Bản án 183/2024/DS-PT — Tranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Người kháng cáo, nội dung và hình thức đơn kháng cáo, thời hạn kháng cáo của bị đơn bà Sơn Thị N là phù hợp quy định tại Điều 271, Điều 272, Điều 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự, nên được xem xét và giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Tại phiên tòa phúc thẩm, bị đơn bà Sơn Thị N vắng mặt nhưng có người đại diện theo ủy quyền tham gia phiên tòa có mặt; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là đại diện Ủy ban nhân dân thị xã V và đại diện Ngân hàng N5 (có đơn xin xét xử vắng mặt); việc vắng mặt của những người này cũng không ảnh hưởng đến việc xét xử. Do vậy, Hội đồng xét xử căn cứ khoản 3 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, tiến hành xét xử vụ án.

[3] Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án buộc bà Sơn Thị N phải trả lại diện tích đất 81,3m2. Trong đó, phần diện tích nằm trong một phần thửa 752 do bà Lâm Thị Si M đứng tên là 24,4m2 và một phần nằm trong thửa 864 có diện tích 56,9m2, cùng tờ bản đồ 8; tọa lạc tại ấp T, xã V, thị xã V, tỉnh Sóc Trăng.

[4] Phía bị đơn bà N cho rằng bà không có chiếm đường nước của nguyên đơn là bà S, nên bà N đề nghị Tòa án bác đơn yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Bị đơn có đơn phản tố cho rằng trong phần diện tích đất tranh chấp có 24,4m2 thuộc thửa 752, tờ bản đồ số 8, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số D163669, số vào sổ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 0026QSDĐ/58070301 ngày 22/4/1997, do Ủy ban nhân dân huyện V (nay là thị xã V) cấp cho hộ Lâm Trị SiMa (L) đứng tên, nên đề nghị Tòa án hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nêu trên của bà Lâm Trị S3 (L) liên quan đến phần diện tích 24,4m2.

[5] Xét đơn kháng cáo của bị đơn cho rằng Tòa án cấp sơ thẩm Không đưa Ủy ban nhân dân thị xã V tham gia tố tụng và phần đất tranh chấp có 24,4m2 thuộc thửa 752, tờ bản đồ số 8, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số D 163669, số vào sổ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 0026QSDĐ/58070301 ngày 22/4/1997, do Ủy ban nhân dân huyện V (nay là thị xã V) cấp cho hộ Lâm Trị SiMa (L) đứng tên, nên bị đơn yêu cầu hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nêu trên của bà Lâm Trị S3 (L) liên quan đến phần diện tích 24,4m2 nhưng Tòa án cấp sơ thẩm không chuyển cho Tòa án nhân dân tỉnh Sóc Trăng thụ lý giải quyết theo thẩm quyền và đưa Ủy ban nhân dân thị xã V tham gia tố tụng là vi phạm nghiêm trọng về thẩm quyền xét xử và có sai lầm nghiêm trọng trong việc áp dụng pháp luật được quy định tại khoản 4 Điều 34 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (gọi tắt là: BLTTDS) và khoản 4 Điều 32 Luật Tố tụng hành chính thì thấy rằng, Trong quá trình giải quyết vụ án thì người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là Ngân hàng N5 là người nhận thế chấp quyền sử dụng đất và vợ chồng ông Điền S1, bà Lâm É (L, Lâm Thị Si M) là người được Ủy ban nhân dân huyện V (nay là thị xã V) cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số D 163669 (số vào sổ số 0026QSDĐ/58070301) ngày 22/4/1997 cho hộ L1 (L) thì Ngân hàng và vợ chồng bà Lâm É tự nguyện đồng ý giao lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nêu trên cho cơ quan có thẩm quyền, để điều chỉnh phần diện tích 24,4m2 cho ai được Tòa án công nhận và và tại Bản án sơ thẩm thì Hội đồng xét xử sơ thẩm công nhận phần diện tích 24,4m2 cho bà Sơn Thị S, nên khi bản án có hiệu lực pháp luật thì Ngân hàng và vợ chồng ông Điền S1, bà Lâm É (L, Lâm Thị Si M) tự nguyện đồng ý giao lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nêu trên cho cơ quan có thẩm quyền, để điều chỉnh phần diện tích 24,4m2 cho bà Sơn Thị S đúng với diện tích mà bà S được công nhận liên quan đến thửa 752, tờ bản đồ số 8, tọa lạc tại ấp T, xã V, thị xã V, tỉnh Sóc Trăng và theo quy định tại khoản 4 Điều 72 của Bộ luật Tố tung dân dân sự thì quyền, nghĩa vụ của bị đơn chỉ đưa ra yêu cầu phản tố đối với nguyên đơn chứ không có quy định đưa yêu cầu phản tố đối với người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, nên vụ án này không cần thiết phải Hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và đưa Ủy ban tham gia tố tụng. Do đó, kháng cáo của bị đơn phần này không có căn cứ chấp nhận.

