nghìn đồng) bao gồm các cạnh: Cạnh 1-2= 11,3 mét, cạnh 2-3=18 mét, cạnh 3-4=18 mét, cạnh 1- 4=18 mét. Trên phần đất chia cho ông T có 01 căn nhà diện tích 34,2m2 (nhà số 1 trên bản đồ) và hàng rào xây bằng đá do anh V xây dựng với kết cấu đơn giản, có thể tháo rời để tái sử dụng. Vì vậy, buộc anh Nguyễn Văn V phải tháo dở, di dời ngôi nhà và số tường rào này để trả lại mặt bằng cho ông T.

- Chia cho bà Nguyễn Thị T được hưởng 583,7m2, trong đó có 200m2 đất ở và 383,7m2 đất vườn, có tổng giá trị 233.405.000 (hai trăm ba mươi ba triệu, bốn trăm lẻ năm nghìn đồng). Buộc bà Nguyễn Thị T phải thanh toán số tiền chệnh lệch cho ông T do được chia về đất vườn nhiều hơn là 190,7m2 x 35.000= 6.650.000 đồng (sáu triệu sáu trăm năm mươi nghìn đồng).

Ông Nguyễn Văn T và bà Nguyễn Thị T có quyền và nghĩa vụ liên hệ cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật đối với phần diện tích đất đã được phân chia.

Ngoài ra bản án sơ thẩm còn tuyên buộc chịu chi phí tố tụng, án phí vụ kiện và quyền kháng cáo cho các đương sự.

Ngày 28 tháng 4 năm 2021 ông Nguyễn Văn T kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm và đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm chia di sản thừa kế là đất đai thành hai phần bằng nhau (ông T ½, bà T ½).

Ngày 05 tháng 5 năm 2021, bà Nguyễn Thị T, anh Nguyễn Văn V kháng cáo bản án sơ thẩm đề nghị không chấp nhận việc khởi kiện của nguyên đơn.

Ngày 07 tháng 5 năm 2021, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình ban hành kháng nghị số 322/QĐKNPT – VKS – DS đối với Bản án dân sự sơ thẩm số 05/2021/DS – ST ngày 23/4/2021 của Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch, đề nghị cấp phúc thẩm xử theo hướng chia đôi thửa đất số 106, tờ bản đồ số 92 thị trấn Ph, huyện B, theo hướng ông T được hưởng 393,35m2 đất, trong đó 200m2 đất ở và 193,35m2 đất vườn; ông T có nghĩa vụ trả lại giá trị tài sản trên đất được chia cho anh V.

Tại phiên tòa phúc thẩm nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan vụ án giữ nguyên nội dung đơn kháng cáo; các đương sự không thỏa thuận được với nhau về giải quyết vụ án. Anh Nguyễn Văn V đại diện theo ủy quyền của bị đơn thỏa thuận giao cho ông Nguyễn Văn T 203m2 đất theo sơ đồ và kích thước bản án sơ thẩm đã xét xử.

Đại diện Viện kiểm sát tỉnh Quảng Bình tham gia phiên tòa phát biểu quan điểm: Quá trình giải quyết vụ án người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng đã thực hiện đúng quy định của pháp luật dân sự; Về nội dung: Đề nghị Hội đồng xét xử chấp nhận kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân huyện Bố Trạch và kháng cáo của ông Nguyễn Văn T để chia đôi diện tích đất là di sản thừa kế; buộc bị đơn phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo quy định.

Căn cứ các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

[12] Về án phí: Nguyên đơn khởi kiện không được Tòa án chấp nhận nên phải chịu án dân sự sơ thẩm và phúc thẩm. Tuy nhiên, nguyên đơn là người trên 60 tuổi, tại phiên tòa phúc thẩm có đơn xin miễn án phí, căn cứ điểm đ khoản Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH 14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc Hội miễn toàn bộ án phí dân sự sơ thẩm và phúc thẩm cho nguyên đơn. Bị đơn không phải chịu án phí.

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ vào Điều 157, Điều 165, Điều 272, Điều 273, Điều 276, Điều 279, Điều 280, khoản 2 Điều 308, và Điều 309 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015; các Điều 653, điểm a khoản 1 Điều 655 và Điều 658 của Bộ luật dân sự năm 1995; khoản 2 Điều 623 của Bộ luật dân sự năm 2015; tiết 4 điểm đ khoản 1 khoản 3 Điều 12 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc Hội quy định về mức thu, miễn, giảm án phí, lệ phí Tòa án, xử:

1. Không chấp nhận kháng cáo của ông Nguyễn Văn T và kháng nghị của Viện trưởng, Viện kiểm sát nhận dân huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình về việc yêu cầu chia ½ di sản thừa kế bằng hiện vật là quyền sử dụng 786,7m2 đất, tại thửa đất số 106, tờ bản đồ số 92 thị trấn Ph, huyện B, tỉnh Quảng Bình.

2. Chấp nhận kháng cáo của bà Nguyễn Thị T để sửa án Bản án sơ thẩm số 05/2021/DS - ST ngày 23/4/2021 của Tòa án nhân dân huyện Bố Trạch. Không chấp nhận việc khởi kiện của ông Nguyễn Văn T về việc yêu cầu chia di sản thừa kế bằng hiện vật là quyền sử dụng 786,7m2 đất, tại thửa đất số 106, tờ bản đồ số 92 thị trấn Ph, huyện B, tỉnh Quảng Bình.

3. Chấp nhận sự tự nguyện của bà Nguyễn Thị T, anh Nguyễn Văn V về việc giao cho ông Nguyễn Văn T được sở hữu 203m2 đất (200m2 đất ở, 03m2 đất vườn) tại thửa đất số 106, tờ bản đồ số 92 thôn Ph, xã S (nay là thị trấn Ph) huyện B, tỉnh Quảng Bình. Diện tích cụ thể như sau: Phía Đông giáp diện tích đất của bà Nguyễn Thị T từ điểm 2 đến điểm 3 dài 18 mét; phía phía Tây giáp thửa đất của bà Hồ Thị H từ điểm 01 đến điểm 04 dài 18 mét; phía Nam giáp đường tỉnh lộ 562 từ điểm 01 đến điểm 4 dài 11,3 mét; phía Bắc giáp diện tích đất của bà Nguyễn Thị T từ điểm 3 đến điểm 4 dài 11,3 mét. Có đồ thửa đất kèm theo.

4. Ông Nguyễn Văn T, bà Nguyễn Thị T có nghĩa vụ đến cơ quan quản lý đất đai có thẩm quyền để đăng ký quyền sử dụng đất theo quy định.

5. Về chi phí tố tụng: Ông Nguyễn Văn T xin chịu toàn bộ số tiền 13.100.000 đồng chi phí tố tụng (ông T đã nộp đủ).

7. Ông Nguyễn Văn T được miễn toàn bộ án phí dân sự sơ thẩm và án phí dân sự phúc thẩm, trả lại cho ông Nguyễn Văn T 600.000 đồng tiền tạm ứng án phí đã nộp tại Biên lai số 0003039 ngày 13/02/2019 và Biên lai số 0000618 ngày 28/4/2021 của Chi cục Thi hành án dân sự huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Bà Nguyễn Thị T không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm được nhận lại 300.000 đồng tiền tạm ứng án phí do anh Nguyễn Văn V đã nộp tại Biên lai số 0000622 ngày 07/5/2021 của Chi cục Thi hành án dân sự huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực kể từ ngày tuyên án 12/11/2021.