Bản án 15/2020/DS-PT — Đòi bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng về tài sản

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo bản án sơ thẩm và các tài liệu có trong hồ sơ thì nội dung vụ án như sau:

* Tại đơn khởi kiện và những lời khai tiếp theo nguyên đơn bà Trần Thị Lý trình bày: Gia đình bà với gia đình bà Giao ở sát nhà nhau tại phố Hương Lạc, nhưng sinh hoạt mỗi gia đình lại ở thôn khác nhau. Do có những va chạm xích mích, khoảng 21 giờ ngày 01/11/2012 bà đang ở trong nhà nghe thấy tiếng động, mở cửa ra thì thấy 2 cháu con anh Dũng (anh Dũng là con trai bà Giao) đang nhổ rau của nhà bà vất xuống đường tầu, thấy vậy bà có sang cổng nói “Bảo con bảo cháu đừng có phá rau của tôi”, nhưng bà Giao, cùng anh Dũng chửi bà và sang cửa nhà bà bóp cổ bà, đấm bà vào đầu, sau đó bà Giao lên công an xã Hương Lạc điện thoại đe doạ bà, còn anh Dũng và cháu bà Giao cầm dao nhọn sang đứng ở cửa nhà bà đe doạ bà.

Khoảng hơn 5 giờ sáng ngày 02/11/2012 bà ra cửa nhà gần luống rau và nói “Cây rau nó có tội tình gì mà làm thế này” thì ngay lúc đó bà Giao đổ xô nước giải vào người bà, đập xô vào đầu và đấm vào mắt bà, sau đó gọi con trai là Dũng và con dâu là Phương sang nhà đánh bà. Bà Giao, chị Phương túm tóc giật bà ngã ngửa, anh Dũng đấm đá rồi cả 3 mẹ con đấm đá bà túi bụi vào đầu vào người. Chị Phương túm tóc bà lôi ra ngoài vừa lôi vừa đấm vào đầu bà, còn bà Giao, Dũng đấm đá vào người, vào đầu bà, sau đó được chị Ngà, chị Phỏng hàng xóm can ngăn sự việc chấm dứt.

Sau khi sự việc xảy ra bà có lên trạm xá xã Hương Lạc khám thì chị Hợp trực trạm có nghe bà trình bày sự việc và các vết thương, chị Hợp định rửa vết thương cho bà nhưng bà không cho rửa. Sau đó, bà về làm đơn gửi Công an xã Hương Lạc trình bày sự việc, khi gửi đơn xong bà đi về nhà và được chồng (Ngô Văn Lượng) kèm bà xuống Bệnh viện đa khoa huyện Lạng Giang ngay sáng 02/11/2012 khám, thì Bệnh viện có khám và kê đơn về nhà điều trị. Ngày 03/11/2012 bà thấy buồn nôn nên lại xuống Bệnh viện đa khoa huyện Lạng Giang nằm điều trị đến ngày 12/11/2012 thì ra viện điều trị theo đơn. Trong quá trình điều trị tại Bệnh viện đa khoa huyện Lạng Giang thì ngày 05/11/2012 bà có xuống Bệnh viện đa khoa Tỉnh Bắc Giang chụp city và khám.

Ngày 20/12/2012, bà đã được Công an huyện Lạng Giang cho đi giám định tỷ lệ thương tật, kết quả bà bị thương tật 4%. Ngày 05/3/2013 Công an huyện Lạng Giang đã có văn bản trả lời bà là không đủ cơ sở để xử lý hình sự, chuyển Tòa án giải quyết bồi thường dân sự. Theo đó bà đã làm đơn khởi kiện trước Tòa án nhân dân huyện Lạng Giang yêu cầu bà Giao, anh Dũng, chị Phương phải bồi thường tiền thuốc, viện phí, tiền thuê xe ô tô đi về (tổng là 1.808.000đ) và tiền mất thu nhập của bản thân và người nuôi là 10.108.000đ. Ngày 29/7/2017, Tòa án nhân dân huyện Lạng Giang đã ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án. Nay đã có đủ căn cứ, bà tiếp tục làm đơn khởi kiện buộc 3 mẹ con bà Giao, anh Dũng, chị Phương phải bồi thường cho bà số tiền là 10.108.000đ.

* Bị đơn, bà Nguyễn Thị Giao (Dao) trình bày: Khoảng 20 giờ ngày 01/11/2012 bà Lý sang cổng nhà cháu Dũng chửi “Thằng Sính, con Giao, thằng Dũng ăn trộm rau nhà tao”, khi đó cháu Bình em cháu Phương (con dâu bà) quê ở Hưng Yên ra nói bà Lý “bà về đi anh chị tôi làm gì mà cứ đến nhà tôi chửi”, bà Lý về nhà đứng ở cửa nhà mình chửi 1 lúc. Sau đó gia đình bà đóng cửa đi ngủ. Khoảng 23 giờ đêm hôm đó 01/11/2012 bà Lý lại tiếp tục đứng trong nhà mình trên tầng 2 chửi, bà không ngủ được lên báo Công an xã Hương Lạc, anh Hưng Công an xã trực tiếp xuống nhà bà Lý giải quyết nhưng bà Lý không nghe, khi anh Hưng về bà Lý tiếp tục chửi gia đình bà đến 2 giờ sáng.

Sáng ngày 02/11/2012 bà ngủ dậy thì thấy gạo, muối, hương ai đó vứt đầy cổng, bà có quét đi và bê chậu nước tưới rau, bà Lý lại tiếp tục đứng ở cửa nhà chửi, bà có sang cửa nhà bà Lý và nói “Chẳng lẽ tao lại vả cho mày 1 cái, mày chửi nhà tao cả đêm hôm qua mày chưa chán mồm à”, bà giơ tay lên định tát bà Lý thì bà Lý cúi xuống cầm dép đập vào mặt bà, sau đó bà Lý cúi xuống cầm nửa hòn gạch đập vào mặt bà nhưng bà đỡ được thì bị gạch đập vào mu bà tay phải, bà kêu lên thì Phương con dâu bà chạy ra can và vật nhau với bà Lý, hai người vật nhau nằm dưới đất, lúc đó Dũng con trai bà chạy đến cạnh hai người đang vật nhau thì bà Lý với tay vào chân Dũng, Dũng lấy chân gạt ra, chị Ngà là giáo viên nhà ở cạnh ra can ngăn sự việc chấm dứt, bà không được đánh bà Lý một cái nào. Sự việc xảy ra có chị Phỏng, chị Ngà chứng kiến trực tiếp, ngoài ra còn nhiều người ở hai bên đường đứng xem bà không rõ những ai. Bà bị bà Lý đập dép và mặt và đập gạch vào mu bàn tay phải, bà không phải đi điều trị ở bất kỳ cơ sở y tế nào, nay bà không yêu cầu bà Lý bồi thường gì. Nay bà Lý yêu cầu bà bồi thường thương tích bà không đồng ý.

Bị đơn là anh Hà Việt Dũng trình bày: Khoảng 21 giờ ngày 01/11/2012 anh đang xem ti vi ở trong nhà mình thì nghe thấy tiếng bà Lý đứng ở nhà chửi bố mẹ anh và vu khống cho bố mẹ anh ăn trộm rau của nhà bà Lý, lúc đó anh ra mở cổng và nói ai nhổ rau của nhà bà mà bà chửi, sau đó bà Lý đi về nhà, anh cũng đóng cổng đi về nhà ngủ, bà Lý về đến nhà lại tiếp tục chửi bố mẹ anh đến 2 giờ sáng mới thôi. Sáng sớm ngày 02/11/2012 anh đang ở trong nhà thì nghe thấy con gọi “Bố ơi bà Lý đánh mẹ rồi”, anh chạy ra thì thấy bà Lý và vợ anh đang vật nhau nằm dưới đất, hai người đang túm nhau, anh chạy đến đứng cạnh và quát “Bỏ nhau ra”, bà Lý với lấy chân anh, anh lấy chân gạt ra, cùng lúc đó chị Ngà giáo viên đến can ngăn hai người bỏ nhau ra đi về, anh không được đánh bà Lý một cái nào cả. Anh thấy bà Lý không bị thương tích gì đáng kể, hai người vật nhau ra nền đất nếu có chỉ xây sát thôi. Nay bà Lý yêu cầu bồi thường anh không đồng ý.

Bị đơn là chị Triệu Thị Lan Phương trình bày: Khoảng 21 giờ tối ngày 01/11/2012 chị đi làm về ăn cơm thì nghe tiếng bà Lý chửi bố mẹ chồng chị vu cho là ăn cắp rau, chị không nói gì. Sau đó chị đi tắm và lên giường ngủ, đến khoảng 1 giờ 30 phút sáng ngày 02/11/2012 chị dậy đi vệ sinh vẫn nghe thấy tiếng bà Lý chửi xúc phạm bố mẹ chồng chị, nhưng chị vẫn không nói gì mà vào nhà đi ngủ tiếp. Đến khoảng 6 giờ ngày 02/11/2012 chị dậy thì thấy ở cổng nhà bố mẹ chị đầy những gạo, muối, hương…, mẹ chị quét đi, chị vào nhà thì một lúc sau mẹ chị kêu cứu, “Phương ơi con Lý nó đánh tao” chị vội chạy ra thì thấy bà Lý tay cầm nửa hòn gạch nung đánh vào mẹ chị, chị xông tới túm tay bà Lý hẩy ra, bà Lý túm tóc chị và hai người vật nhau ngã xuống đường nền cay cửa nhà bà Lý, hai bên chưa đánh được nhau thì chồng chị là Dũng chạy đến đứng sát đó hai tay chống nách quát “bỏ nhau ra” bà Lý nghoèo vào chân anh Dũng, anh Dũng lấy chân gạt ra, cùng lúc đó cô giáo Ngà chạy đến can gỡ hai người, chị bỏ ra và ra về, sự việc xảy ra độ một đến hai phút đồng hồ, có cô Phỏng giáo viên liền kề biết. Sau đó chị được biết bà Lý chạy đến Trạm xá xã nhưng không có thương tích gì, vì chị chưa đánh bà Lý bằng bất cứ vật gì, chị chỉ chạy ra can ngăn bà Lý đánh mẹ chị. Nay bà Lý yêu cầu chị bồi thường thương tích chị không đồng ý.

Với nội dung nêu trên, bản án dân sự sơ thẩm số: 51/2019/DS-ST ngày 30/10/2018 của Toà án nhân dân Lạng Giang đã quyết định:

* Áp dụng: Điều 26; 35; 147; 228; 235; 264; 271; 273 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Điều 584; 585; Điều 590 Bộ luật Dân sự. Điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH 14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc Hội. Xử: Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, sự việc sảy ra ngày 02/11/2012 giữa bà Trần Thị Lý với bà Nguyễn Thị Giao (Dao), anh Hà Việt Dũng, chị Triệu Thị Lan Phương.

Ngoài ra, bản án còn tuyên về án phí và quyền kháng cáo cho các bên đương sự.

Ngày 31/10/2019, bà Trần Thị Lý là nguyên đơn kháng cáo. Nội dung kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm, hủy toàn bộ bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân huyện Lạng Giang

Ngày 14/11/2019 Viện kiểm sát nhân dân huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang có quyết định kháng nghị số 04/QĐKNPT-VKS-DS. Nội dung kháng nghị: Đề nghị Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Giang xét xử phúc thẩm theo hướng sửa bản án sơ thẩm, buộc chị Phương phải bồi thường thiệt hại về sức khỏe cho bà Lý.

Tại phiên Toà phúc thẩm, bà Trần Thị Lý là nguyên đơn không rút yêu cầu khởi kiện và không rút kháng cáo, các đương sự không thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án.

Viện Kiểm sát giữ nguyên quyết định kháng nghị. Đề nghị sửa bản án sơ thẩm giải quyết buộc chị Phương phải bồi thường cho bà Lý.

* Bà Trần Thị Lý trình bày: Bà Giao, anh Dũng, chị Phương có hành vi gây thương tích cho bà, các tài liệu chứng cứ bà đã nộp cho cơ quan Công an và Tòa án. Bà yêu cầu bà Giao, anh Dũng, chị Phương phải bồi thường tiền thuốc, viện phí, thuê xe ô tô đi lại, mất thu nhập của bản thân và những người theo nuôi trong thời gian điều trị tổng là 10.788.000đồng.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bắc Giang phát biểu ý kiến: Việc tuân theo pháp luật tố tụng dân sự trong quá trình giải quyết vụ án tại cấp phúc thẩm của Thẩm phán, Hội đồng xét xử kể từ khi thụ lý vụ án đến trước thời điểm Hội đồng xét xử nghị án đã được đảm bảo đúng quy định của pháp luật. Việc chấp hành pháp luật của nguyên đơn đã chấp hành theo đúng quy định của pháp luật tố tụng dân sự, bị đơn chưa chấp hành đúng quy định của pháp luật tố tụng dân sự. Về nội dung, đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng khoản 2 Điều 308, Điều 309 Bộ luật tố tụng dân sự xử: Chấp nhận một phần kháng cáo của bà Trần Thị Lý và chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang. Sửa bản án sơ thẩm, xác định bà Lý cũng có lỗi trong việc xảy ra thương tích nên buộc chị Phương phải bồi thường cho bà Lý tổng số tiền là 3.760.000đồng.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Sau khi nghiên cứu các tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa, ý kiến tranh luận tại phiên toà. Sau khi nghe ý kiến phát biểu của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bắc Giang. Hội đồng xét xử nhận định:

Đối với đơn đề nghị của bà Giao, chị Phương, anh Dũng đề nghị hoãn phiên tòa và chuyển hồ sơ về Cơ quan công an xã, huyện để điều trả kết luận lại. Hội đồng xét xử xét thấy: Việc điều tra vụ án đã được Công an xã Hương Lạc, Công an huyện Lạng Giang phối hợp giải quyết và đã có kết luận không khởi tố vụ án. Do vậy, không có căn cứ để chuyển hồ sơ về cho cơ quan công an điều tra lại theo yêu cầu của bà Giao, chị Phương, anh Dũng.

Gia đình bà Lý với gia đình bà Giao (Dao), là hàng xóm ở cạnh nhà nhau. Do có những va chạm xích mích từ trước. Khoảng 21 giờ ngày 01/11/2012, giữa hai nhà xảy ra mâu thuẫn, cãi chửi nhau, sau đó bà Giao đến trình báo Công an xã Hương Lạc. Công an xã Hương Lạc đã cử cán bộ xuống nhắc nhở bà Lý không được chửi bới hàng xóm. Buổi sáng ngày 02/11/2012, tại trước cửa nhà bà Lý, giữa bà Lý và bà Giao lại xảy ra xô xát. Sau đó, chị Phương và anh Dũng đi sang nhà bà Lý, hai bên xô xát nhau. Hậu quả bà Lý bị thương phải đi điều trị tại bệnh việc đa khoa huyện Lạng Giang. Theo giấy ra viện do Bệnh viện đa khoa huyện Lạng Giang cấp thể hiện bà Lý vào viện ngày 03/11/2012, ra viện ngày 12/12/2012. Chuẩn đoán chấn động não do bị đánh. Theo kết quả giám định pháp y số 5778/12/GĐPY ngày 20/12/2012 của bệnh viện đa khoa tỉnh Bắc Giang đã kết luận tỷ lệ tổn thương của bà Lý là 4%.

Ngày 30/11/2012, bà Lý đã có đơn gửi Công an huyện Lạng Giang tố cáo bà Giao, chị Phương, anh Dũng cùng gia đình bà Giao có hành vi đánh bà gây thương tích.

Tại biên bản ghi lời khai do Công an huyện Lạng Giang lập ngày 16/11/2012, chị Phương có lời khai thừa nhận giữa bà Lý và chị có xảy ra xô xát, đánh nhau. Chị có túm tóc, tát vào mặt, vào đầu bà Lý mấy cái. Ngày 29/12/2012, Công an xã Hương Lạc đã lập biên bản vi phạm hành chính đối với chị Phương vì đã có hành vi đánh nhau gây mất trật tự. Ngày 14/3/2012, Công an xã Hương Lạc đã ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với chị Phương, với mức phạt 500.000đồng.

Tại công văn số 16/TLĐ ngày 05/3/2013 Công an huyện Lạng Giang trả lời đơn của bà Lý đã xác định: Sáng ngày 02/11/2012 giữa bà Lý và bà Giao chửi nhau, bà Giao cùng con trai, con dâu xô xát, đánh nhau với bà Lý. Hậu quả bà Lý bị thương phải đi điều trị tại bệnh viện. Thương tích của bà Lý do chị Phương gây ra

Bà Lý yêu cầu bà Giao, chị Phương, anh Dũng phải bồi thường cho bà số tiền 10.800.000đồng. Hội đồng xét xử xét thấy, tại khoản 1 điều 584 Bộ luật dân sự năm 2015 quy định "Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản quyền lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác". Căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là hành vi xâm phạm của người gây thiệt hại. Trong trường hợp này, bà Lý có thiệt hại xảy ra là thương tích 4%, mà giữa bà Lý và chị Phương có hành vi lôi kéo nhau, chị Phương có lời khai thừa nhận tại cơ quan điều tra giữa bà Lý và chị có xảy ra xô xát, đánh nhau, chị có túm tóc, tát vào mặt, vào đầu bà Lý mấy cái và chị Phương đã bị Công an xã Hương Lạc xử phạt hành hành chính về hành vi đánh nhau gây rối trật tự công cộng. Hành vi túm tóc, tát vào mặt, vào đầu bà Lý của chị Phương có mối quan hệ nhân quả với thương tích của bà Lý. Do vậy, có căn cứ buộc chị Phương phải bồi thường cho bà Lý. Tòa án cấp sơ thẩm bác yêu cầu bòi thường của bà Lý là chưa chính xác.

Bà Lý yêu cầu bồi thường thương tích cho bà tổng số tiền 10.788.000đồng. Bao gồm:

- Tiền đi lại ra viện là 1.808.000đồng;

- Tiền bồi thường thuốc men chung là 2.000.000đồng;

- Mức thu nhập của bản thân 10 ngày nằm viện là 2.000.000đồng;

- Mức thu nhập một người nuôi một ngày nằm viện là 2.000.000đồng;

- Tiền tổn thất tinh thần hai tháng lương tối thiểu là 2.980.000đồng.

Tuy nhiên, Hội đồng xét xử xét thấy:

- Tiền thuốc do bệnh viện đa khoa tỉnh Bắc Giang kê là 715.000đồng và tiền thuê xe 250.000đồng được phát sinh trong thời gian bà Lý đang điều trị tại bệnh viện đa khoa huyện Lạng Giang do bà Lý tự đi khám, không có giấy chuyển viện của bệnh viện đa khoa huyện Lạng Giang nên không được chấp nhận.

- Đối với yêu cầu bồi thường trong thời gian điều trị, bà Lý cho rằng bà bị mất thu nhập trong thời gian điều trị. Tuy nhiên, bà là cán bộ hưu hàng tháng hưởng lương hưu, thời gian nằm viện bà vẫn được hưởng lương, nên không có căn cứ việc bà Lý bị mất thu nhập trong thời gian nằm viện nên không được chấp nhận.

Chỉ có căn cứ bồi thường cho bà Lý các khoản sau:

- Biên lai thu tiền viện phí của bệnh viện huyện Lạng Giang là 843.000đồng.

- Tiền mất thu nhập của người nuôi là 200.000đồng/1 ngày x 10 ngày = 2.000.000đồng là có căn cứ nên cần được chấp nhận.

- Tiền bồi thường tổn thất tinh thần hai tháng lương tối thiểu là 2.980.000đồng là có căn cứ.

Vậy, tổng yêu cầu bồi thường của bà Lý đối với chị Phương đối với các khoản được chấp nhận là 5.823.000đồng.

Xét về lỗi của bà Lý trong việc gây thương tích: Xuất phát từ việc bà Lý xô xát với gia đình chị Phương, bà Lý cũng là người có lỗi trong việc chị Phương gây thương tích cho bà Lý, xác định lỗi của chị Phương và bà Lý mỗi bên là 50%, bà Lý phải chịu trách nhiệm đối với thiệt hại xảy ra nên có căn cứ buộc chị Phương phải bồi thường cho bà Lý tổng số tiền 5.823.000đồng: 2 = 2.911.500đồng.

Khi sự việc xảy ra bà Giao (Dao), chị Phương khai cũng bị thương tích, không phải điều trị ở đâu, không yêu cầu bồi thường gì, nên không đặt ra xem xét giải quyết.

[2.3]. Từ những phân tích trên đây, Hội đồng xét xử căn cứ khoản 2 Điều 308 Bộ luật tố tụng dân chấp nhận một phần yêu cầu kháng cáo của bà Trần Thị Lý đòi bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do sức khỏe bị xâm hại xảy ra vào ngày 02/11/2012 đối với chị Triệu Thị Lan Phương và chấp nhận một phần kháng nghị của Viện Kiểm sát nhân dân huyện Lạng Giang.

- Chị Phương phải chịu án phí dân sự sơ thẩm.

- Bà Lý không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.

Vì các lẽ trên;

QUYẾT ĐỊNH:

- Căn cứ khoản 2 Điều 308, Điều 309 Bộ luật Tố tụng dân sự. Chấp nhận một phần kháng cáo của bà Trần Thị Lý và một phần kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân huyện Lạng Giang. Sửa bản án sơ thẩm. Xử:

- Căn cứ Điều 26; 35; 147; 228; 235; 264; 271; 273 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Điều 584; 585; Điều 590 Bộ luật Dân sự. Điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH 14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc Hội.

1. Buộc chị Triệu Thị Lan Phương phải bồi thường cho bà Trần Thị Lý số tiền 2.911.500đồng (Hai triệu chín trăm mười một nghìn năm trăm đồng).

Về lãi suất chậm thi hành án: Kể từ khi người được thi hành án có đơn yêu cầu thi hành án cho đến khi thi hành án xong, nếu bên phải thi hành án không thi hành thì hàng tháng còn phải chịu khoản tiền lãi của số tiền còn phải thi hành án tương ứng với thời gian chưa thi hành theo mức lãi suất quy định tại khoản 2 điều 468 Bộ luật dân sự.

2. Không chấp nhận yêu cầu đòi bồi thường của bà Trần Thị Lý đối với bà Nguyễn Thị Giao (tức Dao) và anh Hà Việt Dũng.

3. Về án phí:

- Án phí dân sự sơ thẩm: Buộc chị Triệu Thị Lan Phương phải chịu 300.000đồng án phí dân sự sơ thẩm.

- Án phí dân sự phúc thẩm: bà Trần Thị Lý không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.

Trường hợp bản án, quyết định được thi hành theo quy định tại Điều 2- Luật thi hành án dân sự thì người được thi hành án dân sự, người phải thi hành án dân sự có quyền thoả thuận thi hành án, quyền yêu cầu thi hành án, tự nguyện thi hành án hoặc bị cưỡng chế thi hành án theo quy định tại các Điều 6; 7, 7a, 7b và 9 - Luật thi hành án dân sự; thời hiệu thi hành án được thực hiện theo quy định tại Điều 30 - Luật thi hành án dân sự .

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.