[6] Xét đơn kháng cáo của bị đơn cho rằng, Tờ tường trình ngày 23/10/2023 của bà Sơn Thị X1 (bút lục số 285, 286), Biên bản lấy lời khai ngày 11/10/2023 đối với ông Sơn C2 (bút lục số 288) và Biên bản xác minh ngày 24/5/2023 đối với ông Sơn T2 (bút lục số 171) cho thấy giữa 03 người đó với nguyên đơn có mối quan hệ họ hàng thân thuộc rất gần nhau (là em ruột và cậu ruột của bà S), cho nên lời làm chứng của họ khó có thể đảm bảo tính khách quan để làm chứng cứ giải quyết tranh chấp công bằng cho được thì thấy rằng, những người trên tuy là em ruột và cậu ruột của bà S cho là không khách quan nhưng lời khai của họ phù hợp với lời khai của nhiều người khác trong vụ án. Do đó, cũng cần xét xét chứng cứ này là khách quan và phù hợp với các chứng cứ khác trong vụ án, nên kháng cáo của bị đơn không có căn cứ chấp nhận.

[7] Xét đơn kháng cáo của bị đơn cho rằng, lời khai làm chứng của các nhân chứng và lời trình bày của nguyên đơn cho thấy có nhiều mâu thuẫn nhau; nhưng Tòa án cấp sơ thẩm vẫn căn cứ vào đó để giải quyết tranh chấp cũng không đảm bảo tính khách quan khi giải quyết tranh chấp thì xét thấy:

[7.1] Tại biên bản xác minh ngày 31/5/2019 của UBND xã V (bút lục số 11) thì bà Lý Thị T3 là người làm chứng chỉ trình bày và không ký tên trong biên bản là do thiếu sót của địa phương, nên Biên bản xác minh ngày 31/5/2019 là khách quan, vì địa phương không thể biết được lời trình bày của bà T3 mà ghi biên bản như trên. Do đó, Tòa án cấp sơ thẩm lấy chứng cứ này và cộng với các chứng cứ khác trong hồ vụ án để giải quyết là có căn cứ.

[7.2] Đối với các chứng cứ khác như lời khai của bà Sơn Thị N2, bà Lâm Thị Sà V1, bà Lâm Thị Sà V1, ông Y N3 và các chứng cứ khác trong hồ sơ vụ án thì Tòa cấp sơ thẩm đã tổng hợp lại và xem xét toàn diện cả lời khai của từng người để làm căn cứ giải quyết vụ án là khách quan và toàn diện, chứ không vì một lời khai thiếu khách quan mà làm chứng cứ giải quyết vụ án này là không có chứng cứ chấp nhận.

[7.3] Từ phân tích tại các tiều mục [7.1] và [7.2] thì có căn cứ khẳng định, Tòa cấp sơ thẩm căn cứ vào lời khai của những người làm chứng nêu trên và có sàn lộc để giải quyết vụ án này là phù hợp, có căn cứ và đúng pháp luật, nên kháng cáo của bị đơn phần này không có căn cứ chấp nhận.

[8]. Xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn Bà Sơn Thị S: Về việc yêu cầu bị đơn bà Sơn Thị N trả lại diện tích đất 81,3m2. Trong đó, phần diện tích nằm trong một phần thửa 752 do bà Lâm Thị Si M đứng tên là 24,4m2 và một phần nằm trong thửa 864 có diện tích 56,9m2, cùng tờ bản đồ 8; tọa lạc tại ấp T, xã V, thị xã V, tỉnh Sóc Trăng thì nhận thấy:

[8.1] Về nguồn gốc phần đất tranh chấp:

[8.1.1] Nguyên đơn bà Sơn Thị S cho rằng phần đất tranh chấp là của cha mẹ của bà là ông Sơn D (chết năm 2006) và bà Sơn Thị X (chết năm 1989) cho bà vào thời điểm trước đây. Trong đó, có phần đường nước đang tranh chấp thì bà được ông ngoại của bà tên Sơn C đã cho bà vào năm 2009. Sau khi bà được ông ngoại của bà cho phần đất tranh chấp thì bà tiếp tục quản lý, sử dụng. Đến tháng 4/2019, bà Sơn Thị N tiến hành cặm trụ đá đã lấn chiếm hết đường mương của bà nên xảy ra tranh chấp.

[8.1.2] Tại biên bản xác minh ngày 31/5/2019 của Ủy ban nhân dân xã V và biên bản xác minh ngày 24/5/2023 của Tòa án đối với người làm chứng bà Lâm Thị Sà V1, đồng thời tại phiên tòa bà V1 khai: “.... Giữa bà với bà Sơn Thị S và bà Sơn Thị N không có bà con họ hàng và bà cũng không có mâu thuẩn gì với họ. Bà về ở tại ấp T, xã V trước tiếp thu năm 1975..., căn nhà của bà chỉ cách một nền nhà là đến phần đất tranh chấp giữa bà S với bà N. Đối với phần đất tranh chấp giữa bà S với bà N có nguồn gốc của ông Sơn C (là ông ngoại của bà S) đã quản lý sử dụng từ trước năm 1975. Trước đây ông Sơn C1 có phần đất phía bên kia lộ đal so với hiện nay. Lúc đó ông C1 không có đường nước sử dụng nên ông C mới cho ông Chát mượn hay cho luôn thì bà không biết để ông C1 làm đường nước ra vô. Sau khi chuyển qua nuôi tôm, ông C1 không sử dụng đường nước trên nữa nên ông C1 đã trả lại cho ông Sơn C.... Đối với phần đất tranh chấp thì từ trước đến nay bà Sơn Thị N không có quản lý sử dụng, chỉ có gia đình bà Sơn Thị S quản lý chứ không có sử dụng làm gì. Vì, Sau khi làm lộ đal thì đường nước trên đã bị bồi đắp, không có ghe xuồng ra vào nữa....”.

[8.1.3] Tại biên bản ghi lời khai ngày 31/12/2020 và tại phiên tòa sơ thẩm, người làm chứng bà Sơn Thị N4 khai: “.... Bà với bà Sơn Thị S là anh em cô cậu ruột. Vì cha của bà S là anh ruột của mẹ bà. Còn đối với bà Sơn Thị N thì có bà con họ hàng 4 đời nhưng bà cũng không rõ cụ thể....Đối với phần đất tranh chấp giữa bà S với bà N có nguồn gốc của ông Sơn C là ông ngoại của bà S, sau đó ông Sơn C mới cho lại mẹ của bà S. Lý do bà biết rõ nguồn gốc là bà có diện tích đất giáp ranh với đất đang tranh chấp và bà có trồng một cây dừa khoảng 30 năm...., phần đất tranh chấp giữa bà S với bà N không có liên quan đến quyền lợi của bà....”.

[8.1.4] Tại biên bản xác minh ngày 31/5/2019 của Ủy ban nhân dân xã V đối với bà Lý Thị T3 (bà T3 hiện nay đã chết vào đầu năm 2023), bà T3 khai: “... Đất này trước đây của ông Sơn C là ông ngoại của bà Sơn Thị S. Ông Sơn C cho ông Sơn C1 mượn đất làm đường nước sử dụng. Sau này ông Sơn C1 không dùng nửa nên đã trả lại cho ông Sơn C, ông Sơn C bỏ đất trống từ đó đến nay...”.

