Bản án 17/2023/DS-ST — Tranh chấp hợp đồng vay tài sản

[1] Về tố tụng:

[1.1] Về xác định quan hệ pháp luật tranh chấp: Bà Trương Thị X khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết buộc bà Đỗ Thị T, ông Lê Anh D thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo giấy vay tiền ngày 20/8/2019 (âm lịch) và 24/8/2019 (âm lịch). Do đó, quan hệ pháp luật tranh chấp là “Tranh chấp hợp đồng vay tài sản” quy định tại khoản 3 Điều 26 của Bộ luật tố tụng dân sự.

[1.2] Về thẩm quyền giải quyết vụ án: Khi xác lập hợp đồng vay tài sản của bà Trương Thị X thì bà Đỗ Thị T, ông Lê Anh D có nơi cư trú tại Tổ dân phố X, phường N, thị xã Đ, tỉnh Quảng Ngãi. Tuy nhiên, tại thời điểm bà X khởi kiện thì ông D, bà T không có mặt tại địa phương. Việc bà T và ông D thay đổi nơi cư trú nhưng không thông báo cho bên có quyền là bà Trương Thị X biết là vi phạm nghĩa vụ theo quy định tại khoản 3 Điều 40 của Bộ luật dân sự năm 2015. Do đó, Tòa án nhân dân thị xã Đức Phổ thụ lý, giải quyết vụ án là đúng thẩm quyền theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 35 và điểm a khoản 1 Điều 40 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 và hướng dẫn tại điểm a khoản 2 Điều 6 Nghị quyết số 04/2017/NQ-HĐTP ngày 05/5/2017 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

[1.3] Bị đơn bà Đỗ Thị T và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là các anh Lê Anh H, Lê Anh H1, Lê Anh H2 (đồng thời cũng là người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của bị đơn ông Lê Anh D) đã được Tòa án triệu tập hợp lệ tham gia phiên tòa đến lần thứ hai nhưng vẫn vắng mặt không có lý do. Do đó, căn cứ theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 227, khoản 3 Điều 228 của Bộ luật tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử vẫn tiến hành xét xử vụ án.

[2] Về nội dung:

[2.1] Căn cứ vào các giấy vay tiền do nguyên đơn bà Trương Thị X cung cấp thể hiện: Ngày 20/8/2019 (âm lịch) bà Đỗ Thị T có ký giấy vay của bà Trương Thị X 50.000.000đồng; ngày 24/8/2019 (âm lịch) vợ chồng bà Đỗ Thị T, ông Lê Anh D viết giấy vay của bà Trương Thị X 250.000.000đồng. Tại biên bản lấy lời khai ngày 24/5/2023 bà Đỗ Thị T cũng thừa nhận chữ ký trong giấy vay tiền ngày 20/8/2019 (âm lịch) là của bà T và chữ ký, chữ viết trong giấy vay tiền ngày 24/8/2019 (âm lịch) là của bà T, ông D. Tuy nhiên, bà T cho rằng vợ chồng bà chỉ vay của bà X khoảng 50.000.000đồng tiền gốc, số tiền 250.000.000đồng ghi trong giấy vay tiền ngày 24/8/2019 (âm lịch) là do bà X đã cộng tiền lãi chưa trả vào; còn số tiền 50.000.000đồng ghi trong giấy vay tiền ngày 20/8/2019 (âm lịch) là do bà X đưa cho bà Ký nhưng bà không đọc nội dung. Những khai nại nêu trên của bà T không được bà X thừa nhận, bà T cũng không có tài liệu, chứng cứ gì chứng minh số tiền ghi trong giấy vay tiền ngày 24/8/2019 (âm lịch) là có cộng tiền lãi vào, cũng như số tiền ghi trong giấy vay tiền ngày 20/8/2019 (âm lịch) là do bà T ký mà không đọc nội dung. Do đó, có căn cứ xác định bà T, ông D có vay 300.000.000đồng theo 02 giấy vay tiền nêu trên của bà Trương Thị X.

[2.2] Mặc dù ngày 20/8/2019 (âm lịch) chỉ có bà Đỗ Thị T trực tiếp ký giấy vay 50.000.000đồng của bà X, nhưng ngày 08/3/2021 (âm lịch) bà T và ông Lê Anh D viết giấy hẹn nợ và hứa sẽ cố gắng trả nợ sớm nhất trong khoảng tháng 5/2021 (âm lịch). Ngoài ra, sau khi thụ lý vụ án, Tòa án đã tiến hành tống đạt thông báo thụ lý vụ án cho bà T và ông D nên bà T và ông D biết bà X khởi kiện yêu cầu vợ chồng bà T, ông D trả 300.000.000đồng tiền gốc theo 02 giấy vay tiền nêu trên nhưng ông D cũng không có ý kiến phản đối. Do đó, có căn cứ xác định số tiền nợ gốc nêu trên là khoản nợ chung của bà T và ông D.

