Bản án 162/2019/DS-PT — Tranh chấp đất đai về đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ, lấn chiếm...

NỘI DUNG VỤ ÁN:

- Theo"các"tài"liệu,chứng"cứ"có"trong"hồ"sơ,đơn"khởi"kiện,"các"nguyên"đơn" trình"bày"và"yêu"cầu:

Vào năm 1960 cụ Lê Văn H (chết năm 1987) và cụ Lê Thị B (chết năm 2007) có cho cha chồng bà Lý H là cụ T ở nhờ trên thửa đất 126 do cụ Lê Văn H dứng tên trong sổ đăng ký ruộng đất, sổ mục kê năm 1985 và hiện do cụ Lê Thị B đứng tên trong sổ mục kê tại số 38, quận N, thành phố Cần Thơ. Lúc ở nhờ phía cụ T hứa ở đến cuối đời sẽ trả. Khi cụ T mất, cụ Lê Thị B có gặp bà Lý H để đòi lại đất, lúc này bà H có năn nỉ xin ở thêm một thời gian nữa vì hoàn cảnh gặp khó khăn, thỏa thuận khi nào có nhu cầu sử dụng thì trả lại. Đến đầu năm 2006, do có nhu cầu sử dụng và phía bà H cũng có điều kiện di dời nên cụ B tiếp tục đòi lại phần đất trên. Năm 2007 cụ B chết, ông Lê Văn L là người thừa kế duy nhất nên kiện đòi gia đình bà H trả lại quyền sử dụng diện tích 85,92m2 đất.

- Bị đơn bà Lý H trình bày: Phần đất mà ông H yêu cầu gia đình bà giao trả có nguồn gốc là của địa chủ được ông nội chồng của bà thuê sử dụng từ trước năm 1958, năm 1958 bà về làm dâu và ở cho đến nay. Trước năm 1975, gia đình bà trả tiền thuê đất cho địa chủ, sau năm 1975 không trả tiền thuê đất nữa mà đóng thuế cho nhà nước. Gia đình bà không có ở nhờ trên đất của gia đình nguyên đơn.

Theo bà H, năm 2001 khi nhà nước thu hồi đất để mở rộng đường thì gia đình bà bị thu hồi 124,3m2 đất, gia đình bà đã được Nhà nước bồi thường đày đủ. Phần đất còn lại 95,85m2 đất, gia đình bà xây nhà kiên cố và ở tại đây đến nay. Khi nhà nước thu hồi đất và gia đình bà xây nhà ở từ trước đến nay không có ai tranh chấp. Do vậy, căn cứ vào khoản 1 Điều 247 Bộ luật dân sự năm 2005 việc chiếm hữu sử dụng đất tranh chấp xảy ra từ năm 1960 đến nay trên 50 năm. Vì vậy bà phản tố yêu cầu công nhận phần diện tích đất tranh chấp thuộc quyền sử dụng của gia đình bà được xác lập theo thời hiệu chiễm hữu sử dụng

- Những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: thống nhất theo ý kiến của bị đơn trình bày, không bổ sung gì thêm.

Vụ"việc"hòa"giải"không"thành"nên"đưa"ra"xét"xử."Tại"bản"án"dân"sự"sơ" thẩm"số"99/2018/DS-ST"ngày"09/11/2018"của"Tòa"án"nhân"dân"quận"Ninh"Kiều" đã"quyết"định:""

1. Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

Buộc bị đơn và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan gồm: bà Lý H, ông Từ Quốc M, Từ Kiến Đ, Từ Kiến T, Lý H, Chiêm Thị Thu Tr, Nguyễn Thị Thanh Th, Nguyễn Thị Lệ H, Từ L, Từ K (đại diện theo pháp luật Nguyễn Thị Lệ H) có trách nhiệm hoàn trả cho nguyên đơn 3.007.200.000đ.

Sau khi thực hiện nghĩa vụ bồi hoàn giá trị quyền sử dụng đất cho nguyên đơn, bà bị đơn và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan được quyền đăng ký quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai.

2. Không chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn.

Ngoài ra, bản án còn tuyên về lãi suất chậm trả, chi phi đo đạc, định giá, án phí và quyền kháng cáo theo quy định của pháp luật.

Không đồng ý bản án sơ thẩm, ngày 14/11/2018, bị đơn kháng cáo cho rằng cấp sơ thẩm vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, kết luận trong bản án không phù hợp với những tình tiết khách quan của vụ án, cố ý áp dụng pháp luật sai lầm nên đề nghị bác yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn.