[8.1.5] Tại biên bản ghi lời khai ngày 24/5/2023 đối với người làm chứng ông Lâm S5 – Bí thư ấp T, ông S5 khai: “....Phần đất tranh chấp là đường nước giữa bà Sơn Thị S với bà Sơn Thị N có nguồn gốc của ông Sơn C (ngoại của bà S). Thời điểm trước đây ông Sơn C1 cũng có bà con với ông Sơn C, ông C1 không có đường nước để sử dụng lấy nước ra vào nên ông C cho ông C1 mượn làm đường nước để làm ruộng. Đến khi chuyển san nuôi tôm sú thì ông C1 không cần sử dụng đường nước trên nên trả lại cho ông C, sau đó ông C cho lại S. Tuy nhiên, đường nước trên không ai sử dụng nên bị lấp cạn. Bà Sơn Thị N từ trước đến nay không có sử dụng phần đất trên. Việc bà Sơn Thị N tranh chấp với bà S là không có cơ sở, đất tranh chấp trên không phải phía gia đình của bà N....”. [8.1.6] Tại biên bản ghi lời khai ngày 24/5/2023 đối với người làm chứng ông Sơn T2, ông T2 khai: “....Ông là cậu ruột của bà Sơn Thị S, còn đối với bà Sơn Thị N thì ông cũng có bà con và bà N cũng gọi ông bằng cậu. Giữa ông với bà S và bà N không có mâu thuẩn gì với nhau. Đối với phần đất tranh chấp giữa bà S với bà N có nguồn gốc của ông Sơn C là cha của ông. Trước đây ông Sơn C1 là người bà con cô cậu với ông có phần đất nằm phía trong so với phần đất tranh chấp, ông C1 không có đường nước nên cha của ông mới cho ông C1 mượn chiều ngang 3,5m, chiều dài hết đất để làm đường nước làm ruộng và đặt cá tép. Sau này ông C1 không sử dụng đường nước nữa nên mới trả lại cho cha của ông. Sau đó cha của ông mới cho lại người cháu là bà S. Tuy nhiên, phần đất trên cũng bỏ trống không ai canh tác, phần đất trên bà N không có sử dụng và có hành vi cậm ranh lấn chiếm...”.

[8.1.7] Từ những phân tích tại các tiểu mục số [8.1.1] đến tiểu mục số [8.1.6] mục [8.1] thì có căn cứ khẳng định phần đất tranh giữa bà Sơn Thị S với bà Sơn Thị Ninh t đất 81,3m2 có nguồn gốc của ông ông Sơn C (ông ngoại của bà S). Trong đó, phần diện tích nằm trong một phần thửa 752 do bà Lâm Thị Si M đứng tên là 24,4m2 và một phần nằm trong thửa 864 có diện tích 56,9m2, cùng tờ bản đồ 8; tọa lạc tại ấp T, xã V, thị xã V, tỉnh Sóc Trăng.

[8.2] Xét về quá trình sử dụng:

[8.2.1] Theo nguyên đơn bà Sơn Thị S cho rằng, phần diện tích đất tranh chấp trước đây là của ông ngoại của bà tên Sơn C quản lý sử dụng từ trước năm 1975, từ năm 1975 đến thì ông C và cha mẹ bà cùng sử dụng. Đến năm 2009, ông ngoại của bà cho lại bà và bà tiếp tục quản lý, sử dụng đến tháng 4/2019 thì bà Sơn Thị N vào cậm trụ đá nên phát sinh tranh chấp.

[8.2.2] Trong quá trình giải quyết vụ án, bị đơn bà Sơn Thị N và người đại diện hợp pháp cho bị đơn cho rằng, phần đất tranh chấp là của ông Sơn K và bà Sơn Thị M1 (cha mẹ của bà N và là ông bà ngoại của ông Hàng N1) có trước năm 1975. Đến năm 1996, mẹ của bà N cho lại bà N quản lý, sử dụng. Đến năm 2019, bà N tặng cho ông phần đất tranh chấp trên cho người con là ông Hàng N1 và có cậm trụ đá và làm thủ tục đo đạc xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

[8.2.3] Tuy nhiên, tại biên bản xác minh ngày 24/5/2023 đối với người làm chứng bà Lâm Thị Sà V1 (người có nhà và đất gần kế cận phần đất tranh chấp), đồng thời tại phiên tòa bà V1 khẳng định: Đối với phần đất tranh chấp giữa bà S với bà N là của ông Sơn C là ông ngoại của bà S đã quản lý sử dụng từ trước năm 1975. Trước đây ông Sơn C1 có phần đất phía bên kia lộ đal so với hiện nay (nằm phía bên trong so với phần đất tranh chấp), lúc đó ông C1 không có đường nước sử dụng nên ông C mới cho ông Chát mượn hay cho luôn thì bà không biết để làm đường nước ra vô làm ruộng. Sau khi chuyển qua nuôi tôm ông C1 không sử dụng đường nước trên nữa nên đã trả lại cho ông Sơn C.... Đối với phần đất tranh chấp thì từ trước đến nay bà Sơn Thị N không có quản lý sử dụng, chỉ có gia đình bà Sơn Thị S quản lý, điều này phù hợp với các lời trình bày của những người làm chứng là bà Lâm Thị Sà V1, bà Sơn Thị N4 (bà con cô cậu ruột với bị đơn bà N), bà Lý Thị T3, ông Lâm S5 và ông Sơn T2 được phân tích về nguồn gốc phần đất tranh chấp tại các tiểu mục số [8.1.7] mục số [8.1].

[8.2.4] Tại biên bản xác minh ngày 25/9/2023, Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai thị xã V thì được Địa chính viên – Chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai thị xã V cung cấp thông tin như sau: “....Qua kiểm tra bản đồ địa chính chính quy thì thửa đất 864, tờ bản đồ số 8 cũ có một phần thuôc thửa số 72, tờ bản đồ số 38 (bản đồ chính quy). Tại thời điểm đo đạc theo dự án đo đạc tổng thể năm 2016 ....thì bà Sơn Thị N chưa đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chứ không phải là đã đăng ký cấp giấy. Quá trình thực hiện dự án đo đạc tổng thể chính quy thì chỉ ghi tên bà Sơn Thị N là người đang sử dụng...”.

[8.3] Tại tờ tường trình ngày 23/10/2023 của bà Sơn Thị X1 (có xác nhận địa phương, bà X1 khai là em ruột của bà Sơn Thị S), tại biên bản lấy lời khai ngày 11/10/2023 đối với anh Sơn C2 (em ruột của bà Sơn Thị S); tại tờ tường trình ngày 15/10/2023 của bà Sơn Thị S6 và tại biên bản xác minh ngày 24/5/2023 đối với ông Sơn T2 (bà S6 và ông T2 là con của ông Sơn C), thì những người nêu trên đều khai: Đối với phần đất tranh chấp giữa bà Sơn Thị S với bà Sơn Thị N đất tọa lạc tại ấp T, xã V, thị xã V, tỉnh Sóc Trăng, phần đất này trước đây là của ông Sơn C. Sau này ông C mới cho lại người cháu là bà S toàn quyền quản lý, sử dụng và định đoạt.

[8.4] Tại Công văn số 05/TLTA-ĐM ngày 06/10/2023 của Công ty TNHH Đ1 có cung cấp thông tin: “....Căn cứ số liệu đo đạc thực tế tại thửa đất, Công ty đã kiểm tra lại số liệu đo đạc phần diện tích tranh chấp của bà Sơn Thị S và Sơn Thị N có tổng diện tích là 81,3m² là diện tích đúng cụ thể được chia làm 2 phần A và B như sau: Phần A thứ tự các điểm 9,10,11,20,9 có diện tích 24,4m² nằm trong thửa 752, tờ bản đồ số 8; Phần B thứ tự các điểm 7,8,9,20,19,18,7 có diện tích 56,9m² nằm trong thửa 864 tờ bản đồ số 8.