[2.3] Đối với các con của bà Đỗ Thị T, ông Lê Anh D là Lê Anh H, Lê Anh H1, Lê Anh H2: Trong giấy vay tiền ngày 24/8/2019 (âm lịch) vợ chồng bà T, ông D ghi “vợ chồng con cùng thỏa thuận vay của chị Xuyến và cháu Huyền số tiền: 250.000.000đ (hai trăm năm chục triệu đồng chẵn)”. Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết vụ án nguyên đơn bà Trương Thị X xác định khi vay tiền chỉ có vợ chồng ông D, bà T, không có các con của ông D, bà T, các con của ông D, bà T không liên quan đến số tiền mà ông D, bà T đã vay của bà. Sau khi thụ lý vụ án, Tòa án đã tiến hành tống đạt thông báo thụ lý vụ án cho bà T, ông D và các con của bà T, ông D là Lê Anh H, Lê Anh H1, Lê Anh H2 nên bà T, ông D và các anh H, H1, H2 biết bà X chỉ khởi kiện yêu cầu bà T, ông D trả nợ nhưng bà T, ông D và các anh H, H1, H2 cũng không có ý kiến phản đối. Tại biên bản lấy lời khai ngày 24/5/2023 bà Đỗ Thị T xác định các con của bà không có liên quan gì đến các khoản vay của bà X. Do đó, có căn cứ xác định các con của ông D, bà T là Lê Anh H, Lê Anh H1 và Lê Anh H2 không liên quan đến số tiền mà ông D, bà T đã vay của bà X.

[2.4] Trong giấy vay tiền ngày 24/8/2019 (âm lịch), bà Đỗ Thị T, ông Lê Anh D ghi vay của chị X và cháu H3 (là con của bà X). Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết vụ án, bà X và chị H3 đều xác định khoản tiền cho vay nêu trên là của cá nhân bà X, chị H3 không có liên quan gì, vì để cho vợ chồng ông D có trách nhiệm trả nợ nên bà X yêu cầu vợ chồng ông D ghi như vậy. Do đó, có căn cứ xác định toàn bộ số tiền cho vay nêu trên là của cá nhân bà Trương Thị X.

[2.5] Trong quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn bà Trương Thị X khẳng định từ khi vay tiền đến nay bà Đỗ Thị T và ông Lê Anh D chưa trả tiền gốc và tiền lãi cho bà X nên yêu cầu bà T, ông D phải có nghĩa vụ trả cho bà X 300.000.000đồng tiền gốc đã vay.

[2.6] Tòa án đã tống đạt hợp lệ thông báo thụ lý vụ án và các các văn bản tố tụng khác cho bị đơn bà Đỗ Thị T và ông Lê Anh D nhưng ông D không có ý kiến phản đối yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Tại biên bản lấy lời khai ngày 24/5/2023 và tại phiên tòa sơ thẩm, bà Đỗ Thị T cho rằng bà chỉ vay của bà X số tiền gốc khoảng 50.000.000đồng và đã trả tiền lãi cho bà X nhiều lần với mức lãi suất là 6%/tháng nhưng không nhớ cụ thể đã trả bao nhiêu, riêng tiền gốc thì bà T xác định vợ chồng bà chưa trả cho bà X. Do đó, bà X khởi kiện yêu cầu bà T trả 300.000.000đồng tiền nợ gốc là có căn cứ.

[2.7] Căn cứ lời trình bày của bà Trương Thị X trong quá trình giải quyết vụ án và xác nhận của bà Nguyễn Thị Thu Hồng, cũng như giấy hẹn trả nợ ngày 08/3/2021 (âm lịch) của vợ chồng bà T, ông D có căn cứ xác định bà Trương Thị X đã nhiều lần yêu cầu vợ chồng bà T, ông D trả nợ nhưng vợ chồng ông D, bà T không trả. Việc bà Đỗ Thị T và ông Lê Anh D không trả đầy đủ khoản nợ cho bà Trương Thị X khi bà X có yêu cầu là vi phạm nghĩa vụ trả nợ theo quy định tại khoản 2 Điều 469 của Bộ luật dân sự năm 2015. Vì vậy, bà Trương Thị X khởi kiện yêu cầu Tòa án buộc bà Đỗ Thị T và ông Lê Anh D có nghĩa vụ trả cho bà X 300.000.000đồng tiền nợ gốc là có căn cứ, đúng pháp luật.

