Bản án 218/2026/DS-PT — Tranh chấp đất đai về đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ, lấn chiếm...

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Trong đơn khởi kiện ngày 05 tháng 03 năm 2024 và trong quá trình tố tụng tại Tòa án cấp sơ thẩm, nguyên đơn bà Nguyễn Thị H cùng người đại diện hợp pháp của nguyên đơn bà Huỳnh Hoàng Y trình bày:

Nguồn gốc phần diện tích đất bà H đang tranh chấp với bà H1 là của cha mẹ bà H là cụ Nguyễn Văn N1 và cụ Nguyễn Thị N2 khai phá năm 1975. Năm 1990, bà H được cha tặng cho lại phần đất này, việc tặng cho không lập bằng văn bản, chỉ nói miệng. Khi cha bà H tặng cho bà H, thì phần đất trên đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do anh trai bà H là ông Nguyễn Văn H2 đứng tên, nhưng do ông H2 làm mất giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên các anh chị em bà H mỗi người tự đi làm giấy lại. Thời điểm này bà H không có đi mà đến năm 2023 bà H mới đi làm thủ tục kê khai đăng ký giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì phát hiện bà H1 đang đứng tên quyền sử dụng đất nên xảy ra tranh chấp.

Về quá trình sử dụng đất: vào thời điểm được cha cho đất vào năm 1990, bà H đã sử dụng trồng hoa màu, đến 1998 thì cho ông T1 ở nhờ trên đất. Đến khi ông T1 chết, thì bà H chỉ để đất trống không có trồng trọt sử dụng gì do lúc đó con bà H còn nhỏ, bà H phải chăm sóc con.

Bà H yêu cầu bà H1 trả lại phần diện tích đất 73,7m2 thuộc một phần thửa đất số 360 tờ bản đồ số 42, đất tọa lạc tại ấp C, xã H, tỉnh Tây Ninh.

Bị đơn bà Huỳnh Thị H1 cùng người đại diện hợp pháp của bị đơn ông Lê Văn N trình bày:

Bà H1 và bà H là hàng xóm. Bà H1 xác định nguồn gốc phần đất tranh chấp là của gia đình bà H nhưng bà H1 nhận chuyển nhượng của ông Nguyễn Trọng N3. Do ông N3 nhận chuyển nhượng phần đất này từ bà H, sau đó bà H1 mua lại từ ông N3 và mẹ ông Nghĩa L bà L1 vào năm 2006. Khi bà H1 nhận chuyển nhượng phần đất này thì ông N3, bà L1 chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nên bà H1 nhận chuyển nhượng đất bằng hình thức làm giấy tay mua bán, giá chuyển nhượng bao nhiêu bà H1 không nhớ. Sau khi nhận chuyển nhượng thì bà H1 tự đi làm thủ tục kê khai đăng ký và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào ngày 12/6/2009. Khi mua bán, hai bên không có làm biên bản giao nhận đất, giao nhận tiền, không có nhờ cán bộ địa chính đo đạc cắm trụ ranh. Khi làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì có nhờ cán bộ địa chính đo đạc cắm trụ ranh nhưng không có ký tứ cận giáp ranh. Bà H1 không biết việc ở nhờ như lời bà H trình bày, bà H1 chỉ biết ông T1 đã mua phần đất tranh chấp của bà H, có giấy tay mua bán giữa bà H với ông T1, sau đó, bà H1 mới mua lại của vợ con ông T1.

Trước yêu cầu tranh chấp quyền sử dụng đất của bà H, yêu cầu bà H1 trả lại phần diện tích đất 73,7m2 thuộc một phần thửa đất số 360 tờ bản đồ số 42 thì bà H1 không đồng ý.

Vụ án được Tòa án cấp sơ thẩm mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận công khai chứng cứ, lập biên bản không tiến hành hòa giải được do đại diện bị đơn xin vắng mặt, yêu cầu không tiến hành hòa giải và đưa vụ án ra xét xử.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 156/2025/DS-ST ngày 05 tháng 9 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực 12 – Tây Ninh đã căn cứ Điều 166, 221, 236 Bộ luật Dân sự năm 2015; Điều 166, 203 Luật Đất đai năm 2013; Điều 161, 165, 227 Bộ luật Tố tụng dân sự; Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30-12-2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

Tuyên xử:

1. Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Nguyễn Thị H về tranh chấp quyền sử dụng đất đối với bà Huỳnh Thị H1.

2. Chi phí thẩm định, định giá tài sản: Bà H phải chịu số tiền 4.515.000 (bốn triệu năm trăm mười lăm nghìn) đồng, (đã nộp đủ).

3. Chi phí giám định chữ ký: Bà H1 có trách nhiệm trả lại cho bà H số tiền 2.061.000 (hai triệu không trăm sáu mươi mốt nghìn) đồng.