[9] Từ những phân tích tại các mục số [8.1] đến mục số [8.4] thì Hội đồng xét xử cấp sơ thẩm, xác định việc nguyên đơn bà Sơn Thị S yêu cầu Tòa án xem xét giải quyết và buộc bị đơn bà Sơn Thị N trả lại phần diện tích đất tranh chấp có diện tích đất 81,3m2. Trong đó, phần diện tích nằm trong một phần thửa 752 do bà Lâm Thị Si M đứng tên là 24,4m2 và một phần nằm trong thửa 864 có diện tích 56,9m2, cùng tờ bản đồ 8; tọa lạc tại ấp T, xã V, thị xã V, tỉnh Sóc Trăng là có căn cứ chấp nhận và buộc bị đơn bà Sơn Thị N và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là ông Hàng N1 (con của bà N) trả lại phần diện tích đất tranh chấp nêu trên cho nguyên đơn bà S là đúng với quy định của pháp luật.

[10] Qua kết quả đo đạc thực tế phần diện tích đất tranh chấp có tứ cận như sau:

[11] Đối với phần diện tích đất tranh chấp 81,3m2. Trong đó có 24,4m2 đất thuộc một phần thửa 752, tờ bản đồ số 8 do Ủy ban nhân dân huyện V (nay là thị xã V) cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số D 163669 (số vào sổ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 0026 QSDĐ) ngày 22/4/1997 cho hộ L1 (L) đứng tên. Trong quá trình giải quyết vụ án: Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là Ngân hàng N5 và vợ chồng ông Điền S1, bà Lâm É (L, Lâm Thị Si M) tự nguyện đồng ý giao lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nêu trên cho cơ quan có thẩm quyền để điều chỉnh cho bà Sơn Thị S đúng với diện tích mà bà S được công nhận liên quan đến thửa 752, tờ bản đồ số 8, nên Hội đồng xét xử cấp sơ thẩm ghi nhận sự tự nguyện này là có căn cứ chấp nhận.

[12] Trên phần đất tranh chấp hiện nay có một cây dừa loại A. Trong quá trình giải quyết vụ án, bị đơn và người đại diện theo ủy quyền cho bị đơn cho rằng cây dừa trên phần đất tranh chấp đã được bị đơn bà N trồng từ lâu, khi trồng không ai tranh chấp. Tuy nhiên, tại phiên tòa nguyên đơn bà S và người làm chứng bà Sơn Thị N4 cho rằng cây dừa loại A trên là do bà N4 trồng chứ không phải bà N trồng. Với lý do vợ chồng bà N4, ông T1 có đất cặp ranh, Hội đồng xét xử xét thấy: Như đã nhận định tại mục số [8.2] thì phần đất tranh chấp từ trước đến thời điểm năm 2019 thì bà Sơn Thị N không có quản lý sử dụng phần đất tranh chấp. Mặt khác, vợ chồng bà N4, ông T1 là người kế cận phần đất tranh chấp, nên Hội đồng xét xử cấp sơ thẩm thấy rằng đối với cây dừa loại A nêu trên là do người làm chứng bà N4 trồng là có căn cứ. Tuy nhiên, tại phiên tòa nguyên đơn bà S và bà N4 không yêu cầu xem xét xử lý cây dừa trên mà yêu cầu tự thỏa thuận, nên không đặt ra xem xét là có căn cứ.

[13] Từ những phân tích nêu trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm quyết định không chấp nhận kháng cáo của bị đơn bà Sơn Thị N và Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích cho bị đơn, căn cứ vào khoản 1 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, giữ y án sơ thẩm.

[14] Đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Sóc Trăng tại phiên tòa là có căn cứ, nên Hội đồng xét xử chấp nhận.

[15] Về án phí dân sự phúc thẩm: Do Bản án sơ thẩm được giữ nguyên, nên bị đơn bà Sơn Thị N phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo quy định tại khoản 1 Điều 148 của Bộ luật Tố tụng dân sự và khoản 1 Điều 29 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án. Tuy nhiên, bà Sơn Thị N là người cao tuổi nên được miễn án phí theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết nêu trên.