Ngày 21/11/2018, Viện kiểm sát nhân dân quận Nình Kiều kháng nghị cho rằng đất bị đơn sử dụng ổn định trên 30 năm nên căn cứ vào khoản 1 Điều 247 Bộ luật dân sự 2005, nay là điều 236 Bộ luật dân sự 2015 có đủ căn cứ chấp nhận phản tố của bị đơn, công nhận cho bị đơn được quyền sử dụng đất, bác yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn đề nghị cấp phúc thẩm sửa án sơ thẩm. Tại phiên tòa phúc thẩm:

- Nguyên đơn vẫn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện. Bị đơn vẫn giữ nguyên yêu cầu kháng cáo.

- Người đại diện theo ủy quyền của bị đơn khẳng định, gia đình bị đơn tự khai phá và sử dụng trên 200m2 đất từ năm 1939 cho đến nay. Theo biên bản xác định ranh giới, mốc giới thửa đất ngày 14/11/2000, gia đình nguyên đơn và gia đình bị đơn đã phân ranh rõ ràng, gia đình bị đơn sử dụng liên tục, ổn định, có đóng thuế hằng năm cho Nhà nước, nguyên đơn không chứng minh được việc nguyên đơn cho bị đơn mượn đất, khi nhà nước thu hồi đất để mở rộng lộ, gia đình nguyên đơn cũng không tranh chấp nên đề nghị không chấp nhận yêu càu khởi kiện của nguyên đơn. Ngoài ra, cấp sơ thẩm có vi phạm như nguyên đơn kiện bổ sung nhưng không tiến hành hòa giải ở cơ sở, buộc bà H chịu án phí là không đúng do bà H là người cao tuổi, buộc bà H và các người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trả tiền cũng không đúng…

- Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn cho rằng, phần đất tranh chấp thuộc quyền sử dụng của nguyên đơn, nguyên đơn đã kê khai đăng ký nhiều lần, được đứng tên trong sổ đăng ký ruộng đất, sổ mục kê ruộng đất năm 1985, đến năm 1997 tiếp tục được đứng tên trong sổ mục kê ruộng đất. Khi nhà nước thu hồi đất của gia đình bà Lý H để mở rộng đường, gia đình nguyên đơn có biết nhưng do gia đình bà H khó khăn nên nguyên đơn đồng ý để cho bị đơn nhận tiền. Nay gia đình bị đơn có điều kiện nên yêu cầu trả lại đất nếu không trả đất đề nghị trả giá trị 48.000.000đ/m2.

- Đại diện Viện kiểm sát phát biểu ý kiến tại phiên tòa:

Về tố tụng: Thẩm phán, Hội đồng xét xử, thư ký và các đương sự đã chấp hành đúng quy định của Bộ luật tố tụng dân sự. Bị đơn nộp đơn kháng cáo và Viện Kiểm sát nhân dân quận Ninh Kiều kháng nghị trong thời hạn luật định nên xem xét hợp lệ về mặt hình thức.

Về nội dung kháng cáo, kháng nghị: Nguyên đơn không chứng minh được nguồn gốc đất của nguyên đơn từ trước năm 1975, không chứng minh được việc cho bị đơn mượn đất. Việc nguyên đơn đăng ký kê khai và đứng tên trong sổ đăng ký, sổ mục kê năm 1985 là không phù hợp với luật đất đai vì không sử dụng đất. Bị đơn cùng gia đình sử dụng đất ổn định, liên tục, lâu dài trên 30 năm, có nộp thuế hằng năm đầy đủ, căn cứ khoản 1 Điều 247 Bộ luật dân sự 2005, nay là điều 236 Bộ luật dân sự 2015 có đủ căn cứ chấp nhận phản tố của bị đơn, công nhận cho bị đơn được quyền sử dụng đất, bác yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn đề nghị cấp phúc thẩm sửa án sơ thẩm.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên toà và căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên toà, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định:

Quá trình thụ lý giải quyết phúc thẩm và tại phiên tòa, nguyên đơn yêu cầu định giá lại, vì cho rằng giá đất định giá từ năm 2016 đến nay đã lâu nên có sự dao động, tại phiên tòa phúc thẩm, các đương sự không thống nhất được giá đất, bị đơn không đồng ý dịnh giá lại vì đất tranh chấp là của bị đơn, nguyên đơn không kháng cáo… Xét thấy, nguyên đơn không kháng cáo, việc định giá đã được cấp sơ thẩm thực hiện đầy đủ vào tháng 8/2018 và phạm vi xét xử phúc thẩm chỉ xét xử lại phần bản án có kháng cáo, kháng nghị hoặc có liên quan đến việc xem xét nội dung kháng cáo, kháng nghị, do yêu cầu của nguyên đơn không liên quan nên Hội đồng xét xử không chấp nhận việc định giá lại.

Người đại diện theo ủy quyền của bị đơn cho rằng, nguyên đơn khởi kiện ngày 26/5/2008 đòi lại 70m2 đất, đến ngày 14/9/2018 kiện bổ sung đòi tổng diện tích 85,92m2, phần vượt quá chưa được Hòa giải tại Ủy ban nhân dân cấp xã là vi phạm. Xét thấy, tại đơn khởi kiện ngày 26/5/2008, nguyên đơn kiện đòi bị đơn khoảng 70m2 đất, sau khi tiến hành đo đạc thì diện tích 85,92m2, toàn bộ phần đất tranh chấp giữa bị đơn với nguyên đơn là một phần thửa đất của nguyên đơn đứng tên sổ đăng ký ruộng đất, đã được chính quyền địa phương hòa giải nhưng các bên không thống nhất được việc giải quyết nên khởi kiện ra Tòa án, việc khởi kiện bổ sung không cần phải hòa giải tại cấp xã, vì đã hòa giải.

Theo thừa nhận của các đương sự cùng tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ thể hiện, phần đất tranh chấp có diện tích 85,92m2 đất thuộc thửa 126, quận N, thành phố Cần Thơ.

Tại Công văn số 3338/UBND-TD ngày 05/8/2019 của Ủy ban nhân dân quận N đã xác định: thửa đất ông Lê Văn H kê khai trong sổ đăng ký ruộng đất, sổ mục kê lập năm 1985 và thửa đất bà Lê Thị B kê khai trong sổ mục kê là cùng vị trí. Phần đất đang tranh chấp thuộc thửa 126, tờ bản đồ số 47 do bà B và ông H kê khai.

Như vậy, từ năm 1985 thửa đất 126 đã được nhà nước xác định gia đình bà B là chủ sử dụng thửa đất 126 vì được ký duyệt giấy tờ về quyền sử dụng đất theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 100 Luật đất đai năm 2013 (trước đây là Điều 50 Luật đất đai năm 2003).

Về quá trình sử dụng đất của gia đình bà Lý H, theo bà H tại phiên tòa hôm nay được gia đình khai phá, sử dụng từ năm 1939. Trước đây khai là do gia đình bà đã sử dụng đất do thuê của địa chủ, cũng trước đây khai thuê của địa chủ 40m2, lấn mương công cộng 64m2, mua của thêm bà B 32m2. Tại tờ tường trình ngày 04//2000, bà H cho rằng gia đình bà có thuê của ông N diện tích 150m2 đất. Năm 2001, Nhà nước thu hồi của bà H diện tích 124,3m2 đất để mở rộng lộ đường 30/4, gia đình bà đã bàn giao đất và cất nhà trên diện tích còn lại 95,85m2 để sử dụng (trong đó có 85,92m2 đất thuộc thửa 126, và 9,93m2 lấn mương rạch). Tại tờ tường trình về nguồn gốc đất do bà H lập năm 2009, có các người làm chứng xác nhận, sau khi đất bị giải tỏa thì bà H bồi đắp thêm để cất nhà ở. Bà H cho rằng phần đất tranh chấp là của gia đình bà tự khai phá, sử dụng từ năm 1939 và sử dụng lâu dài, ổn định nhưng bà không cung cấp được tài liệu chứng cứ gì chứng minh, lời khai của bà cũng có nhiều mâu thuẫn. Ngoài ra, theo biên lai nộp thuế nhà, đất thì trước năm 2001 (thời đất giao đất bị thu hồi), bà H cũng chỉ nộp thuế từ 40 đến 80m2 đất, phần đất này nhà nước đã thu hồi 124,3m2, như vậy nếu gia đình bà H tự bồi đắp thì phần đất này cũng được ông H, bà B kê khai và cơ quan có thẩm quyền duyệt xác định thuộc quyền sử dụng của gia đình ông L.

Tại điểm 2 mục 2 Thông tư liên ngành số 03/TTLN ngày 10/8/1996 của Tòa án nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao về hướng dẫn áp dụng pháp luật theo Nghị quyết của Quốc hội về thi hành Bộ luật dân sự năm 1995 có hướng dẫn việc áp dụng thời hiệu và cho rằng vì trước ngày 1/7/1996 không có văn bản pháp luật nào quy định về thời hiệu này, do đó, người đã chiếm hữu, được lợi về tài sản trong các trường hợp này trước ngày 1/7/1996 không được tính thời hiệu từ ngày họ chiếm hữu, mà phải tính từ ngày 1/7/1996, nghĩa là họ chỉ được trở thành chủ sở hữu tài sản đó sau ngày 30/6/2006 (đối với động sản) hoặc sau ngày 30/6/2026 (đối với bất động sản), nếu sau này pháp luật không có quy định khác.

Quy định về người chiếm hữu, người được lợi về tài sản theo Bộ luật năm 2005, 2015 không có gì khác so với Bộ luật năm 1995 nên thời gian bà H sử dụng đất trước 1/7/1996 không được tính để áp dụng thời hiệu mà phải tình từ ngày 1/7/1996, do đó không có căn cứ để áp dụng Điều 236 Bộ luật dân sự năm 2015. Ngoài ra, từ năm 1985 Nhà nước đã ký duyệt cho gia đình bà B được kê khai đứng tên trong sổ đăng ký ruộng đất, sổ mục kê, xác lập quyền sử dụng cho gia đình bà B.

Đối với việc bà H cho rằng vào năm 2000, bà B đã ký ranh đất với bà H nên phần đất tranh chấp thuộc quyền sử dụng đất của gia đình bà là chưa có cơ sở, bởi gia đình ông L không thừa nhận ký ranh để xác lập quyền sử dụng đất cho bà H, ngoài ra bà H cũng không thực hiện việc kê khai đăng ký quyền sử dụng đất qua các thời kỳ, cũng không có văn bản, giấy tờ nào xác định việc gia đình bà B chuyển quyền sử dụng đất cho bà H.

Như vậy, gia đình nguyên đơn có giấy tờ về quyền sử dụng đất theo quy định tại điểm b, khoản 1, Điều 100 Luật Đất đai năm 2013. Bị đơn không có căn cứ xác lập quyền sử dụng đất. Cấp sơ thẩm đã xem xét điều kiện hiện nay của gia đình bị đơn có nhiều nhân khẩu sinh sống trên phần đất tranh chấp, đã xây nhà kiên cố và ổn định cho gia đình bị đơn tiếp tục được sử dụng đất và trả giá trị quyền sử dụng đất cho nguyên đơn là phù hợp.

Về giá trị đất tranh cấp: Tại phiên tòa sơ thẩm nguyên đơn thống nhất giá 35.000.000đ/m2, cấp sơ thẩm căn cứ vào giá do nguyên đơn thống nhất để buộc bị đơn trả giá trị là có căn cứ. Tại phiên tòa phúc thẩm, nguyên đơn yêu cầu mức giá 48.000.000đ/m2 theo như kết quả định giá ngày 07/8/2018. Mức giá này được Cơ quan thẩm định giá định giá theo quy định của pháp luật và theo yêu cầu của đương sự, nhưng nguyên đơn không kháng cáo, mặc khác bị đơn cũng có quá trình cải tạo, gìn giữ đất, cũng cần tính đến công sức gìn giữ, tu bổ và làm tăng giá trị sử dụng đất nên không có căn cứ để tăng giá trị bồi thường đất cho nguyên đơn.

Đối với việc đại diện bị đơn nêu ý kiến, cấp sơ thẩm tuyên “sau"khi"thực" hiện"nghĩa"vụ"bồi"hoàn"giá" trị" quyền"sử"dụng"đất" cho"nguyên"đơn,"bị"đơn"và" những"người"có"quyền"lợi,"nghĩa"vụ"liên"quan"được"quyền"kê"khai"đăng"ký"theo" quy"định"của"pháp"luật” là khó thi hành. Xét thấy, đây là ràng buộc trách nhiệm giữa bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đối với nguyên đơn, trong quá trình thi hành án các bên có quyền thỏa thuận với nhau về giải quyết vấn đề này.

Từ những căn cứ nêu trên, Hội đồng xét xử không có căn cứ chấp nhận kháng cáo của bị đơn, kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân quận Ninh Kiều và quan điểm giải quyết vụ án của Kiểm sát viên tại phiên tòa.

Về lãi suất chậm trả khi thi hành án, cấp sơ thẩm tuyên theo lãi suất cơ bản là chưa phù hợp với Điều 357, Điều 468 Bộ luật dân sự năm 2015.

Về án phí dân sự sơ thẩm: Bà Lý H sinh năm 1938 là người cao tuổi, căn cứ điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết 326 thì bà H được miễn nộp án phí, cấp sơ thẩm buộc bà H nộp là không đúng

Nguyên đơn nộp tạm ứng án phí bổ sung nhưng cấp sơ thẩm không xử lý.

Những sai sót này không làm thay đổi bản chất nội dung vụ án nên cấp phúc thẩm sửa và điều chỉnh lại cho phù hợp.

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ Khoản 2 Điều 308 của Bộ luật Tố tụng dân sự;

Không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của bị đơn, không chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân quận Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ

Sửa một phần bản án sơ thẩm,

Tuyên xử:

1. Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

Buộc bị đơn bà Lý H và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Từ Quốc M, Từ Kiến Đ, Từ Kiến T, Lý H Chiêm Thị Thu T, Nguyễn Thị Thanh Th, Nguyễn Thị Lệ H, Từ Lệ Minh Ph, Từ K (đại diện theo pháp luật Nguyễn Thị Lệ H) có trách nhiệm trả cho ông Lê Hưng L, bà Trần Thị L giá trị quyền sử dụng diện tích 85,92m2 đất là 3.007.200.000đ (Ba"tỷ,"không"trăm"lẽ" bảy"triệu,"hai"trăm"ngàn"đồng).

Bà Lý H và những người người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Từ Quốc M, Từ Kiến Đ, Từ Kiến T, Lý H, Chiêm Thị Thu T, Nguyễn Thị Thanh Th, Nguyễn Thị Lệ H, Từ Lệ Minh Ph, Từ K (đại diện theo pháp luật Nguyễn Thị Lệ H) được quyền sử dụng diện tích 85,92m2 đất tại vị trí 1261, thửa số126, loại đất thổ cư (T), quận N, thành phố Cần Thơ ( theo Hồ sơ trích đo địa chính ngày 15/5/2014 do Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất quận N lập, có kèm theo).

Sau khi thực hiện nghĩa vụ bồi hoàn giá trị quyền sử dụng đất cho nguyên đơn, bà Lý H và gia đình được quyền đăng ký quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai.

Kể từ ngày người được thi hành án có đơn yêu cầu thi hành án, nếu người phải thi hành án chưa thi hành số tiền nêu trên, thì còn phải trả lãi đối với số tiền chậm trả tương ứng với thời gian chậm trả. Mức lãi suất chậm trả được tính theo quy định tại Điều 357 và Khoản 2 Điều 468 của Bộ luật Dân sự năm 2015.

2. Không chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn.

3. Về chi phí đo đạc định giá: Bị đơn phải trả cho nguyên đơn 4.390.000đ.

4. Về án phí:

+ Án phí sơ thẩm dân sự: Bà Lý H được miễn nộp nên được nhận lại nộp 26.620.000đ theo biên lai thu tiền số 002378 ngày 02/10/2014 của Chi cục thi hành án dân sự quận Ninh Kiều.

Ông Lê Hưng L, bà Trần Thị L được nhận lại 210.000đ tạm ứng án phí theo biên lai thu tiền số 007422 ngày 16/6/2008 và 300.000đ theo biên lai thu tiền số 001815 ngày 17/9/2018 của Chi cục thi hành án dân sự quận Ninh Kiều.

+ Án phí dân sự phúc thẩm: Bà Lý H được miễn nộp nên được nhận lại nộp 300.000đ theo biên lai thu tiền số 000564 ngày 14/11/2018 của Chi cục thi hành án dân sự quận Ninh Kiều.

Trường"hợp"bản"án"được"thi"hành"theo"quy"định"tại"Điều"2"của"Luật"Thi" hành"án"dân"sự"thì"người"được"thi"hành"án"dân"sự,"người"phải"thi"hành"án"dân" sự"có"quyền"thỏa"thuận"thi"hành"án,"quyền"yêu"cầu"thi"hành"án,"tự"nguyện"thi" hành"án"hoặc"bị"cưỡng"chế"thi"hành"án"theo"quy"định"tại"các"Điều"6,"Điều"7," Điều"7a,"7c"và"Điều"9;"thời"hiệu"thi"hành"án"được"thực"hiện"theo"quy"định"tại" Điều"30"của"Luật"Thi"hành"án"dân"sự"(sửa"đổi,"bổ"sung"năm"2014)."

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án (Ngày 23/9/2019/.

CÁC THẨM PHÁN

THẨM PHÁN – CHỦ TỌA PHIÊN TÒA Phạm Văn Bình – Phạm Hoàng Dũng

Nguyễn Quyến