Bản án 26/2023/DS-PT — Tranh chấp quyền sử dụng đất

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo đơn khởi kiện ngày 26 tháng 8 năm 2020 và các lời khai tiếp theo trong quá trình giải quyết vụ án; nguyên đơn bà Nguyễn Thị N trình bày:

Vào năm 1975, ông Nguyễn Quốc O (là chồng bà hiện đã chết) được cụ Nguyễn Văn Nghi (là bố đẻ ông O đã chết) cho một mảnh đất theo văn bản ngày 30 tháng 6 năm 1975, thửa đất có ranh giới: “…tây giáp ruộng hợp tác xã kéo thẳng đến gốc cây quéo lớn làm cõi đốc nhà bếp gạch ở hiện nay là hướng đông chia đôi cho nhà Thiển làm cõi. Phía nam giáp đất nhà chú K, phía bắc giáp ruộng rệ sông nhà T trồng chuối. Xung quanh thửa đất tôi ở hiện nay bao gồm có một cái ao 6 thước đắp làm hai ngăn giáp đốc nhà bếp nhà Thùy ở trại bao gồm xung quanh bờ ao trong đó có một bờ ao đi thẳng xuống sông gánh nước ăn hàng ngày, cùng các cây trồng trên bờ ao…”. Địa chỉ thửa đất trên tại thôn K, xã V, thị xã Phúc Yên (nay là TDP C, phường V, thành phố Phúc Yên). Theo bản đồ 299, thửa đất của chồng bà gồm 04 thửa: Thửa số 7, diện tích 192m2, thửa số 8 diện tích 926m2, thửa số 9 diện tích 757m2, thửa số 10 diện tích 469m2. Quá trình sử dụng đất, tháng 7 năm 2020, anh Nguyễn Công A là con của ông Nguyễn Đức Uy (anh trai ông O) có hành vi đổ đất, san lấp lấn chiếm diện tích khoảng 200 m2 (thuộc thửa đất số 7) và chặt phá 03 cây nhãn trên bờ ao của gia đình bà N; anh Nguyễn Minh T (anh trai anh Nguyễn Công A) có hành vi xây tường lấn chiếm lối đi với diện tích khoảng 60 m2 và chặt phá 02 cây nhãn của gia đình bà.

Nay bà Nguyễn Thị N khởi kiện đề nghị Tòa án giải quyết: Buộc anh Nguyễn Công A trả lại diện tích đất lấn chiếm thuộc thửa số 7 là 201m2 và bồi thường 03 cây nhãn bị chặt phá số tiền là 60.000.000đ; buộc anh Nguyễn Minh T trả lại diện tích đất lấn chiếm lối đi là 60m2 và bồi thường 02 cây nhãn bị chặt phá số tiền là 40.000.000đ.

Các bị đơn Nguyễn Công A và Nguyễn Minh T đều có quan điểm thể hiện nội dung: Diện tích đất hiện nay anh Công Anh, anh T đang sử dụng có N gốc là ông Nguyễn Đức Uy (là bố đẻ của các anh và là anh trai ông O) để lại theo bản đồ 299 gồm 02 thửa: Thửa số 6 diện tích 1733m2, thửa số 7 diện tích 192m2. Ông Nguyễn Đức Uy được bố mẹ là cụ Nguyễn Văn Nghi, cụ Nguyễn Thị Cong chia đất từ năm 1976 (Theo giấy khai đất ở thổ cư ngày 20/8/1976 được UBND xã chứng thực ngày 30/02/1977). Khi ông Nguyễn Đức Uy và ông Nguyễn Quốc O còn sống vào ngày 12/3/2013 hai hộ gia đình ông Uy và ông O có mời chính quyền địa phương và các ban ngành đoàn thể xã V chứng kiến đã thống nhất vẽ sơ đồ bàn giao mốc giới giữa hai hộ được lập thành biên bản. Quá trình thống nhất mốc giới, thì ông Uy, ông O đã trực tiếp căng dây chạc và vạch móng, ngay sau khi thống nhất mốc giới anh Anh đã xây khoảng 05-06 hàng gạch chỉ (cao khoảng 50cm) tường ngăn cách giữa hai hộ và sử dụng ổn định không có tranh chấp gì từ đó đến nay. Tháng 7/2020, anh Anh lại tiếp tục xây bức tường cao thêm như hiện trạng ngày nay. Quá trình xây tường ngăn cách giữa hai nhà và đổ đất xuống thửa đất ao để làm vườn anh Anh có chặt 05 cây nhãn bên phía bờ ao nhà mình. Anh cho rằng thửa đất ao số 7 diện tích 192 m2 nêu trên là đất của nhà anh đã sử dụng ổn định, 05 cây nhãn nằm trên (bờ ao) diện tích đất do anh quản lý. Vì vậy, anh Công Anh không đồng ý với yêu cầu đòi 201m2 đất và bồi thường số tiền 60.000.000đ của nguyên đơn.

