Bản án 1747/2026/DS-PT — Các yêu cầu khác về dân sự

NHÂN DANH

NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TÒA ÁN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

- Thành phần Hội đồng xét xử phúc thẩm gồm có:

Thẩm phán – Chủ tọa phiên tòa: Bà Huỳnh Thị Như Hà

Các Thẩm phán: Ông Uông Văn Tuấn

Ông Phan Nguyên Nguyên

- Thư ký phiên tòa: Bà Nguyễn Thị Cẩm Nhung – Thư ký Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

- Đại diện Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tham gia phiên tòa: Bà Đỗ Thị Thu Hồng - Kiểm sát viên.

Vào ngày 10 tháng 9 năm 2026 và ngày 16 tháng 9 năm 2026, tại trụ sở Tòa án nhân dân Thành Phố Hồ Chí Minh đã xét xử phúc thẩm công khai vụ án thụ lý số 1193/2026/TLPT-DS ngày 21/7/2026 về việc “Tranh chấp yêu cầu tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu và chia thừa kế”.

Do Bản án dân sự sơ thẩm số 959/2026/DS-ST ngày 18 tháng 5 năm 2026 của Tòa án nhân dân Khu vực 2 bị kháng cáo và kháng nghị.

Theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử số 5033/2026/QĐPT-DS ngày 05 tháng 8 năm 2026; Quyết định hoãn phiên toà số 12750/2026/QĐ-PT ngày 21 tháng 8 năm 2026; Quyết định ngừng phiên toà số 14113/2026/QĐPT-DS ngày 10 tháng 9 năm 2026 giữa các đương sự:

1. Nguyên đơn:

- Ông Lê Văn L, sinh năm 1939 (Có mặt);

- Bà Nguyễn Thị L1, sinh năm 1945.

Địa chỉ: A Quốc lộ A cũ, phường H, Thành phố Hồ Chí Minh.

Người đại diện hợp pháp của nguyên đơn:

Bà Lê Ngọc T, sinh năm 1973 (Có mặt); địa chỉ: A Quốc lộ A cũ, phường H, Thành phố Hồ Chí Minh;

Hoặc bà Lê Thị Bích V, sinh năm 1982 (Có mặt); địa chỉ: A Quốc lộ A cũ, phường H, Thành phố Hồ Chí Minh;

(Văn bản ủy quyền ngày 03/6/2024, 19/3/2025).

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn: Luật sư Trần Hoài Đ (Có mặt) và Luật sư Nguyễn Công Hải T1 (Có mặt) - Công ty L2 – thuộc Đoàn Luật sư Thành phố H.

2. Bị đơn: Bà Cao Thị Thu S, sinh năm 1990 (Có mặt).

Địa chỉ: A Quốc lộ A cũ, phường H, Thành phố Hồ Chí Minh.

3. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

- Văn phòng C (Xin vắng mặt);

Địa chỉ: C Quốc lộ A, phường H, Thành phố Hồ Chí Minh.

Người đại diện theo pháp luật: Ông Nguyễn Trí Tam .

- Trẻ Lê Cao Anh T2, sinh năm 2017.

Địa chỉ: A Quốc lộ A cũ, phường H, Thành phố Hồ Chí Minh.

Người đại diện hợp pháp: Bà Cao Thị Thu S (Có mặt); Địa chỉ: A Quốc lộ A cũ, phường H, Thành phố Hồ Chí Minh.

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Đại diện nguyên đơn trình bày:

Nguồn gốc nhà đất số A Quốc lộ A cũ, phường H, thành phố T, Thành phố Hồ Chí Minh (nay là phường H, Thành phố Hồ Chí Minh) (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AĐ 213243, số vào sổ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: H 07794 do Ủy ban nhân dân quận T cấp ngày 30/12/2005) và nhà đất số A Quốc lộ A cũ, phường H, thành phố T, Thành phố Hồ Chí Minh (nay là phường H, Thành phố Hồ Chí Minh) (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CV 654710, số vào sổ cấp GCN: CH 08858 do Ủy ban nhân dân quận T cấp ngày 12/8/2020) là của ông Lê Văn L và bà Nguyễn Thị L1 Năm 2020, ông L bà L1 tặng cho con ruột Lê Hiếu N 02 căn nhà trên và đã sang tên cho ông N. Ngày 22/11/2021 ông N chết, ông N không để lại di chúc, cha mẹ của ông Nghĩa là ông Lê Văn L và bà Nguyễn Thị L1, ông N có 01 người vợ là bà Cao Thị Thu S, ông N và bà S có 01 người con là Lê Cao Anh T2, sinh năm 2017. Năm 2021, ông N và bà S có thế chấp nhà đất số 109 Quốc lộ A cũ nêu trên cho Ngân hàng để vay tiền. Tháng 6/2023, bà S có nói với ông L bà L1 đến Ngân hàng để làm thủ tục ủy quyền cho bà S trả nợ Ngân hàng để lấy giấy tờ nhà đất số A Quốc lộ A cũ đã thế chấp về. Sau khi đến Ngân hàng làm thủ tục xong thì bà S chở ông L bà L1 đến Văn phòng C để ký giấy ủy quyền gì đó. Sau này, ông L bà L1 mới biết là ký Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế của ông Lê Hiếu N để lại là 02 căn nhà và đất nêu trên. Việc ký Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế là không phải ý chí tự nguyện của ông L, bà L1. Tại thời điểm ký Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế ông L, bà L1 đã già yếu không còn minh mẫn.

Do đó, nguyên đơn yêu cầu hủy Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế số công chứng 007773, quyển số 06/2023TP/CC-SCC/HĐGD do Văn phòng C chứng nhận ngày 21/6/2023. Hủy phần cập nhật biến động sang tên cho bà Cao Thị Thu S và trẻ Lê Cao Anh T2 theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CV 654710, số vào sổ cấp GCN: CH 08858 do Ủy ban nhân dân quận T, Thành phố Hồ Chí Minh cấp ngày 12/8/2020 cập nhật biến động sang tên cho bà Cao Thị Thu S và trẻ Lê Cao Anh T2 ngày 16/8/2023.

Nguyên đơn rút yêu cầu chia thừa kế tài sản của ông Lê Hiếu N chết để lại là: nhà đất số A Quốc lộ A cũ, phường H, thành phố T, Thành phố Hồ Chí Minh (nay là phường H, Thành phố Hồ Chí Minh) và nhà đất số A Quốc lộ A cũ, phường H, thành phố T, Thành phố Hồ Chí Minh (nay là phường H, Thành phố Hồ Chí Minh).

Bị đơn bà Cao Thị Thu S trình bày:

Thống nhất ý kiến nguyên đơn về quan hệ nhân thân và nguồn gốc nhà đất.

Ngày 21/6/2023, cha mẹ chồng bà làm văn bản từ chối nhận di sản thừa kế của ông N chết để lại là 02 căn nhà và đất nêu trên, việc cha mẹ chồng bà làm văn bản từ chối nhận di sản thừa kế là hoàn toàn tự nguyện, bà không ép buộc. Việc cha mẹ chồng bà làm văn bản từ chối nhận di sản thừa kế đã được Văn phòng C chứng nhận ngày 21/6/2023. Bà đã khai nhận di sản thừa kế đối với 02 căn nhà và đất nêu trên. Nhà và đất số 109 Quốc lộ A cũ, phường H, thành phố T, Thành phố Hồ Chí Minh (nay là phường H, Thành phố Hồ Chí Minh) đã cập nhật sang tên cho bà và con bà là Lê Cao Anh T2 theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AĐ 213243, số vào sổ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: H 07794 do Ủy ban nhân dân quận T cấp ngày 30/12/2005 cập nhật sang tên cho bà Cao Thị Thu S và trẻ Lê Cao Anh T2 ngày 16/8/2023. Đối với nhà đất số A Quốc lộ A cũ, phường H, thành phố T, Thành phố Hồ Chí Minh (nay là phường H, Thành phố Hồ Chí Minh) thì chưa cập nhật sang tên. Từ khi bà về làm dâu, bà luôn làm tròn bổn phận của 01 người con dâu. Bà luôn mong muốn cha mẹ chồng về ở chung với 02 mẹ con bà. Do đó, bà không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Văn Phòng C trình bày:

Ngày 21/6/2023, Văn Phòng C có tiếp nhận hồ sơ Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế của các đương sự do Công chứng viên Đặng Thế H thụ lý: Các di sản mà ông Lê Văn L và bà Nguyễn Thị L1 được thừa kế là quyền sở hữu căn nhà và quyền sử dụng đất do ông Lê Hiếu N chết để lại là nhà đất số A Quốc lộ A cũ, phường H, thành phố T, Thành phố Hồ Chí Minh (nay là phường H, Thành phố Hồ Chí Minh) và nhà đất số A Quốc lộ A cũ, phường H, thành phố T, Thành phố Hồ Chí Minh (nay là phường H, Thành phố Hồ Chí Minh). Sau khi các bên trình bày và yêu cầu, Công chứng viên đã kiểm tra tính pháp lý của hồ sơ, đối chiếu căn cước công dân và người đến công chứng thấy hoàn toàn trùng khớp. Sau đó tra cứu ngăn chặn, kiểm tra giao dịch tài sản trên mạng của Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh, thấy hồ sơ hợp lệ, đầy đủ Công chứng viên cho người yêu cầu công chứng viết phiếu yêu cầu công chứng sau đó chuyển toàn bộ hồ sơ cho nhân viên nghiệp vụ soạn thảo văn bản. Sau khi soạn thảo văn bản từ chối nhận di sản thừa kế, nhân viên nghiệp vụ in ra cho hai bên đọc lại nội dung, kiểm tra thông tin cá nhân và tài sản. Khi các bên tham gia giao dịch đồng ý nội dung văn bản, Công chứng viên kiểm tra hồ sơ, căn cước công dân, giải thích cho ông Lê Văn L và bà Nguyễn Thị L1 hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình, ý nghĩa và hậu quả pháp lý của việc giao kết văn bản này, cho các bên ký từng trang, ký rõ họ tên và điểm chỉ vào trang cuối của văn bản trước mặt công chứng viên. Công chứng viên kiểm tra lần cuối hồ sơ công chứng, đối chiếu từng dấu vân tay trên căn cước công dân và văn bản hoàn toàn trùng khớp, hình ảnh cá nhân thực tế và trên văn bản, ký rõ họ tên vào trang cuối của văn bản trước mặt người yêu cầu công chứng. Việc thu phí công chứng, giá dịch vụ theo yêu cầu liên quan đến việc công chứng, đóng dấu hồ sơ theo quy định, giao văn bản cho người yêu cầu công chứng, một bộ còn lại thực hiện việc lưu trữ theo quy định pháp luật.

Ngày 21/6/2023, Văn Phòng C có tiếp nhận hồ sơ khai nhận di sản của các đương sự do Công chứng viên Đặng Thế H thụ lý. Người khai nhận di sản là bà Cao Thị Thu S, trẻ Lê Cao Anh T2 do bà S làm đại diện theo pháp luật. Khai nhận di sản là 02 căn nhà và đất đã nêu trên. Văn bản khai nhận di sản đã được niêm yết tại Ủy ban nhân dân phường H, thành phố T, Thành phố Hồ Chí Minh. Sau khi đủ thời hạn niêm yết là 15 ngày mà không phát sinh tranh chấp, khiếu nại, khiếu kiện tại Ủy ban nhân dân phường H, thành phố T liên quan đến hồ sơ khai nhận di sản, nhân viên nghiệp vụ tiến hành in văn bản khai nhận di sản ra cho đương sự đọc lại nội dung, kiểm tra thông tin cá nhân và tài sản.

Việc chứng nhận Văn bản từ chối nhận di sản và văn bản khai nhận di sản nêu trên theo đúng quy định, đối chiếu tài liệu, đúng người đến giao dịch công chứng, hoàn toàn không có lỗi trong quy trình nghiệp vụ công chứng.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trẻ Lê Cao Anh T2 có bà Cao Thị Thu S đại diện trình bày: Thống nhất với phần trình bày của bị đơn, không có ý kiến và yêu cầu gì.

Bản án sự sơ thẩm số 959/2026/DS-ST ngày 18 tháng 5 năm 2026 của Tòa án nhân dân Khu vực 2 đã tuyên đã tuyên xử:

Đình chỉ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Lê Văn L và bà Nguyễn Thị L1 về việc yêu cầu chia thừa kế đối với nhà đất số A Quốc lộ A cũ, phường H, thành phố T, Thành phố Hồ Chí Minh (nay là phường H, Thành phố Hồ Chí Minh) và nhà đất số A Quốc lộ A cũ, phường H, thành phố T, Thành phố Hồ Chí Minh (nay là phường H, Thành phố Hồ Chí Minh).

Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Lê Văn L và bà Nguyễn Thị L1 về việc yêu cầu: Tuyên bố Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế số công chứng 007773, quyển số 06/2023TP/CC-SCC/HĐGD do Văn phòng C chứng nhận ngày 21/6/2023 vô hiệu; Hủy phần cập nhật biến động sang tên cho bà Cao Thị Thu S và trẻ Lê Cao Anh T2 theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CV 654710, số vào sổ cấp GCN: CH 08858 do Ủy ban nhân dân quận T, Thành phố Hồ Chí Minh cấp ngày 12/8/2020 cập nhật biến động sang tên cho bà Cao Thị Thu S và trẻ Lê Cao Anh T2 ngày 16/8/2023.

Ngoài ra bản ra án sơ thẩm còn tuyên về án phí và quyền kháng cáo của đương sự.

