Bản án 22/2021/DS-ST — Đòi bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng về tài sản

[1] Quan hệ tranh chấp của vụ án là tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng - quy định tại khoản 6 Điều 26, khoản 3 Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 37 của Bộ luật Tố tụng dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng.

[2] Về thời hiệu khởi kiện: Ngày 26/9/2019 và ngày 27/9/2019, Công ty A phải trả các khoản tiền lô hàng và chi phí neo đậu tàu tại cảng cho Công ty C’. Ngày 26/9/2019 Công ty C’ đồng ý cho Công ty A quyền được khởi kiện các bên liên quan. Ngày 20/01/2020, Công ty A đã nộp đơn khởi kiện đúng hạn quy định nên còn thời hiệu khởi kiện – Điều 588 của Bộ luật Dân sự.

[3.1] Tại phiên tòa, Công ty N vắng mặt. Tuy nhiên, tại Hợp đồng mua bán hàng hoá số CH20141210A ngày 10/12/2014 và Hợp đồng thuê tàu số 001/CP/CLVN/CAN/XII/2014 (số tham chiếu CH20141210A) ngày 16/12/2014 thì địa chỉ trụ sở của Công ty N là số 29/9 phố O, Phường P, quận Q, thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam (đây cũng chính là địa chỉ của Công ty N tại Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp do Phòng đăng ký kinh doanh Sở Kế hoạch và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh cấp).

[3.2] Quá trình giải quyết vụ án Toà án đã nhiều lần tống đạt toàn bộ văn bản tố tụng của Toà án cho Công ty N theo địa chỉ trụ sở nêu trên; tống đạt các văn bản tố tụng của Toà án cho ông Võ Văn R (Giám đốc) và thành viên góp vốn là bà Nguyễn Thị Thuỳ X tại nơi đăng ký hộ khẩu thường trú và nơi tạm trú của họ. Tuy nhiên, Công an phường T, quận U, thành phố Đà Nẵng xác nhận: Ông R đăng ký hộ khẩu thường trú tại tổ 13 (cũ tổ 6), phường T, quận U, thành phố Đà Nẵng. Từ năm 2010 đến nay, ông R không sinh sống tại đại phương, không rõ ông R đang sinh sống, làm gì ở đâu. Công an xã A’, huyện B’, tỉnh Đồng Nai xác nhận bà X đăng ký hộ khẩu thường trú tại tổ 2, Ấp Y, xã A’, huyện B’, tỉnh Đồng Nai. Hiện bà X không có mặt tại địa phương.

[3.3] Quá trình thực hiện uỷ thác của Toà án thành phố Hải Phòng, Toà án nhân dân quận Q, thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận lý do không thể tống đạt được các văn bản tố tụng của Toà án cho Công ty N và cho ông R vì ông R không có mặt tại nơi cư trú, không rõ thời điểm trở về, không ai đủ điều kiện và đồng ý nhận thay ông R các văn bản tố tụng của Toà án. Tại trụ sở của Công ty N không có nhân viên làm việc, không có đại diện pháp luật, không rõ thời điểm có mặt của nhân viên và người đại diện theo pháp luật của Công ty N, không ai đủ điều kiện và đồng ý nhận thay cho ông R và Công ty N.

[3.4] Theo cung cấp của ông Nguyễn Văn H’ là bố đẻ của bà X thì từ ngày 27/12/2020 bà X đã vào thành phố Hồ Chí Minh làm ăn, nhưng ông H’ không biết địa chỉ cụ thể của bà X.