Đối với diện tích 60 m2 lối đi mà bà N cho rằng của nhà bà N đã sử dụng lối đi trên từ xưa để xuống sông gánh nước. Hiện nay, lối đi trên theo anh T trình bày đã được các anh Nguyễn Công A, Nguyễn Minh T xây tường ngăn nhằm tránh sạt lở xuống bờ ao nhà bà N. Đây là lối đi duy nhất của gia đình ông Nguyễn Đức Uy (trước kia) nay gồm các con ông Uy là anh T và anh Công Anh sử dụng để đi ra đường dân sinh. Vì vậy, anh T không đồng ý với yêu cầu đòi 60m2 đất lối đi và bồi thường số tiền 40.000.000đ của bà N.

Với nội dung trên, tại Bản án dân sự sơ thẩm số: 04/2022/DS-ST ngày 05 tháng 8 năm 2022 của Tòa án nhân dân thành phố Phúc Yên quyết định:

Căn cứ vào các Điều 175, Điều 176 Bộ luật Dân sự; các Điều 170 và Điều 203 của Luật Đất đai; các Điều 26, Điều 35, Điều 39, Điều 147, Điều 157, Điều 165 Bộ luật Tố tụng dân sự; Điểm đ Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30 tháng 12 năm 2016 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án;

Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Nguyễn Thị N về việc đòi bị đơn anh Nguyễn Công A trả lại 201m2 đất (thuộc thửa đất số 7) và bồi thường số tiền 60.000.000đ tiền chặt phá 03 cây nhãn;

Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Nguyễn Thị N về việc đòi anh Nguyễn Minh T trả lại 60m2 đất (lối đi chung), bồi thường số tiền 40.000.000đ tiền chặt phá 02 cây nhãn.

Ngoài ra Tòa án cấp sơ thẩm quyết định về chi phí tố tụng, tuyên về quyền kháng cáo cho các đương sự theo quy định của pháp luật.

Sau khi xét xử sơ thẩm, ngày 15 tháng 8 năm 2022, nguyên đơn bà Nguyễn Thị N có đơn kháng cáo với nội dung đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân thành phố Phúc Yên theo hướng chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Tại phiên tòa phúc thẩm, bà Nguyễn Thị N và người bảo vệ quyền lợi cho bà N thay đổi nội dung kháng cáo đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm hủy Bản án sơ thẩm vì có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng do không giải quyết hết yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, không đưa đầy đủ các con của bà N vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc tại phiên tòa: Đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng khoản 3 Điều 308; Điều 310 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, chấp nhận kháng cáo của bà Nguyễn Thị N; Hủy bản án sơ thẩm số: 04/2022/DS-ST ngày 05 tháng 8 năm 2022 của Tòa án nhân dân thành phố Phúc Yên vì không giải quyết hết yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa; căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

Về ý kiến của người bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp phía nguyên đơn cho rằng biên bản thỏa thuận không có giá trị pháp lý do bà N là vợ của ông O không được biết, không được ký và không đồng ý với biên bản thoả thuận mốc giới trên, anh Thanh (con bà N), không thừa nhận có mặt và ký vào biên bản thỏa thuận thấy rằng: Diện tích đất do nguyên đơn (bà N) tranh chấp với bị đơn (anh Công Anh) có N gốc là của vợ chồng cụ Nguyễn Văn Nghi, Nguyễn Thị Cong chia cho ông Uy, ông O là con của hai cụ. Do vậy, ông Nguyễn Đức Uy và ông Nguyễn Quốc O có quyền quyết định về diện tích đất được cụ Nghị, cụ Cong cho nên chỉ có các ông có quyền thỏa thuận ranh giới với nhau. Quá trình sử dụng đất giữa ông O với ông Uy đã có thỏa thuận, được lập thành xác định rõ thực tế hiện trạng ranh giới là bức tường theo thỏa thuận ngày 12/3/2013. Ngoài ra, theo hồ sơ quản lý đất đai tại địa phương và thực tế quản lý sử dụng đất thì gia đình bà N có 04 thửa đất bao gồm: thửa số 07, tờ bản đồ 02 có diện tích 192m2; thửa số 08, tờ bản đồ 02 có diện tích 926m2; thửa số 09, tờ bản đồ 02 có diện tích 757m2 và thửa số 10, tờ bản đồ 02 có diện tích 469m2 nên tổng diện tích của 04 thửa đất là 2.344m2. Tuy nhiên hiện nay gia đình bà N đang thực tế quản lý, sử dụng có tổng diện tích là 2.803,4m2 (Theo biên bản đo đạc, kiểm tra hiện trạng ngày 30/7/2021) thì không thiếu đất. Do vậy nguyên đơn (bà N) cho rằng bị đơn Nguyễn Công A đã lấn chiếm đất, không công nhận ranh giới theo biên bản lập ngày 12/3/2013 giữa ông Uy với ông O mà căn cứ vào văn bản ngày 30/6/1975 là không có căn cứ.

