Bản án 15/2023/KDTM-ST — Tranh chấp hợp đồng vay tài sản

[1] Về thủ tục tố tụng: Theo Giấy đề nghị vay vốn kiêm phương án sử dụng vốn vay ngày 08/11/2012, nguyên đơn cấp tín dụng cho hộ gia đình ông Lăng Văn T, trong đó Ngân hàng chính sách xã hội hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, tín chấp thông qua tổ chức hội theo Nghị định số 78/2002/NĐ-CP ngày 04/10/2002 của Chính phủ về tín dụng đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác; cấp tín dụng với mục đích sử dụng là trồng rừng Keo, Bạch Đàn nên Tòa án xác định quan hệ pháp luật tranh chấp hợp đồng vay tài sản. Giao dịch giữa các bên thực hiện tại Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội huyện H, bị đơn có địa chỉ tại Thôn N, xã H, huyện H, tỉnh Lạng Sơn; vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân huyện Hữu Lũng theo quy định tại khoản 3 Điều 26, điểm a khoản 1 Điều 35, Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Đối với người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan bà Nông Thị S và anh Lăng Văn T2 là thành viên của hộ gia đình ông Lăng Văn T đã cùng vay vốn của Ngân hàng chính sách mục đích phát triển kinh tế, vì lợi ích chung của hộ gia đình. Căn cứ quy định tại Điều 107 Bộ luật dân sự năm 2005: “..... Giao dịch dân sự do người đại diện của hộ gia đình xác lập, thực hiện vì lợi ích chung của hộ làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của cả hộ gia đình” và Giấy ủy quyền ngày 10/11/2017, xác định bà Nông Thị S và anh Lăng Văn T2 phải có nghĩa vụ liên đới cùng với ông Lăng Văn T trả nợ cho Ngân hàng.

[3] Tại phiên tòa, vắng mặt anh Lăng Văn T2 đã có đơn xin xét xử vắng mặt; Tòa án tống đạt các văn bản tố tụng và phiên tòa đã được triệu tập hợp lệ đến lần thứ hai. Xét việc vắng mặt anh Lăng Văn T2 không làm ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án, do vậy Tòa án tiến hành xét xử theo quy định tại Điều 227 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[4] Xem xét tính hợp pháp của Giấy đề nghị vay vốn kiêm phương án sử dụng vốn vay: Tại thời điểm xác lập giấy tờ có liên quan, chủ thể cho vay là tổ chức tín dụng hoạt động hợp pháp; cá nhân giao kết là ông Lăng Văn T thực hiện theo ủy quyền đại diện hộ gia đình - là những người có đầy đủ năng lực pháp luật, năng lực hành vi dân sự nên có quyền tự thỏa thuận, ký kết hợp đồng phù hợp quy định tại Điều 2 Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng ban hành kèm theo Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. Ngân hàng đã thực hiện đúng quy trình từ khâu nhận đơn đến phê duyệt và đề nghị của tổ vay vốn tiết kiệm của xã đến khi Ngân hàng cấp tín dụng trước sự chứng kiến của đại diện các đoàn thể, tổ vay vốn cấp tại điểm giao dịch xã H.

[5] Theo Sổ vay vốn, Phiếu chi ngày 13/11/2012 thì số tiền gốc được giải ngân cho ông Lăng Văn T trực tiếp ký nhận là 20.000.000 đồng, điều này phù hợp với lời khai của người làm chứng bà Hoàng Thị Hường là cán bộ tín dụng kiêm kho quỹ xác nhận đã được trực tiếp giao tiền cho ông Lăng Văn T tại điểm giao dịch xã H vào ngày 13/11/2012. Sau đó, tuy được gia hạn 02 năm kể từ 13/11/2017, nhưng hộ gia đình ông Lăng Văn T không trả được nợ, Ngân hàng đã chuyển khoản vay sang nợ quá hạn từ ngày 14/11/2019. Quá trình sử dụng vốn, ông Lăng Văn T đã thanh toán cho Ngân hàng số tiền nợ lãi là 14.046.831 đồng, sau đó không thanh toán nữa nên đã vi phạm cam kết và Ngân hàng đã nhiều lần đôn đốc trả nợ (các thông báo nợ đến hạn, quá hạn ngày 15/4/2020, 30/11/2021, 15/4/2023; Biên bản làm việc ngày 15/11/2022, 15/3/2023).

[6] Đối với số tiền lãi trong hạn được tính theo thỏa thuận lãi suất trong hợp đồng 10,8%/năm là không vượt quá trần lãi suất do Ngân hàng nhà nước quy định tại thời điểm giao kết. Đối với yêu cầu tính lãi suất quá hạn, tại Giấy đề nghị vay vốn kiêm phương án sử dụng vốn vay có thỏa thuận tự nguyện về mức lãi suất quá hạn bằng 130% lãi trong hạn tương ứng 14,04%/năm là phù hợp với quy định tại Điều 91, Điều 95 Luật các Tổ chức tín dụng. Lãi trong hạn của khoản vay ông Lăng Văn T đã trả đến hết ngày 12/5/2019, đồng thời phía Ngân hàng đã chấp thuận gia hạn 02 năm kể từ 13/11/2017 đến ngày 13/11/2019. Do vậy, việc Ngân hàng yêu cầu người vay thanh toán lãi trong hạn thời điểm từ ngày 13/5/2019 đến 13/11/2019 x lãi xuất 0,9%/tháng x nợ gốc 20.000.000 đồng = 1.080.000 đồng và lãi quá hạn tính kể từ ngày 14/11/2019 đến ngày 28/6/2023 x lãi suất 1,17%/tháng x nợ gốc 20.000.000 đồng = 10.294.000 đồng là đúng theo các thỏa thuận trong hợp đồng và phù hợp quy định pháp luật.

[7] Về việc bị đơn và người liên quan cho rằng các chữ ký, chữ viết trong hồ sơ vay vốn không phải do tự danh là không có căn cứ bởi:

[8] – Tại Bản án số 02/2021/HS-ST ngày 27/01/2021 đã xét xử đối với bị cáo Nguyễn Văn D về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản, trong đó đã xác định: Ông Lăng Văn T đại diện gia đình làm thủ tục vay vốn Ngân hàng chính sách, đến ngày 13/11/2012 được giải ngân 20.000.000 đồng. Sau khi nhận tiền ông Lăng Văn T cho Nguyễn Văn D vay lại 15.000.000 đồng, hai bên thỏa thuận Dũng có trách nhiệm hàng tháng trả lãi và đến hạn phải trả gốc cho Ngân hàng chính sách. Đến hạn trả nợ tháng 11/2017, Nguyễn Văn D không trả nợ cho Ngân hàng mà làm thủ tục gia hạn, nhờ ông Lăng Văn T ký hồ sơ và được Ngân hàng gia hạn 02 năm, bị cáo Dũng sau đó không trả nợ Ngân hàng chính sách mà chiếm đoạt số tiền này. Đây là những tình tiết, sự kiện đã được xác định trong Bản án đã có hiệu lực pháp luật do bị cáo Nguyễn Văn D và ông Lăng Văn T không có kháng cáo nên không phải chứng minh theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[9] - Tại Kết luận giám định số 28/LLGĐ-PC09 ngày 14/12/2020 của Phòng Kỹ thuật hình sự Công an tỉnh Lạng Sơn, đã thể hiện nội dung: kết luận: “Chữ ký, chữ viết họ tên mang tên Lăng Văn T trên các tài liệu cần giám định gồm Sổ vay vốn và tờ rời theo dõi cho vay, thu nợ, dư nợ; Giấy đề nghị vay vốn kiêm phương án sử dụng vốn vay đề ngày 08/11/2012; Phiếu chi đề ngày 13/11/2012 so với chữ ký, chữ viết của Lăng Văn T trên các tài liệu mẫu so sánh do cùng một người ký, viết ra. Chữ ký, chữ viết họ tên mang tên Nông Thị S trên các tài liệu cần giám định là Sổ vay vốn và tờ rời theo dõi cho vay, thu nợ, dư nợ so với chữ ký, chữ viết của Nông Thị S trên các tài liệu mẫu so sánh do cùng một người ký, viết ra”.

[10] Ngoài ra ông Lăng Văn T cũng thừa nhận, Nguyễn Văn D là em rể trong họ và trước đó ông đã từng cho mượn Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của gia đình để đứng ra thế chấp vay tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn và xác nhận tại phần Quyết định của Bản án nêu trên đã tuyên Nguyễn Văn D phải có trách nhiệm trả số tiền nợ gốc đã chiếm đoạt và lãi suất phát sinh cho ông 16.000.000 đồng và lãi suất chậm trả thi hành án.

[11] Khẳng định, hợp đồng tín dụng được ký kết và thực hiện bởi các chủ thể đủ năng lực pháp luật, năng lực hành vi dân sự, có nội dung không vi phạm điều cấm, không trái đạo đức xã hội, có hình thức và nội dung phù hợp với quy định của các Điều 16, 19,116, 117, 118,119, 398, 463, 466 Bộ luật Dân sự; Điều 91, 95 Luật các Tổ chức tín dụng nên đảm bảo các điều kiện để hợp đồng có hiệu lực pháp luật. Vì vậy, nguyên đơn khởi kiện yêu cầu hộ gia đình ông Lăng Văn T phải trả số tiền gốc + lãi trong hạn + lãi quá hạn như nêu trên là có cơ sở, được chấp nhận.

[12] Ngoài ra, việc Ngân hàng yêu cầu hộ gia đình ông Lăng Văn T phải tiếp tục thanh toán tiền lãi suất phạt hợp đồng (130% lãi xuất cho vay) tương ứng 1,17%/tháng/trên nợ gốc chưa trả, tính kể từ ngày tiếp theo ngày xét xử sơ thẩm cho đến khi thanh toán xong khoản nợ là phù hợp với các quy định của Bộ luật Dân sự và điểm a khoản 1 Điều 13 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP ngày 11/01/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật về lãi, lãi suất, phạt vi phạm, trong đó quy định: “Đối với trường hợp người vay chậm thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng mà các bên có thỏa thuận về việc trả lãi thì Tòa án cần quyết định bên phải thi hành án còn phải chịu khoản tiền lãi của số tiền còn phải thi hành án theo mức lãi suất các bên thỏa thuận nhưng phải phù hợp với quy định của pháp luật, kể từ ngày tiếp theo của ngày xét xử sơ thẩm cho đến khi thi hành án xong”.

[13] Về án phí: Bị đơn phải chịu án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch tương ứng số tiền nợ phải thanh toán là 1.568.700 đồng theo quy định tại khoản 1 Điều 147 của Bộ luật Tố tụng Dân sự, khoản 2 Điều 26 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án; tuy nhiên Hội đồng xét xử quyết định miễn toàn bộ án phí do ông Lăng Văn T thuộc trường hợp người cao tuổi và đã có đơn xin miễn nộp án phí.

[14] Lời phát biểu và quan điểm, đề nghị của Đại diện Viện kiểm sát nhân dân huyện Hữu Lũng phù hợp với các nhận định, căn cứ đánh giá giải quyết vụ án của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận.

[15] Các đương sự có quyền kháng cáo bản án theo quy định pháp luật.