[3.5] Tại Công văn số 10260/CCT-KTT3 ngày 14/8/2020 của Chi cục thuế quận Q thành phố Hồ Chí Minh gửi Toà án có nội dung: Công ty N, mã số thuế: 0312102744 không còn hoạt động tại địa chỉ kinh doanh 29/9 đường O, Phường P, quận Q; ngành nghề kinh doanh thực tế là sản xuất và mua bán phân bón. Chi cục thuế đã phối hợp với Uỷ ban nhân dân Phường P, quận Q tiến hành xác minh hoạt động của Công ty N và đã ra Thông báo bỏ địa điểm kinh doanh số 51300/TBBKD-CCT-KTT3 ngày 26/11/2018. Trước thời điểm bỏ kinh doanh Công ty N đã thực hiện việc kê khai và nộp thuế đầy đủ. Sau thời điểm bỏ địa điểm kinh doanh, Công ty N đã ngừng việc kê khai và nộp thuế. Lý do: Công ty không còn hoạt động tại địa chỉ kinh doanh theo đăng ký tại Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

[3.6] Như vậy, tại Đơn khởi kiện ngày nhận ngày 20/01/2020, Công ty A đã ghi đúng và đầy đủ địa chỉ trụ sở của Công ty N. Trường hợp này được xác định là ông Võ Văn R (người đại diện theo pháp luật của Công ty N) và bà Nguyễn Thị Thuỳ X (thành viên góp vốn của Công ty N) đã cố tình giấu địa chỉ nhằm trốn tránh nghĩa vụ đã thỏa thuận trong các hợp đồng nêu trên nên Tòa án thụ lý, giải quyết theo thủ tục chung - quy định tại đoạn 2 điểm e khoản 1 Điều 192 của Bộ luật Tố tụng dân sự và khoản 1, điểm a khoản 2 Điều 6 Nghị quyết số 04/2017/NQ-HĐTP ngày 05/5/2017 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

[4] Ngày 29/01/2014 Công ty A và Công ty E’ đã ký kết Hợp đồng thuê tàu định hạn. Theo đó, chủ tàu là Công ty A đồng ý cho Công ty E’ thuê tàu G’ tổng trọng tải/trọng tải tịnh 6.607/6.200 trên 7,59m nước biển mùa hè, thời hạn 06 tháng + 03 tháng theo yêu cầu của bên thuê tàu, không có bảo đảm; giá thuê ròng 9.950,00 đô la Mỹ theo tỷ lệ 01 ngày.

[5] Ngày 16/12/2014 Công ty N (người thuê tàu) và Công ty E’ (chủ tàu) đã ký kết Hợp đồng thuê tàu số 001/CP/CLVN/CAN/XII/2014 số tham chiếu: CH 20141210A. Theo đó, Công ty E’ có nghĩa vụ vận chuyển 6.000 tấn Ammonium Sulphate bằng tàu G’ cho Công ty N từ cảng xếp hàng tại Zhapu, Trung Quốc đến cảng dỡ hàng tại Quy Nhơn Việt Nam. Ngày làm hàng: 3-8 tháng 1 năm 2015; cước vận chuyển: 26,75 đô la Mỹ/tấn. Người thuê tàu trả cước bốc dỡ hàng, bao gồm cước xếp hàng dàn đều các hầm hàng trên tàu trên cơ sở từ một cảng đến cảng khác. Chủ tàu/Thuyền trưởng có thể dỡ hàng nếu vận đơn gốc được xuất trình hoặc người thuê tàu cung cấp Thư bảo lãnh theo mẫu bảo hiểm P&I của Chủ tàu hoặc Thư bảo lãnh của ngân hàng.

[6] Ngày 10/12/2014, Công ty C’ và Công ty N ký kết Hợp đồng mua bán hàng hoá số 20141210A. Theo đó, Công ty C’ đồng ý bán cho Công ty N 6600 tấn, giá 128,50 đô la Mỹ/tấn tịnh; tổng giá trị: 848.100 đô la Mỹ, cảng xếp hàng là cảng Zhapu, Trung Quốc, cảng dỡ hàng: Theo lựa chọn của bên mua. Điều khoản thanh toán: bằng thư tín dụng không huỷ ngang và không chuyển nhượng, trả ngay 100% giá trị hợp đồng thông qua một ngân hàng xếp hạng thế giới trực tiếp đến ngân hàng thông báo của bên bán.