Về nội dung yêu cầu buộc tháo dỡ bức tường xây dựng của nguyên đơn; Hội đồng xét xử thấy rằng: Tại đơn khởi kiện nguyên đơn đã đòi bị đơn Nguyễn Minh T trả lại phần diện tích đất 60m2 là lối đi của nguyên đơn, buộc tháo dỡ bức tường bị đơn đã xây dựng tháng 7/2020 nhưng trong thông báo thụ lý vụ án của Tòa án cấp sơ thẩm không có nội dung này. Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm đã làm việc với các đương sự về nội dung yêu cầu bị đơn Công Anh và Minh T phải tháo dỡ bức tường xây dựng này (thể hiện rõ là nguyên đơn có quan điểm như đơn khởi kiện, còn bị đơn có quan điểm không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn). Bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân thành phố Phúc Yên cũng đã xem xét đến yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về nội dung đòi trả lại 60m2 và phá dỡ tường do bị đơn xây dựng vào tháng 7/2020, đã nhận định rõ đây là lối đi chung của các hộ nên không chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn đòi trả lại đất. Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm lại không buộc bị đơn phải tháo dỡ bức tường xây dựng vào tháng 7/2020 trên phần đất dùng làm lối đi chung đã ảnh hưởng đến quyền sử dụng lối đi của nguyên đơn là thiếu xót. Xét thấy, thiếu xót này của Tòa án cấp sơ thẩm, Hội đồng xét xử phúc thẩm xem xét bổ sung để bảo vệ, quyền lợi ích của các đương sự trên cơ sở pháp luật vì đây không phải là yêu cầu mới, đã được cấp sơ thẩm xem xét thể hiện rõ là nội dung không chấp nhận yêu cầu đòi 60m2 đất của nguyên đơn. Do diện tích đất không phải của nguyên đơn, cũng không phải của bị đơn mà đất này là lối đi chung nên mọi người đều có quyền sử dụng chung, việc bị đơn xây dựng tường làm ảnh hưởng đến quyền sử dụng đối với lối đi của bà N nên cấp phúc thẩm buộc bị đơn phải phá dỡ là phù hợp. Nếu không buộc bị đơn phải tháo dỡ bức tường xây dựng trên đất dùng làm lối đi chung, sau này gia đình bà N có nhu cầu mở lối đi vào vị trí bị đơn xây tường thì bị ảnh hưởng dẫn đến có thể phát sinh vụ kiện tranh chấp mới mà kết quả giải quyết vẫn không thay đổi bản chất là buộc bị đơn phải phá dỡ bức tường xây trên đất làm quá trình giải quyết kéo dài, gây mất thời gian, công sức, chi phí cho đương sự cũng như người có thẩm quyền. Hiện nay bức tường do bị đơn anh Nguyễn Công A, anh Nguyễn Minh T xây dựng là kè để bảo vệ lối đi chung nên khi phá dỡ vẫn phải đảm bảo và không ảnh hưởng đến việc đi lại của mọi người.

Cụ thể bức tường do bị đơn anh Nguyễn Công A, Nguyễn Minh T xây dựng trên đât dùng làm lối đi chung theo biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 21 tháng 3 năm 2023 có chiều dài là 10,9m, chiều cao là 1,07m, tường 110 mm, xây gạch chỉ xi măng cát có 09 trụ về phía đất nhà bà N. (đoạn tường 3 đến 4 trên sơ đồ đo thực địa).