4. Về án phí: Bà H phải chịu 300.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm đối với yêu cầu không được chấp nhận, khấu trừ số tiền 300.000 đồng tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm đã nộp theo biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số 0015415 ngày 06/5/2024 của Chi cục thi hành án dân sự thị xã Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh (nay là Phòng thi hành án dân sự khu vực 12). Bà H đã nộp đủ án phí.

Ngoài ra, bản án sơ thẩm còn tuyên về quyền, thời hạn kháng cáo, quyền và nghĩa vụ thi hành án của các đương sự.

Sau khi xét xử sơ thẩm, ngày 12 tháng 9 năm 2025, bà Nguyễn Thị H làm đơn kháng cáo yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm, chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

Tại phiên tòa phúc thẩm, nguyên đơn bà Nguyễn Thị H do bà Huỳnh Hoàng Y đại diện không rút đơn khởi kiện và vẫn giữ nguyên yêu cầu kháng cáo, đề nghị Hội đồng xét xử chấp nhận yêu cầu khởi kiện và yêu cầu kháng cáo của nguyên đơn, sửa bản án sơ thẩm, chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà H, buộc bà H1 trả cho bà H 73,7m2 đất thuộc một phần thửa 360 tờ bản đồ số 42, trình bày cho rằng, theo xác nhận của chính quyền địa phương thì nguồn gốc phần diện tích đất tranh chấp là của bà H, bà H chỉ cho ông T1 là cha của ông N3 ở nhờ từ năm 1998, bà H không chuyển nhượng cho ông Nghĩa là con của ông T1. Khi ông T1 chết thì phải trả đất lại cho bà H. Bà H1 cho rằng đã nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất từ ông N3 nhưng không có chứng cứ chứng minh. Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà H1 là không có căn cứ.

Bị đơn bà Huỳnh Thị H1 do ông Lê Văn N đại diện không đồng ý với yêu cầu khởi kiện và yêu cầu kháng cáo của bị đơn, trình bày cho rằng, nguồn gốc phần diện tích đất đang tranh chấp mà bà H1 được cấp quyền sử dụng đất được nhận chuyển nhượng từ bà L1 và ông N3 vào năm 2005, sau khi nhận chuyển nhượng thì xây dựng nhà ở, bà H1 đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất một cách hợp pháp, đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Luật sư Phạm Văn T bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn trình bày cho rằng, nguồn gốc phần diện tích đất tranh chấp có cơ sở xác định của bà H, bà H1 cho rằng đã nhận chuyển nhượng của ông N3 nhưng ông N3 không có quyền chuyển nhượng đất cho bà H1 nên bà H1 không có căn cứ thể hiện phần diện tích đất này là của mình. Kháng cáo của bà H là có cơ sở để nghị Hội đồng xét xử chấp nhận kháng cáo của bà H, sửa bản án sơ thẩm.

Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tây Ninh phát biểu ý kiến của Viện kiểm sát về việc chấp hành pháp luật trong giai đoạn xét xử phúc thẩm cho rằng: Toà án cấp phúc thẩm và các đương sự chấp hành đúng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, kháng cáo của nguyên đơn bà Nguyễn Thị H trong thời hạn luật định, đủ điều kiện để xét xử theo trình tự phúc thẩm.

Xét yêu cầu kháng cáo của bà Nguyễn Thị H thấy rằng:

Bà H cho rằng phần diện tích đất tranh chấp do cha mẹ khai phá và cho tặng lại năm 1990. Tuy nhiên, bà H không cung cấp được bất kỳ tài liệu, chứng cứ nào chứng minh cho việc tặng cho quyền sử dụng đất hoặc chứng minh quá trình quản lý, sử dụng đất ổn định, liên tục. Bà H cũng không xuất trình được chứng cứ mới làm thay đổi nội dung giải quyết vụ án. Trong khi đó, hồ sơ chứng cứ thể hiện bà H1 đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất từ năm 2009 và cấp đổi năm 2023. Quá trình kê khai, đăng ký đã được cơ quan có thẩm quyền thực hiện và không bị bà H khiếu nại, phản đối. Việc bà H cho rằng đất của mình nhưng từ năm 1990 đến năm 2023 không quản lý, không canh tác, không thể hiện bất kỳ hành vi chiếm hữu nào, cũng không ngăn cản bà H1 sử dụng đất, xây dựng hàng rào là không phù hợp với nguyên tắc bảo vệ quyền sử dụng đất.

Đối với nguồn gốc bà H1 nhận chuyển nhượng từ ông N3, mặc dù lời khai của ông N3 có thay đổi nhưng lời khai ban đầu phù hợp với kết quả xác minh tại địa phương và lời khai người làm chứng. Bà H cho rằng đất của mình nhưng không có chứng cứ chứng minh quyền sử dụng hợp pháp, trong khi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bà H1 hiện đang có hiệu lực pháp luật và chưa bị cơ quan có thẩm quyền hủy, thu hồi.

Như vậy, quyền sử dụng đất có nguồn gốc do gia đình bà H khai phá. Bà H cho rằng cha mẹ bà H tặng cho bà H nhưng bà H không có căn cứ chứng minh. Sau đó, bà H cho ông T1 ở nhờ từ năm 1998, rồi chuyển nhượng lại cho ông T1 với giá 750.000 đồng (ông T1 trả được 300.000 đồng). Năm 2000, ông T1 chết thì bà H bỏ trống đất. Từ khi khai phá đến nay gia đình bà H không đăng ký, kê khai quyền sử dụng đất tranh chấp; cũng như trực tiếp quản lý, sử dụng đất.

Bà H1 cho rằng phần đất tranh chấp bà H1 nhận chuyển nhượng từ ông Nghĩa là con của ông T1 bằng giấy tay (không giám định được chữ ký; lời khai của ông N3 không nhất quán về việc có chuyển nhượng hay không). Tuy hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bà H1 khai nguồn gốc: nhận chuyển nhượng từ cụ N1 (cha bà H) nhưng hồ sơ cấp giấy năm 2008 không có giấy tờ mua bán đất giữa cụ N1 và bà H1. Lẽ ra, Tòa án cấp sơ thẩm phải làm rõ việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bà H1 căn cứ vào quy định nào, đúng pháp luật hay không? Đây là thiếu sót của cấp sơ thẩm. Tuy nhiên, xét nguồn gốc đất là khai phá, pháp luật đất đai quy định người sử dụng đất có nghĩa vụ kê khai, đăng ký quyền sử dụng đất. Do đó, gia đình bà H không kê khai, không quản lý sử dụng từ năm 1998 đến nay. Khi bà H1 quản lý, sử dụng đất ổn định thì không ai tranh chấp, phù hợp quy định pháp luật đất đai về đăng ký và quản lý sử dụng đất. Vì vậy, Tòa án cấp sơ thẩm xét xử không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà H là có căn cứ.

Đề nghị Hội đồng xét xử căn cứ khoản 1 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự, bác yêu cầu kháng cáo của bà H, giữ nguyên bản án sơ thẩm.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

[1] Kháng cáo của nguyên đơn bà Nguyễn Thị H được thực hiện đúng theo quy định tại các Điều 272, 273 và 276 của Bộ luật Tố tụng dân sự nên được chấp nhận để xem xét theo trình tự phúc thẩm.

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ khoản 1 Điều 308 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

Không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của bà Nguyễn Thị H.

Chỉnh sửa Bản án dân sự sơ thẩm số 156/2025/DS-ST ngày 05 tháng 9 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực 12 – Tây Ninh về cách tuyên án.

Căn cứ Điều 26, 37, 39, 147, 148 Bộ luật Tố tụng dân sự; Điều 95, 100, 166, 203 Luật Đất đai 2013, Điều 166 Bộ luật Dân sự năm 2015; Điều 166, 203 Luật Đất đai năm 2013; Điều 26, 236 Luật Đất đai năm 2024; Điều 26, 27, 29 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30-12-2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

Tuyên xử:

1. Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Nguyễn Thị H về tranh chấp quyền sử dụng 73,7m2 đất thuộc một phần thửa 360 tờ bản đồ số 42 tọa lạc tại ấp C, xã H, tỉnh Tây Ninh đối với bà Huỳnh Thị H1. Vị trí, diện tích đất theo Trích lục bản đồ địa chính số 8931/TL-ĐC ngày 23/8/2024 của Văn phòng đăng ký đất đai tỉnh T – Chi nhánh T3.

2. Về chi phí thẩm định, định giá tài sản: bà H phải chịu số tiền 4.515.000 đồng, số tiền này bà H đã nộp và chi phí xong.

3. Chi phí giám định chữ ký: bà H1 phải chịu 2.061.000 đồng, số tiền này bà H đã nộp tạm ứng, bà H1 phải nộp lại để hoàn trả cho bà H.

4. Về án phí: bà H phải chịu 300.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm và 300.000đồng án phí phúc thẩm nhưng được trừ vào số tiền 600.000 đồng tạm ứng án phí đã nộp theo Biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số 0015415 ngày 06/5/2024 của Chi cục thi hành án dân sự thị xã Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh (nay là Phòng thi hành án dân sự khu vực 12) và Biên lai số 0004174 ngày 12/9/2025 của Thi hành án Dân sự tỉnh Tây Ninh. Bà H đã nộp đủ án phí.

5. Về hướng dẫn thi hành án dân sự:

Trong trường hợp bản án được thi hành theo quy định tại Điều 2 Luật Thi hành án dân sự thì người được thi hành án dân sự, người phải thi hành án dân sự có quyền thỏa thuận thi hành án, quyền yêu cầu thi hành án, tự nguyện thi hành hoặc bị cưỡng chế thi hành án theo quy định tại các Điều 6, 7, 7a, 7b và 9 Luật Thi hành án dân sự; thời hiệu thi hành án được thực hiện theo quy định tại Điều 30 Luật Thi hành án dân sự.

6. Về hiệu lực của bản án: Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.