Ngày 28/5/2026, nguyên đơn kháng cáo toàn bộ bản án, đề nghị sửa bản án sơ thẩm theo hướng tuyên bố văn bản từ chối nhận di sản là vô hiệu.

Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 2 Thành phố Hồ Chí Minh có kháng nghị số 361/QĐKNPT-VKS-DS ngày 01/6/2026 đề nghị sửa án sơ thẩm.

Tại phiên tòa phúc thẩm:

Nguyên đơn, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn trình bày: Đề nghị Hội đồng xét xử chấp nhận toàn bộ yêu cầu kháng cáo của nguyên đơn, sửa bản án sơ thẩm;

Mục đích ông L, bà L1 đến văn phòng C là ký ủy quyền cho bà S tất toán khoản vay, điều này phù hợp với lời khai của bà S;

Ý chí của ông L, bà L1 ký vào văn bản từ chối nhận di sản thừa kế là để lại tài sản, tặng cho cháu T2, thể hiện nguyên đơn bị nhầm lẫn việc từ chối nhận di sản thừa kế; tại thời điểm ký công chứng do ông L 84 tuổi, bà L1 78 tuổi nên khả năng nhận thức, ghi nhớ và làm chủ hành vi có phần suy giảm, hơn nữa trải qua biến cố lớn ảnh hưởng đến sức khoẻ, tâm lý, do đó có cơ sở nghi ngờ về khả năng hiểu và nhận thức của ông bà. Đề nghị hủy các văn bản công chứng.

Bị đơn trình bày:

Đề nghị giữ nguyên bản án sơ thẩm, không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của bị đơn, không đồng ý kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân Khu vực 2.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan:

Văn phòng C: có đơn xét xử vắng mặt.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh tham dự phiên tòa phát biểu ý kiến như sau:

Về hình thức: Tòa án cấp phúc thẩm đã thực hiện đúng các quy định pháp luật tố tụng dân sự từ khi thụ lý đến khi xét xử. Tại phiên tòa phúc thẩm cho đến trước khi nghị án, Hội đồng xét xử phúc thẩm đã tiến hành phiên tòa đúng trình tự, thủ tục theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự; các đương sự trong vụ án đã chấp hành đúng quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụ của mình.

Về thời hạn kháng cáo của các đương sự là còn trong hạn luật định.

Giữ nguyên kháng nghị số 361/QĐKNPT-VKS-DS ngày 01/6/2026.

Đại diện viện kiểm sát phát biểu ý kiến:

Về mục đích, chủ thể và ý chí ký văn bản từ chối di sản: Ông L, bà L1 đã cao tuổi, khả năng nhận thức và tiếp thu pháp luật còn hạn chế; mục đích đi cùng bà S ngày 21/6/2023 là để thực hiện việc tất toán khoản vay, rút giấy tờ nhà đất đang thế chấp tại Ngân hàng. Ý chí của ông bà trước khi ký là đồng ý để lại cho cháu, ông bà không hiểu rõ là đang thực hiện hành vi từ bỏ quyền thừa kế. Như vậy bà S có sự gian dối khi đưa ra yêu cầu để ông bà ký văn bản từ chối di sản;

Về nguồn gốc tài sản căn nhà 111 Quốc lộ A cũ là nhà thờ cúng, nên nguyên đơn ký từ chối di sản để mất hoàn toàn quyền đối với nhà thờ cúng là mâu thuẫn với ý chí nguyện vọng thực tế của nguyên đơn;

Đồng thời khi văn bản từ chối có hiệu lực, bà S đã cập nhật biến động quyền sở hữu tài sản đối với căn nhà 109 tên bà S và trẻ T2 mà không thông báo cho các thành viên của ông L, bà L1 biết vì khi tài sản đã được cơ quan có thẩm quyền cập nhật sang tên thì việc đòi lại hoặc xảy ra tranh chấp sẽ phức tạp.

Đề nghị chấp nhận yêu cầu kháng cáo của nguyên đơn và kháng nghị.

Căn cứ khoản 2 Điều 308 Bộ luật tố tụng dân sự, sửa bản án sơ thẩm:

Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn:

Tuyên bố Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế số công chứng 007773, quyển số 06/2023TP/CC-SCC/HĐGD do Văn phòng C chứng nhận ngày 21/6/2023 vô hiệu; Hủy phần cập nhật biến động sang tên cho bà Cao Thị Thu S và trẻ Lê Cao Anh T2 theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CV 654710, số vào sổ cấp GCN: CH 08858 do Ủy ban nhân dân quận T, Thành phố Hồ Chí Minh cấp ngày 12/8/2020 cập nhật biến động sang tên cho bà Cao Thị Thu S và trẻ Lê Cao Anh T2 ngày 16/8/2023.