Bản án 20/2022/HS-PT — Hình sự

[1] Tại phiên tòa phúc thẩm, các bị cáo thừa nhận: Vào khoảng 08 giờ đến khoảng 22 giờ ngày 28/4/2018, Lê Văn T điều khiển tàu TG 94545 TS nhằm vận chuyển khoảng 01 tấn cá các loại và 12 cá thể Đồi mồi không còn nội tạng đi từ vùng biển giáp ranh Malaysia đến tọa độ 7050’N – 104030’E gặp tàu cá của anh Trần Ngọc Tr để gửi cá cho chủ ghe do Nguyễn Thị D quản lý. Khi gặp tàu của anh Tr, để tránh sự phát hiện của anh Tr, nên T đã rủ anh Tr ra sau lái tàu của T ngồi nhậu, để ngư phủ của T vận chuyển cá và 12 cá thể Đồi mồi qua phương tiện của anh Tr (bút lục số 294, 349-350). Đến sáng ngày 30/4/2018, D thuê xe tải của bà Phạm Thị L1 đi từ tỉnh Tiền Giang đến cảng cá thuộc khóm 6, thị trấn Rạch Gốc, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau để nhận cá do T gửi vào. Trong quá trình D thuê nhân công bốc vác vận chuyển cá từ dưới phương tiện của chị Lê Thị H2 lên cảng cá để chuyển lên xe tải, thì D phát hiện có 12 bao tải màu xanh chứa 12 cá thể Đồi mồi được để chung trong hầm cá, D yêu cầu nhân công chuyển tất cả 12 cá thể Đồi mồi đựng trong bao tải chuyển lên xe tải để vận chuyển về tỉnh Tiền Giang. Khi chuyển xong cá và 12 cá thể Đồi mồi lên xe tải, D kêu bà L1 điều khiển xe tải đến cảng cá Hai Bình ở khóm 1, thị trấn Rạch Gốc, huyện Ngọc Hiển để lấy thêm nước đá, thì bị Đồn Biên phòng Rạch Gốc kiểm tra phương tiện xe tải biển kiểm soát 63C - 114.12 thì phát hiện trên xe có 12 cá thể Đồi mồi đã chết không còn nội tạng nên tạm giữ phương tiện, tang vật. Theo Biên bản vụ việc do Đồn biên phòng Rạch Gốc lập lúc 10h45’ ngày 30/4/2018 xác định 12 cá thể lớp bò sát họ Vích có khối lượng 320,7kg. Tại Kết luận giám định mẫu vật số 116/BB-SHNĐ ngày 18/5/2018 của Viện Sinh học nhiệt đới thuộc Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam kết luận: 12 mẫu vật cần giám định là 12 cá thể Đồi mồi - Eretmochelys imbricate thuộc phụ lục I trong CITES (2017). Tại Kết luận giám định ngày 19/5/2018 của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Cà Mau kết luận: 12 mẫu vật giám định thuộc một loài Đồi mồi - Eretmochelys imbricate; họ Vích - Cheloniidae, bộ có Vẩy - Squamata, lớp bò sát - Reptilia; 12 cá thể Đồi mồi đã chết gồm đầu, mai, 04 chân bơi là những bộ phận không tách rời của cá thể động vật.

[2] Theo Phụ lục 1 Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ (ban hành kèm theo Nghị định số 160/2013/NĐ-CP ngày 13/11/2013 của Chính phủ quy định về tiêu chí xác định loài và chế độ quản lý loài thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ (gọi tắt là Nghị định số 160)), Đồi mồi thuộc nhóm động vật nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ.

[3] Các bị cáo cho rằng khi phát hiện 12 cá thể Đồi mồi thì không biết các cá thể này thuộc nhóm động vật, nguy cấp, quý hiếm mà chỉ xác định thuộc động vật tâm linh cần được thờ cúng là không được chấp nhận. Vì bị cáo T là thuyền trưởng có thâm niên đi biển gần 20 năm (bút lục 361), gia đình bị cáo D có truyền thống lâu đời về nghề biển (bút lục số 175) nên các bị cáo phải biết và phân biệt loài nào thuộc nhóm động vật, nguy cấp, quý hiếm. Tuy không có cơ sở để công nhận, nhưng chính bị cáo T cũng cho rằng, sau khi kéo lưới phát hiện có 03 cá thể Đồi mồi còn sống thì đã thả lại biển. Mặt khác, việc các bị cáo đối xử với 12 cá thể Đồi mồi này (mổ bụng bỏ nội tạng quăng xuống biển, bỏ và bao tải, dấu anh Tr lén bỏ chung với các loại hải sản khác trong cùng hầm tàu để chuyển vào đất liền, bỏ chung với các loại hải sản khác trong thùng xe tải để vận chuyển về Tiền Giang; Không liên hệ, trình báo cơ quan có thẩm quyền để có hình thức xử lý cho phù hợp, không liên hệ hoặc thông báo cho Ban quản lý Hội Lăng Ông Nam Hải thuộc ấp 4, xã T, huyện G, tỉnh Tiền Giang) không thể hiện sự tôn trọng của các bị cáo đối với động vật mà các bị cáo cho rằng là động vật tâm linh. Do đó, các bị cáo cho rằng việc vận chuyển 12 cá thể Đồi mồi về Lăng Ông Nam Hải để chôn cất theo tín ngưỡng là không phù hợp với hành vi mà các bị cáo thực hiện.

[4] Khoản 4 Điều 2 Nghị quyết số 05/20218/NQ-HĐTP ngày 05/11/2018 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng Điều 234 về tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã và Điều 244 về tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm quy định: “Cá thể là một cơ thể động vật còn sống hoặc đã chết. Cũng được coi là cá thể đối với cơ thể động vật đã chết mà thiếu một hoặc một số bộ phận cơ thể (ví dụ: cá thể tắc kè đã chết mà thiếu nội tạng hoặc cá thể hổ đã chết thiếu chân). Vì vậy, trong vụ án này, 12 cá thể Đồi mồi đã chết không có nội tạng vẫn được xác định là cá thể động vật thuộc nhóm động vật nguy cấp, quý, hiếm.

[5] Các bị cáo không có bất cứ giấy tờ nào chứng minh 12 cá thể Đồi mồi có nguồn gốc hợp pháp nhưng lại được các bị cáo vận chuyển khi không có xác nhận của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, vi phạm các quy định tại Nghị định số 160. Nghị định số 160 có các quy định như sau:

[6] Với các tình tiết nêu trên, Tòa án nhân dân huyện Ngọc Hiển đã xét xử các bị cáo về tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” theo điểm a khoản 3 Điều 244 của Bộ luật Hình sự là có căn cứ, không oan cho các bị cáo.

[7] Hành vi của các bị cáo là nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm đến các quy định của Nhà nước về bảo vệ động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm, xâm phạm đến sự bền vững của môi trường sinh thái, làm ảnh hưởng đến tình hình an ninh, trật tự tại địa phương. Các bị cáo là người có năng lực trách nhiệm hình sự, cố ý thực hiện hành vi vận chuyển 12 cá thể Đồi mồi mà không được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc xác nhận. Vì vậy, các bị cáo vận chuyển 12 cá thể Đồi mồi là trái pháp luật. Các bị cáo không có sự câu kết, bàn bạc từ trước nên thuộc trường hợp đồng phạm giản đơn, cùng là người thực hành. Các bị cáo phạm tội thì phải bị xử lý và chịu hình phạt theo pháp luật hình sự.

[8] Đối với bị cáo T: Quá trình xét xử, cấp sơ thẩm đã xem xét đầy đủ tính chất của vụ án, mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ cho bị cáo, gồm: Thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải; Có thành tích góp phần xây dựng địa phương. Tuy nhiên, kiểm tra quá trình điều tra, xét xử ở cấp sơ thẩm cũng như tại phiên tòa phúc thẩm, bị cáo không thành khẩn khai báo nên không thể hiện ăn năn, hối cải. Vì vậy, cấp sơ thẩm áp dụng tình tiết giảm nhẹ quy định tại điểm s khoản 1 Điều 51 của Bộ luật Hình sự đối với bị cáo là không đúng. Tuy nhiên, cấp sơ thẩm quyết định mức án 10 năm tù đối với bị cáo về tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” là tương xứng. Sau khi xét xử sơ thẩm, bị cáo kháng cáo và có cung cấp Giấy khen ngày 12/10/2021 của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện G tặng do đã có thành tích xuất sắc trong công tác phòng, chống dịch Covid. Ngoài ra, bị cáo còn có tình tiết giảm nhẹ chưa được cấp sơ thẩm xem xét gồm: Nhận thức pháp luật còn hạn chế do trình độ học vấn thấp; Có mẹ ruột được Nhà nước tặng Huy chương kháng chiến hạng nhất; Phạm tội lần đầu. Tuy nhiên, các tình tiết giảm nhẹ này thuộc quy định tại khoản 2 Điều 51 của Bộ luật Hình sự trong khi mức hình phạt mà cấp sơ thẩm đã quyết định đối với bị cáo là mức thấp nhất của khung hình phạt nên các tình tiết giảm nhẹ này không làm thay đổi mức hình phạt mà cấp sơ thẩm đã quyết định.

[9] Đối với bị cáo D: Quá trình xét xử, cấp sơ thẩm đã xem xét tính chất của vụ án, mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ cho bị cáo, gồm: Thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải; Có thành tích cao trong hoạt động sản xuất, góp phần xây dựng địa phương (gồm: Ngày 07/11/2012 được Ban Tuyên giáo Trung ương tặng Bằng khen cho doanh nghiệp Nam Thuận Thành, xã T, huyện Gò Công, tỉnh Tiền Giang là đơn vị kinh tế điển hình tiên tiến, nhân tố mới trong phát triển kinh tế biển, đảo năm 2012; Ngày 17/10/2016, được Ủy ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam tỉnh Tiền Giang tặng Bằng khen do làm Trưởng ban công tác Mặt trận ấp 4, xã T, huyện G, tỉnh Tiền Giang có thành tích trong thực hiện cuộc vận động “T dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” năm 2016; ngày 17/10/2016, được Ủy ban mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tiền Giang tặng Bằng khen do đã có thành tích trong thực hiện cuộc vận động “T dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” năm 2016; ngày 13/11/2018 được Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tiền Giang tặng Bằng khen do đã có thành tích xuất sắc trong thực hiện xây dựng xã T, huyện G đạt chuẩn Quốc gia về xây dựng nông thôn mới năm 2018; ngày 23/10/2020 được Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh Tiền Giang tặng Bằng khen do đã có thành tích trong tham gia diễn tập CH-TM 1 bên 2 cấp có thực binh huy động nhân lực, tàu thuyền và phương tiện dân sự theo Nghị định số 30/20210/NĐ-CP, Nghị định số 130/2015/NĐ-CP của Chính phủ với các đơn vị của Bộ Quốc phòng năm 2020; từ năm 2013-2020 được tặng nhiều Giấy khen và chứng nhận danh hiệu (ngày 19/11/2013 được Bộ chỉ huy Bộ đội biên phòng tỉnh Tiền Giang tặng giấy khen vì đã có thành tích xuất sắc trong thực hiện 05 năm “Ngày Biên phòng T dân” (2009-2013); ngày 17/01/2014 được Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã T tặng giấy khen do hoàn thành xuất sắc công tác Mặt trận nhiệm kỳ 2008-2013; ngày 26/01/2015 được Chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện G tặng giấy khen do thực hiện tốt các phong trào thi đua yêu nước của huyện G giai đoạn 2011-2015; ngày 30/6/2016 được Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã T tặng giấy khen do có thành tích xuất sắc trong việc tổ chức phụng cúng Lăng Ông Nam Hải xã T năm 2016; ngày 18/5/2020 được Bộ Tư lệnh vùng Cảnh sát biển 3 tặng giấy khen do đóng góp nhiều phương tiện tham gia huấn luyện về huy động nhân lực tàu thuyền năm 2020 theo Nghị định 130 của Chính phủ; ngày 24/9/2020 được Ủy ban nhân dân xã An Ngãi Trung, huyện Ba Tri, tỉnh Bến Tre tặng giấy khen do tích cực hỗ trợ kinh phí xây dựng nhà tình thương trên địa bàn xã An Ngãi Trung; ngày 24/12/2014 được Hội Nông dân tỉnh Tiền Giang cấp chứng nhận danh hiệu Hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi cấp tỉnh năm 2014; ngày 11/01/2016 được Hội Nông dân tỉnh Tiền Giang chứng nhận danh hiệu Hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi cấp tỉnh năm 2015; ngày 07/01/0219 được Hội Nông dân tỉnh Tiền Giang chứng nhận danh hiệu Hộ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi cấp tỉnh năm 2018)). Tuy nhiên, kiểm tra quá trình điều tra, xét xử ở cấp sơ thẩm cũng như tại phiên tòa phúc thẩm, bị cáo cũng không thành khẩn khai báo nên không thể hiện ăn năn, hối cải. Vì vậy, cấp sơ thẩm áp dụng tình tiết giảm nhẹ quy định tại điểm s khoản 1 Điều 51 và căn cứ khoản 1 Điều 54 của Bộ luật Hình sự để quyết định mức hình phạt dưới khung hình phạt đối với bị cáo cũng là không đúng. Do không có kháng cáo, kháng nghị về vấn đề này, nên cấp sơ thẩm cần rút kinh nghiệm. Cấp phúc thẩm cần giữ nguyên mức hình phạt mà cấp sơ thẩm quyết định 08 năm tù đối với bị cáo là phù hợp. Sau khi xét xử sơ thẩm, bị cáo kháng cáo và có cung cấp chứng cứ xác định bị cáo đang phải nuôi 03 con nhỏ và phụng dưỡng cha già. Ngoài ra, cấp sơ thẩm chưa xem xét các tình tiết giảm nhẹ cho bị cáo, gồm: Bị cáo phạm tội lần đầu; Có ông, bà ngoại được tặng Bảng gia đình vẻ vang chống Mỹ cứu nước; Là lao động chính trong gia đình. Tuy nhiên, các tình tiết giảm nhẹ này cũng không làm thay đổi mức hình phạt mà cấp sơ thẩm đã quyết định.

[10] Do việc cấp sơ thẩm áp dụng tình tiết giảm nhẹ quy định tại điểm s khoản 1 Điều 51 của Bộ luật Hình sự đối với các bị cáo và áp dụng thêm khoản 1 Điều 54 của Bộ luật Hình sự đối với bị cáo D không đúng, nên cấp phúc thẩm điều chỉnh lại phần căn cứ mà không cần sửa án sơ thẩm là phù hợp với quy định.

[11] Đối với Lê Việt Dũng, Lê Trường An, Nguyễn Văn Minh có hành vi vận chuyển 12 cá thể Đồi mồi từ dưới phương tiện CM 98923 TS của chị Lê Thị Hồng lên xe tải biển kiểm soát 63C - 114.12. Do cấp sơ thẩm chưa truy tố, xét xử nên tiếp tục kiến nghị cơ quan tiến hành tố tụng huyện Ngọc Hiển tiếp tục xác minh, xử lý theo quy định.

[12] Với các phân tích trên, ý kiến của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Cà Mau tại phiên tòa được chấp nhận. Ý kiến của các luật sư, trợ giúp viên pháp lý bào chữa cho các bị cáo không được chấp nhận.

[13] Do kháng cáo không được chấp nhận, nên các bị cáo phải chịu án phí hình sự phúc thẩm.

[14] Các phần khác của án sơ thẩm không bị kháng cáo hoặc bị kháng nghị, đã có hiệu lực thi hành kể từ khi hết hạn kháng cáo, kháng nghị.