[7] Ngày 16/01/2015, tàu G’ đến cảng Zhapu, Trung Quốc để nhận hàng. Sau khi hoàn tất việc xếp hàng, tàu G’ đã phát hành Vận đơn số TSZPL01 đề ngày 16/01/2015 – bằng chứng cho việc tàu đã nhận lô hàng 6.085 tấn phân bón từ người bán – Công ty C’. Ngày 22/1/2015, tàu G’ đã cập cảng Quy Nhơn, Việt Nam và sẵn sàng cho việc dỡ hàng. Ngày 21/1/2015, Công ty N đã đề nghị Công ty A, Công ty E’, Thuyền trưởng và Đại lý tàu G’ giao hàng khi chưa có vận đơn do vận đơn gốc vẫn chưa kịp chuyển từ Trung Quốc về Việt Nam (Thư bảo đảm). Đồng thời Công ty N cam kết sẽ giao ngay vận đơn gốc cho phía tàu G’ sau khi vận đơn được chuyển về Việt Nam, đảm bảo cho tàu G’ không bị thiệt hại có thể phát sinh từ việc giao hàng theo đề nghị của Công ty N. Do vậy, ngày 23/1/2015 tàu G’ đã giao hàng cho Công ty N.

[8] Sau khi nhận được hàng, Công ty N đã không thanh toán tiền cho Công ty C’. Công ty C’ đã nhiều lần trao đổi và gặp gỡ Công ty N và giữa các bên đã đạt được các thuận sau:

[8.1] Thoả thuận thương lượng giải quyết ngày 30 tháng 3 năm 2017 giữa Công ty C’ và Công ty N. Theo đó, các bên thống nhất: Do thị trường Việt Nam không thuận lợi, Công ty N đồng ý trả và Công ty C’ đồng ý nhận số tiền: 516.068,85 đô la Mỹ tương đương với 66% giá trị hợp đồng là khoản thanh toán đầy đủ và cuối cùng giữa các bên cho hợp đồng mua bán hàng hoá nhưng không bao gồm bất cứ chi phí ngân hàng, các khoản chi phí phát sinh hay các khoản khấu trừ khác và không làm tổn hại tới bất cứ quyền và lợi ích nào của Công ty C’. Việc thanh toán khoản tiền giải quyết sẽ được thực hiện thông qua phương thức nhờ thu kèm chứng từ thông qua ngân hàng. Sau khi nhận được đầy đủ khoản tiền giải quyết, Công ty C’ và Công ty N sẽ bãi nại cho nhau, các công ty con và các chi nhánh của họ khỏi tất cả các trách nhiệm pháp lý và các khiếu nại phát sinh liên quan đến vụ việc này. Trong thoả thuận này thì Công ty A là người làm chứng giữ một bản thoả thuận.

[8.2] Thoả thuận giải quyết ngày 20/6/2017, giữa Công ty C’ (người gửi hàng), Công ty A (Chủ tàu đăng ký) và Công ty E’ (Chủ tàu danh nghĩa). Theo đó, các bên thống nhất: Cho đến thời điểm thoả thuận, Công ty C’ chưa nhận được bất kỳ khoản tiền thanh toán nào từ Công ty N. Để thu hồi giá trị lô hàng phân bón, Công ty C’ đã khởi kiện Công ty A (Chủ tàu đăng ký của tàu G’) tại Toà án Hàng hải Ninh Ba, Trung Quốc vì hành vi giao hàng mà không yêu cầu xuất trình vận đơn gốc. Toà án Hàng hải Ninh Ba đã xét xử vào ngày 29/11/2016, chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Công ty C’. Sau khi xét xử sơ thẩm Công ty A đã kháng cáo và vụ án hiện đang được Toà án cấp cao tỉnh Chiết Giang giải quyết. Công ty E’ (chủ tàu danh nghĩa) đồng ý chia sẻ: 39.096,125 đô la Mỹ tương đương với 5% giá trị của Hợp đồng mua bán. Công ty A đồng ý chia sẻ: 78.192,25 đô la Mỹ tương ứng với 10% giá trị của Hợp đồng mua bán. Công ty C’ ngay lập tức rút mọi khiếu nại đối với Công ty A hoặc huỷ bỏ bất kỳ tiến trình tố tụng nào đối với Công ty A tại Toà án cấp cao tỉnh Chiết Giang thông qua việc đạt được một phán quyết hoà giải từ Toà án cấp cao tỉnh Chiết Giang và sẽ không thi hành bản án sơ thẩm và/hoặc bất kỳ phán quyết dân sự được ban hành bởi Toà án Hàng hải Ninh Ba và/hoặc Toà án cấp cao tỉnh Chiết Giang, hoặc bất kỳ Toà án có thẩm quyền nào khác tại Trung Quốc.