Về nội dung tại phiên tòa, người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nguyên đơn cho rằng không đưa đầy đủ các con của bà Nguyễn Thị N vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; Hội đồng xét xử thấy rằng: Mặc dù tại đơn khởi kiện, bà N có ghi các con của bà N là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nhưng hiện nay bà N là người đang trực tiếp quản lý sử dụng đất, chỉ có anh Thanh con bà N là người đang sống cùng bà N trên thửa đất; còn các người con khác của bà N không ở trên thửa đất. Quá trình giải quyết vụ án, anh Thanh đã có quan điểm thống nhất yêu cầu khởi kiện của bà N. Tại phiên tòa phúc thẩm, bà N thừa nhận trước khi khởi kiện anh Công Anh, Minh T đã hỏi ý kiến các con và các con đã đồng ý, không ai có ý kiến gì. Do vậy, Tòa án cấp sơ thẩm không đưa các con của bà N vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là phù hợp.

Về nội dung Luật sư bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bà N cho rằng diện tích đất đang tranh chấp với anh Công Anh, anh Minh T thì bà N đã tặng cho anh Thanh nên phải đưa anh Thanh vào tham gia tố tụng thấy rằng: Tại phiên tòa bà N xác định việc tặng cho này mới chỉ là nói miệng, chưa lập thành văn bản theo quy định của pháp luật, đất vẫn đứng tên ông O và thực tế bà N đang quản lý sử dụng. Do vậy quan điểm của Luật sư bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bà N là đã tặng cho anh Thanh diện tích đất đang tranh chấp là không có căn cứ nên không được chấp nhận.

Từ những phân tích như trên Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được thu thập khách quan, đúng pháp luật để không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà Nguyễn Thị N về việc buộc anh Nguyễn Công A trả lại diện tích đất lấn chiếm là 201m2 ; buộc anh Nguyễn Minh T trả lại diện tích đất lấn chiếm lối đi là 60m2 và bồi thường anh Công Anh, anh T phải bồi thường 05 cây nhãn bị chặt phá số tiền là 100.000.000đ là có căn cứ, phù hợp quy định của pháp luật. Đối với yêu cầu của nguyên đơn buộc bị đơn tháo dỡ bức tường xây dựng trên đất dùng làm lối đi chung là có căn cứ được Hội đồng xét xử chấp nhận.

Vì các lẽ trên;

Căn cứ khoản 2 Điều 308; khoản 2 Điều 309 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

QUYẾT ĐỊNH:

Sửa bản án dân sự sơ thẩm số: 04/2022/DS-ST ngày 05 tháng 8 năm 2022 của Tòa án nhân dân thành phố Phúc Yên.

Căn cứ vào các Điều 175, Điều 176 Bộ luật Dân sự; các Điều 170, Điều 203 của Luật Đất đai; các Điều 26, Điều 35, Điều 39, Điều 147, Điều 157, Điều 165 của Bộ luật Tố tụng dân sự; Điểm đ Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30 tháng 12 năm 2016 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án. Xử:

- Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn Nguyễn Thị N về việc đòi bị đơn Nguyễn Công A trả lại 201m2 đất (thuộc thửa đất số 07) và bồi thường số tiền 60.000.000đ tiền chặt phá 03 cây nhãn;

- Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn Nguyễn Thị N về việc đòi bị đơn Nguyễn Minh T trả lại 60m2 đất (lối đi chung), bồi thường số tiền 40.000.000đ tiền chặt phá 02 cây nhãn.

- Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà Nguyễn Thị N về việc buộc anh Nguyễn Công A, anh Nguyễn Minh T phải phá dỡ bức tường xây dựng trên diện tích đất dùng làm lối đi chung. Cụ thể: Buộc anh Nguyễn Công A và Nguyễn Minh T phải phá dỡ bức tường dài là 10,9m, chiều cao là 1,07m, tường 110 mm, xây gạch chỉ xi măng cát có 09 trụ về phía đất nhà bà N. Việc phá dỡ bức tường chỉ đến mặt đường và vẫn phải đảm bảo không gây ảnh hưởng đến việc sử dụng làm lối đi chung của mọi người. (Bức tường buộc tháo dỡ là đoạn tường 3 đến 4 trên sơ đồ đo thực địa kèm theo).

Các quyết định khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực pháp luật kế từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.

TM. HỘI ĐỒNG XÉT XỬ PHÚC THẨM Nơi nhận:

THẨM PHÁN – CHỦ TỌA PHIÊN TÒA

- VKSND tỉnh Vĩnh Phúc;

- TAND TP. Phúc Yên;

- Chi cục THADS TP. Phúc Yên;

- Các đương sự;

- Lưu HSVA; Tòa Dân sự.

Nguyễn Duy Sơn

TM. HỘI ĐỒNG XÉT XỬ SƠ THẨM