[2.8] Ngày 29/4/2023 ông Lê Anh D chết. Tại biên bản lấy lời khai ngày 24/5/2023 và tại phiên tòa sơ thẩm, bà Đỗ Thị T khai ông D chết không để lại di sản thừa kế gì và bà đồng ý một mình bà sẽ có nghĩa vụ trả toàn bộ khoản nợ chung của vợ chồng bà cho bà X. Tại biên bản lấy lời khai ngày 30/5/2023 và tại phiên tòa sơ thẩm, nguyên đơn bà Trương Thị X trình bày bà không có tài liệu, chứng cứ chứng minh ông Lê Anh D có để lại di sản cho những người thừa kế của ông D nên không yêu cầu những người thừa kế của ông D thực hiện nghĩa vụ do người chết để lại mà yêu cầu Tòa án buộc bà Đỗ Thị T phải có nghĩa vụ trả toàn bộ khoản nợ trên cho bà. Xét thấy, số tiền 300.000.000đồng vay của bà Trương Thị X là khoản nợ chung của vợ chồng bà T, ông D nên bà T và ông D phải có nghĩa vụ liên đới trả khoản nợ nêu trên cho bà X. Nay ông D đã chết, nguyên đơn không có tài liệu, chứng cứ chứng minh ông D có để lại di sản thừa kế nên yêu cầu bà Đỗ Thị T phải có nghĩa vụ trả toàn bộ khoản nợ trên cho nguyên đơn; bị đơn bà Đỗ Thị T cũng xác định ông D chết không để lại di sản thừa kế và đồng ý một mình bà sẽ có nghĩa vụ trả toàn bộ khoản nợ chung của vợ chồng bà cho bà X. Do đó, việc bà Trương Thị X yêu cầu Tòa án buộc bà Đỗ Thị T phải có nghĩa vụ trả cho bà 300.000.000đồng nợ gốc là có căn cứ, được Hội đồng xét xử chấp nhận.

[2.9] Đối với tiền lãi: Trong quá trình giải quyết vụ án, bà Trương Thị X cho rằng khi vay tiền hai bên thỏa thuận lãi suất cho vay là 1,5%/tháng nhưng bà X không có căn cứ chứng minh các bên có thỏa thuận mức lãi suất nêu trên; bà Đỗ Thị T cho rằng bà đã trả tiền lãi cho bà X nhiều lần với mức lãi suất là 6%/tháng nhưng không nhớ cụ thể đã trả bao nhiêu. Việc bà T khai đã trả tiền lãi cho bà X nhiều lần không được bà X thừa nhận, bà T cũng không có tài liệu, chứng cứ gì chứng minh đã trả tiền lãi cho bà X như bà T đã trình bày. Mặc dù bà Trương Thị X không cung cấp được tài liệu, chứng cứ chứng minh các bên có thỏa thuận lãi suất cho vay là 1,5%/tháng, trong các giấy vay tiền mà bà X giao nộp cũng không thể hiện cụ thể mức lãi suất cho vay mà các bên đã thỏa thuận là bao nhiêu. Tuy nhiên, trong các giấy vay tiền do bà X giao nộp đều có ghi nội dung sẽ trả tiền lãi. Ngoài ra, quá trình giải quyết vụ án, bà Đỗ Thị T cũng thừa nhận các bên có thỏa thuận về tiền lãi nên có căn cứ xác định khi vay tiền các bên có thỏa thuận về việc trả lãi. Do các bên có thỏa thuận về việc trả lãi nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp về lãi suất nên lãi suất được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn quy định tại khoản 1 Điều 468 của Bộ luật dân sự năm 2015. Do đó, bà Trương Thị X yêu cầu Tòa án buộc bà Đỗ Thị T trả lãi theo mức lãi suất 0,83%/tháng là phù hợp với quy định tại khoản 2 Điều 468 của Bộ luật dân sự năm 2015.

[2.10] Về thời gian trả lãi: Mặc dù bà Đỗ Thị T khai đã trả lãi cho bà X nhiều lần nhưng bà T không có căn cứ chứng minh. Trong quá trình giải quyết vụ án, bà X khẳng định từ khi vay tiền đến nay vợ chồng ông D, bà T chưa trả lãi cho bà nên bà X yêu cầu Tòa án buộc bà T phải trả lãi đối với số tiền vay gốc 300.000.000đồng tính từ ngày vay tiền lần thứ hai là ngày 24/8/2019 âm lịch (tức ngày 22/9/2019 dương lịch) đến ngày xét xử sơ thẩm. Việc bà X yêu cầu về thời gian trả lãi như đã nêu trên là có căn cứ, đúng pháp luật nên được Hội đồng xét xử chấp nhận.

[2.11] Từ những nhận định nêu trên, tổng số tiền mà bà Đỗ Thị T phải có nghĩa vụ trả cho bà Trương Thị X là: 300.000.000đồng + 110.971.000đồng = 410.971.000đồng.

[3] Về án phí: Do toàn bộ yêu cầu khởi kiện của bà Trương Thị X được Tòa án chấp nhận nên số tiền án phí dân sự sơ thẩm mà bị đơn bà Đỗ Thị T phải chịu là: 20.000.000đồng + (4% x 10.971.000đồng) = 20.438.000đồng.

[4] Về quyền kháng cáo: Các đương sự có quyền kháng cáo bản án theo quy định tại các điều 271 và 273 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015.

[5] Ý kiến của đại diện Viện kiểm sát nhân dân thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi tại phiên tòa phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận.