Bản án 17/2020/DS-PT — Tranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản về quyền sở hữu tài sản

[1] Về chủ thể, nội dung, hình thức đơn kháng cáo và thời hạn kháng cáo của nguyên đơn bà Phạm Thị Hồng H, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan ông Lê Văn Ng là đúng theo quy định tại Điều 271, Điều 272 và Điều 273 Bộ luật tố tụng dân sự nên kháng cáo hợp lệ và đúng theo luật định.

[2] Về sự có mặt của những người tham gia tố tụng: tại phiên tòa hôm nay người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Ủy ban nhân dân thị xã Ngã N có người đại diện theo ủy quyền là ông Nguyễn Minh H có đơn xin xét xử vắng mặt; những người làm chứng Hồ Văn T, Phùng Thị H, Lê Thị B, Nguyễn Văn S, Kiều Văn B vắng mặt lần thứ hai không lý do. Xét thấy, những người này đã được Tòa án triệu tập hợp lệ nhưng vắng mặt lần thứ hai không lý do nên căn cứ vào khoản 3 Điều 296 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 Hội đồng xét xử quyết định tiếp tục phiên tòa.

[3] Nội dung vụ án: Nguyên đơn H cho rằng phần đất đang tranh chấp trước đây là tài sản của bà được Tòa án nhân dân huyện Thạnh Trị chia theo Quyết định công nhận sự thuận tình ly hôn số 18/QĐTTLH, ngày 10/7/1998 chia cho bà 15.000m2, ông Nghiệp 15.000m2 nhưng do ông Ng khó khăn về kinh tế phải nuôi con nên bà H giao 15.000m2 đất của bà được chia cho ông Ng mượn canh tác khi nào cần thì bà lấy lại nhưng nay bà Phạm Thị Út T đã kê khai và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là không đúng nên bà Phạm Thị Hồng H yêu cầu bà Phạm Thị Út T phải trả lại phần đất này, bà yêu cầu ông Ng cùng có trách nhiệm buộc bà T trả lại đất cho bà H và bà H yêu cầu Tòa án hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho bà T đối với phần đất có diện tích 14.999m2 đã nêu trên. Bà Phạm Thị Út T thì cho rằng phần đất trên bà mua của ông Lê Văn Ng vào ngày 07/4/2001 với giá 06 lượng vàng 24K, khi đó ông Ng và bà H đã ly hôn, phần đất này là của ông Ng được chia khi ly hôn với bà H, từ khi mua đến nay bà H đã trực tiếp canh tác liên tục, sau khi chuyển nhượng đất của ông Ng thì bà còn chuyển nhượng thêm đất của ông Hồ Văn T một phần để làm nền nhà, hiện nay thì bà T đã đăng ký và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên bà T không đồng ý trả lại theo yêu cầu khởi kiện của bà H. Sự việc đã được Tòa án cấp sơ thẩm tuyên xử không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Phạm Thị Hồng H về việc yêu cầu bà Phạm Thị Út T trả lại phần đất có diện tích 14.999m2 nằm trong thửa số 502, tờ bản đồ số 06 tọa lạc ấp Long T, xã Tân L, thị xã Ngã N, tỉnh Sóc Trăng; không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà Phạm Thị Hồng H về việc yêu cầu hủy một phần giấy chứng nhận QSDĐ số CA953857 đối với phần đất 14.999m2 nằm trong thửa số 502, tờ bản đồ số 06 tọa lạc ấp Long T, xã Tân L, thị xã Ngã N, tỉnh Sóc Trăng và đình chỉ yêu cầu khởi kiện của bà Phạm Thị Hồng H về việc yêu cầu ông Lê Văn Ng phải có trách nhiệm cùng với bà Phạm Thị Út T trả lại cho bà H phần đất có diện tích nói trên. Sau khi xét xử sơ thẩm bà Phạm Thị Hồng H và ông Lê Văn Ng không đồng ý với quyết định của cấp sơ thẩm nên cùng kháng cáo đề nghị hủy án sơ thẩm và đề nghị chuyển hồ sơ cơ quan điều tra để xử lý bà Phạm Thị Út T và Hội đồng xét xử sơ thẩm.

[3.1] Xét về nguồn gốc đất: Bà H và ông Ng cho rằng phần đất này là mua của ông Kiều Văn C có tổng diện tích là 3ha vào năm 1986, đến năm 1998 thì vợ chồng bà ly hôn đã thỏa thuận mỗi người được chia là 15.000m2 và sau khi chia thì bà H thấy hoàn cảnh kinh tế ông Ng khó khăn nên bà cho ông Ng mượn lại 15.000m2 đất của bà được chia để ông Ng canh tác. Xét thấy, theo quyết định công nhận thuận tình ly hôn số 18/QĐTTLH, ngày 10/7/1998 của Tòa án nhân dân huyện Thạnh Trị đã giải quyết đối với bà Phạm Thị Hồng H và ông Lê Văn Ng (BL12) có nội dung “về tài sản đất canh tác 03ha loại đất hoang, tọa lạc tại ấp Long T, Tân L anh Ng, chị H mỗi người được sử dụng 15.000m2 (mười lăm ngàn) việc giao đất anh chị tự giao”. Trong quyết định thể hiện rõ vợ chồng có 3ha đất, không thể hiện rõ số thửa, vị trí đất cũng như đất mua của ai mà chỉ để đất hoang, đồng thời quyết định cũng thể hiện rõ việc “giao đất anh chị tự giao”, sau khi ly hôn năm 1998 thì ông Ng đã trực tiếp canh tác phần đất mà trước đây bà H, ông Ng đã chuyển nhượng của ông Kiều Văn C là phần đất mà hiện nay đang tranh chấp với bà Phạm Thị Út T. Còn phần bà H thì canh tác những thửa đất khác như đất cha mẹ cho, đất sang của bà Chín C, … và diện tích đất cũng theo bà H thì trên 20.000m2, cụ thể theo bà H trình bày tại buổi hòa giải ngày 06/7/2018 (BL14) có đoạn “Tôi sang phần đất cho ông G trên 20.000m2 là chổ khác không có liên quan đến phần đất mà tôi yêu cầu, phần này tôi sang của bà Chín C, sau đó tôi sang lại cho bà B vợ ông G, phần này là tài sản riêng của tôi không có liên quan đến ông Ng”, đồng thời tại phiên tòa phúc thẩm thì bà H cũng thừa nhận các phần đất này bà có đã lâu trước khi ly hôn với ông Ng năm 1998. Xét thấy, bà H và ông Ng chung sống với nhau từ năm 1986 nên quan hệ hôn nhân cũng như tài sản được xác lập theo luật Hôn nhân và gia đình năm 1959, theo Điều 15 của Luật hôn nhân và gia đình năm 1959 có quy định “vợ và chồng đều có quyền sở hữu, hưởng thụ và sử dụng ngang nhau đối với tài sản có trước và sau khi cưới”. Vì vậy, tại thời điểm ly hôn năm 1998 thì bà H, ông Ng không chỉ có thửa đất mua của ông C mà còn nhiều thửa đất khác và quyết định ly hôn cũng ghi rõ vợ chồng tự thỏa thuận giao đất, nên sau khi ly hôn thì ông Ng canh tác phần đất mua của ông Kiều Văn C, còn bà H thì canh tác những thửa đất khác. Điều này cũng phù hợp với lời khai của bà Lê Thị B (BL280) “…Bà H, ông Ng mua phần đất của ông Kiều Văn C năm nào tôi không nhớ rõ, nhưng sau khi mua xong thì cho chồng tôi một phần, khi cho đất thì bà H và ông Ng vẫn còn sống chung, …Theo tôi biết bà T mua mão đất của ông Ng hết toàn bộ khu đất” và cũng phù hợp với lời khai của ông Lê Văn Ng (BL 56), ông Phạm Văn T (BL 284, 285), ông Phạm Minh Đ (BL 286), ông Phạm Văn P (BL 287), ông Nguyễn Văn S (BL51) những người này là các anh em ruột của bà Phạm Thị Hồng H và Phạm Thị Út T và cũng phù hợp với phần đất thực tế bà Phạm Thị Út T canh tác diện tích theo đo đạc có tổng diện tích chỉ 17.113,4m2 (phần bà H yêu cầu 14.086,7m2, phần còn lại 3.026,7m2) không phải diện tích 3ha như bà H, ông Ng trình bày. Vì vậy, có cơ sở xác định phần đất bà H đang tranh chấp với bà T như nêu trên là phần đất vợ chồng bà H, ông Ng đã thỏa thuận giao cho ông Ng sau khi ly hôn và ông Ng có toàn quyền quyết định đối với phần đất này.

[3.2] Về quá trình sử dụng đất và đăng ký quyền sử dụng đất: Qua xác minh thì thấy rằng thời điểm trước khi ông C canh tác là đất hoang hóa, sau khi canh tác thì ông C bán lại cho ông Ng, bà H. Quá trình sử dụng Ông C, bà H, ông Ng điều không đăng ký quyền sử dụng ruộng đất theo quy định, tại biên bản xác minh ngày 13/01/2020 (BL 288) ông Cổ Thành Cụi E là cán bộ địa chính viên - chi nhánh văn phòng đăng ký đất đai thị xã Ngã N cung cấp “phần đất đang tranh chấp thửa đất 502, theo sổ dã ngoại đang lưu trữ thì diện tích là 24.600m2 đất thuộc xã quản lý, đến năm 2015 bà Phạm Thị Út T được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất diện tích 20.235m2, phần đất còn lại của thửa chưa được đăng ký quyền sử dụng đất” và tại biên bản xác minh ngày 23/9/2019 (BL169) ông Nguyễn Hải S cũng xác định “ trước khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà Phạm Thị Út T thì phần đất này do Ủy ban nhân dân xã Tân L quản lý được thể hiện trên sổ bộ địa chính xã không phải đất của người dân đứng tên trong sổ địa chính”. Đồng thời, tại văn bản ngày 12/6/2019 của người đại diện theo ủy quyền của Ủy ban nhân dân thị xã Ngã N (BL 62) xác định “việc UBND thị xã Ngã N cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AC 953857 cho bà Phạm Thị Út T là đúng trình tự, thủ tục theo quy định tại Điều 101 Luật đất đai năm 2013. Vì quá trình cấp giấy chứng nhận cho bà Phạm Thị Út T căn cứ vào nội dung phiếu lấy ý kiến khu dân cư ngày 26/6/2015 đã được UBND xã Tân L xác nhận là không có tranh chấp. Do đó đề nghị giữ nguyên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho bà Phạm Thị Út T”. Bà H cho rằng phần đất này là của bà nhưng ngoài lời trình bày của bà thì bà không có chứng cứ gì khác để chứng minh. Đối với lời khai của ông Lê Văn Ng có lúc trình bày phần đất này sau khi ly hôn đã được chia cho ông, có lúc lại khai phần đất này mượn của bà H 15.000m2 và phần của ông thì ông cố cho bà T là không đúng thực tế vì phần đất hiện bà T sử dụng tổng cộng chỉ hơn 17.000m2 đã bao gồm luôn cả phần đất bà H chuyển nhượng của ông T nên lời khai của ông Ng là không đáng tin cậy. Vì vậy, bà Hoa khởi kiện yêu cầu bà Phạm Thị Út T trả lại phần đất trên cho bà là không có căn cứ nên cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu của bà H là đúng quy định pháp luật.

[4.3] Trong quá trình giải quyết vụ án ông Ng cho rằng phần đất trên ông cầm cố cho bà Phạm Thị Út T chứ không phải chuyển nhượng nhưng trong quá trình giải quyết vụ án ông không có yêu cầu độc lập và cũng không ai yêu cầu xem xét đối với phần đất còn lại của bà T được cấp giấy ngoài phần đất đang tranh chấp cũng như xem xét tính hợp pháp của giấy chuyển nhượng ngày 07/9/2001 nên cấp sơ thẩm không đặt ra xem xét là có căn cứ đúng quy định của pháp luật.

[4.4] Đối với yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Như đã phân tích trên thì thấy rằng phần đất bà T đang canh tác theo sổ sách quản lý của nhà nước là đất của xã quản lý nên việc cấp giấy thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân và tại thời điểm cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà Phạm Thị Út T không ai tranh chấp đối với phần đất này. Đồng thời, do yêu cầu của bà H về việc đòi bà T trả đất không được chấp nhận nên cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bà Phạm Thị Hồng H là có căn cứ đúng quy định pháp luật.

[5] Bà Phạm Thị Hồng H cho rằng cấp sơ thẩm đã vi phạm nghiêm trong về tố tụng trong việc giải quyết vụ án như: Không xem xét đầy đủ các chứng cứ của các đương sự dẫn đến việc ra bản án thiếu công bằng, không khách quan, thiếu trung thực là không có căn cứ: bởi đối với yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bà H như đã phân tích trên bà T thừa nhận có chuyển nhượng quyền sử dụng đất từ ông Lê Văn Ng, tại thời điểm cấp giấy do đất này xã quản lý vì ông Ng, bà H không ai đứng tên trên sổ mục kê nên khi bà T đăng ký Ủy ban nhân thị xã Ngã N đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà Phạm Thị Út T và Ủy ban thị xã Ngã N cũng xác định việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà T là đúng quy định. Mặc dù, việc cấp giấy cho bà T là cấp giấy lần đầu nhưng bà T thừa nhận có việc giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất nên theo quy định pháp luật thuộc thẩm quyền của cấp huyện; Đối với việc Tòa án không triệu tập ông Kiều Văn B tại phiên tòa ngày 4/11/2019 nhưng trong bản án thể hiện ông B có mặt, phiên tòa ngày 8/8/2019 có triệu tập ông B nhưng sau khi tạm dừng phiên tòa thì không triệu tập ông B để làm rõ nguồn gốc đất. Xét thấy, trong quá trình giải quyết vụ án Tòa án có tiến hành lấy lời khai ông Kiều Văn B, đồng thời tại phiên Tòa ngày 08/8/2019 ông B cũng có mặt và cung cấp lời khai, sau phiên tòa tạm dừng và khi mở lại phiên tòa cấp sơ thẩm không triệu tập ông B tham gia là có thiếu sót, cũng như bản án thể hiện ông B có mặt tại phiên tòa ngày 30/10 và 4/11/2019 là có sai sót. Tuy nhiên, việc ông B vắng mặt không làm ảnh hưởng đến nội dụng giải quyết vụ án, cũng như quyền lợi các đương sự vì ông B đã có lời khai trong hồ sơ và tại phiên tòa ngày 8/8/2019. Mặc khác, về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất cũng đã được điều tra đầy đủ. Bản án sơ thẩm nhận định không phủ nhận nguồn gốc đất là của ông Kiều Văn C bán cho ông Lê Văn Ng nhưng quá trình sử dụng người dân không ai đăng ký thửa đất này nên trên sổ sách là đất do xã quản lý. Việc bà Phạm Thị Út T canh tác phần đất này là thông qua hợp đồng giao dịch với ông Lê Văn Ng và khi đăng ký quyền sử dụng đất không ai tranh chấp, cũng như bà H không chứng minh được phần đất này thuộc quyền sử dụng hợp pháp của mình nên cấp sơ thẩm không xem xét về tính hợp pháp của giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là có căn cứ. Đồng thời, ông Ng, bà H cho rằng cấp sơ thẩm đã sử dụng lời khai của ông Nguyễn Văn S, bà Lê Thị B, ông Lê Thành Ng trong vụ án khác được giải quyết vào năm 2017 đưa vào vụ án này là không đúng quy định pháp luật. Xét thấy, việc Tòa án cấp sơ thẩm thu thập chứng cứ là trích lục các lời khai của nhưng người làm chứng trong hồ sơ do cơ quan khác lưu trữ là đúng quy định và các chưng cứ này được giải quyết trong vụ án khác nhưng những lời khai này có liên quan đến việc xác định tài sản của ông Ng, bà H. Quá trình thụ lý giải quyết vụ án cấp sơ thẩm cũng lấy lời khai của bà B, ông Ng, ông S theo đúng trình tự thủ tục pháp luật quy định. Vì vậy, ông Ng, bà H cho rằng cấp sơ thẩm vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng là không có căn cứ.

[6] Từ những phân tích trên thấy rằng kháng cáo của nguyên đơn Phạm Thị Hồng H và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Lê Văn Ng là không có căn cứ, Hội đồng xét xử không chấp nhận. Cần áp dụng khoản 1 Điều 308 của Bộ luật Tố tụng dân sự giữ nguyên bản án dân sự sơ thẩm của Tòa án nhân dân thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng.

[7] Lời đề nghị của vị Kiểm sát viên về quan điểm giải quyết vụ án là có căn cứ, Hội đồng xét xử chấp nhận.

[8] Do kháng cáo của bà H, ông Ng không được chấp nhận nên bà H và ông Ng phải chịu án phí phúc thẩm theo quy định.