[9] Phán quyết của Toà án Hàng hải Ninh Ba, Trung Quốc ngày 29/11/2016 và Toà án cấp cao tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc ngày 24/5/2017, đều quyết định: Công ty A phải bồi thường cho Công ty C’ số tiền là 4.796.469 RMB (Nhân dân tệ) tương đương 781.922,5 Đô la Mỹ (tỷ giá quy đổi 1: 6,1342 RMB) và trả lãi tính từ ngày thi hành án từ ngày 27/01/2014 đến ngày thực hiện được xác định bởi Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc và lãi suất được tính bởi Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc trong cùng thời gian cho vay. Bác bỏ yêu cầu tố tụng của Công ty C’ với bị đơn là Công ty E’ (Đại lý tàu biển Gia Hưng). Lý do: Hợp đồng vận tải biển của Công ty C’ với Công ty vận tải là hợp đồng có hiệu lực pháp luật. Công ty vận tải là người vận chuyển hàng hoá theo hợp đồng đã giao hàng mà không đề nghị cung cấp vận đơn, đã gây thiệt hại cho Công ty C’ nên phải chịu trách nhiệm bồi thường dân sự. Tuy nhiên, sau khi có phán quyết của Toà án của Trung Quốc, Công ty A chưa thi hành bản án. Do vậy, ngày 21/9/2019, khi tàu I’ là một tàu biển khác thuộc sở hữu của Công ty A đến Trung Quốc thì Công ty C’ đã yêu cầu Toà án Hàng hải Ninh Ba, Trung Quốc bắt giữ tàu biển này để đảm bảo việc thi hành các bản án mà Toà án của Trung Quốc đã tuyên. Do vậy, Công ty A và Công ty C’ mới có thoả thuận chấp hành hoà giải ngày 26/9/2019.

[10] Thoả thuận chấp hành hoà giải ngày 26/9/2019 giữa Công ty A và Công ty C’. Theo đó, Công ty A đồng ý thanh toán cho Công ty C’ 600.000 đô la Mỹ bao gồm tiền lãi, tiền phạt, án phí và án phí thi hành án được coi là trách nhiệm thanh toám đầy đủ và cuối cùng, giải trừ toàn bộ mọi phán quyết của Toà án. Mọi quyền lợi của Công ty C’ trong hợp đồng mua bán, vận đơn, hai bản thoả thuận hoà giải sẽ được chuyển giao toàn bộ cho Công ty A không kèm điều kiện nào khác. Công ty C’ cam kết không đưa ra bất kỳ khiếu nại nào khác liên quan đến vụ việc và bắt giữ tàu biển nào khác của Công ty A. Cùng ngày ký thoả thuận, Công ty C’ đã nộp đơn đề nghị Toà án Hàng hải Ninh Ba dỡ bỏ lệnh bắt giữ tàu biển Công ty A Sky. Công ty A đã cung cấp cho Toà án Hàng hải Ninh Ba chứng từ thanh toán qua ngân hàng để được xem xét, gỡ bỏ lệnh bắt giữ tàu Công ty A Sky.

[11] Ngày 26/9/2019, Công ty A đã thanh toán tiền cảng phí tại cảng Fangcheng, Trung Quốc trong thời gian tàu I’ bị bắt giữ là 21.037 đô la Mỹ tương đương với 486.796.180 đồng.

[12] Ngày 27/9/2019, Công ty A đã chuyển số tiền 600.000 đô la Mỹ cho Toà án Hàng hải Ninh Ba Trung Quốc.

[13] Ngày 29/9/2019 Toà án Hàng hải Ninh Ba, Trung Quốc đã ra Thông báo huỷ bỏ phong toả đối với tàu I’ của Công ty A đang neo đậu tại Cảng Phòng Thành, Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây.

[14] Từ những nội dung trên, Hội đồng xét xử thấy rằng: Công ty N đã nhận được lô hàng 6.085 tấn Ammonium Sulphate đặt mua của Công ty C’. Tuy nhiên, cho đến nay Công ty N vẫn chưa thanh toán số tiền mua hàng cho Công ty C’ theo Hợp đồng mua bán hàng hoá số 20141210A ngày 10/12/2014 và thoả thuận thương lượng giải quyết ngày 30 tháng 3 năm 2017 ký kết giữa Công ty C’ và Công ty N. Theo phán quyết của Toà án Hàng hải Ninh Ba, Trung Quốc ngày 29/11/2016; phán quyết của Toà án cấp cao tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc ngày 24/5/2017 và thoả thuận chấp hành hoà giải ngày 26/9/2019 giữa Công ty A và Công ty C’ thì để đảm bảo cho quyền lợi của Công ty C’ và vì việc giao hàng của Công ty A trong điều kiện chưa có vận đơn nên Công ty A đã phải thanh toán số tiền cho lô hàng phân bón mà Công ty N đã mua của Công ty C’ 600.000 đô la Mỹ tương đương với 13.884.000.000 đồng cho Công ty C’ thay cho nghĩa vụ của của Công ty N (theo tỷ giá USD/VNĐ = 1/23.140 của Ngân hàng Vietcombank tại thời điểm Công ty A phải bồi thường cho Công ty C’). Nay Công ty A khởi kiện yêu cầu Công ty N phải thanh toán số tiền đã trả cho Công ty C’ là có căn cứ nên cần chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Công ty A. Liên quan đến số tiền hàng do Công ty N chưa thanh toán cho Công ty C’ nên Toà án Hàng hải Ninh Ba, Trung Quốc đã bắt giữ tàu I’ của Công ty A để đảm bảo nghĩa vụ thi hành phán quyết của Toà án Hàng hải Ninh Ba, Trung Quốc. Nay Công ty A yêu cầu Công ty N phải trả số tiền cảng phí tại cảng Fangcheng, Trung Quốc trong thời gian tàu I’ bị bắt giữ 21.037 đô la Mỹ tương đương 486.796.180 đồng là có căn cứ nên cần chấp nhận yêu cầu khởi kiện này – Điều 274, khoản 5 Điều 275, Điều 280, Điều 365, Điều 534, Điều 538, Điều 539, Điều 584, Điều 585, Điều 589 của Bộ luật Dân sự. Quá trình giải quyết vụ án, Công ty A đã rút một phần yêu cầu khởi kiện về chi phí thuê luật sư, chi phí uỷ quyền và tiền lãi suất chậm trả đối với số tiền mà Công ty A đã phải trả thay cho Công ty N. Xét thấy, việc rút một phần yêu cầu khởi kiện của Công ty A là tự nguyện nên cần đình chỉ đối với phần yêu cầu này – điểm c khoản 1 Điều 217 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[15] Nguyên đơn nghị Toà án không đưa Công ty E’ vào tham gia tố tụng trong vụ án để cùng chia sẻ nghĩa vụ với Công ty A. Xét thấy đề nghị này của Công ty A là tự nguyện, việc đưa Công ty E’ vào tham gia tố tụng cũng chỉ để chia sẻ nghĩa vụ với Công ty A không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự khác nên Hội đồng xét xử chấp nhận đề nghị này của Công ty A.

[16] Nguyên đơn không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm - khoản 1 Điều 147 của Bộ luật Tố tụng dân sự, khoản 1 Điều 26 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Trả lại nguyên đơn số tiền tạm ứng án phí sơ thẩm đã nộp.

[17] Bị đơn phải chịu án phí dân sự sơ thẩm theo quy định của pháp luật – khoản 2 Điều 26 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14.

[18] Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan – Công ty C’ không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm.