Bản án 14/2020/DS-PT — Tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất

NỘI DUNG VỤ ÁN

Tại đơn khởi kiện, quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn và người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn trình bày:

Cụ Dương Ch (chết năm 1987) và cụ Lê Thị G (chết năm 2016) sinh được 3 người con gồm: bà Dương Thị H, 02 người chết từ nhỏ, ngoài ra còn có 01 người con nuôi là Dương Văn Đ (chết năm 2012, chưa có vợ con). Sinh thời, cụ Ch và cụ G tạo lập được một mảnh đất vườn tại thị trấn P, huyện T, tỉnh Phú Yên. Sau khi cụ Ch chết (không để lại di chúc), cụ G tiếp tục sử dụng mảnh đất vườn, được nhà nước công nhận cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với diện tích đất ở, đất vườn là 793m2 (đo đạc thực tế là 803m2, nguyên nhân đất vườn tăng là do xê dịch hàng rào phía Nam giáp nhà bà H) và được giao đất lúa diện tích 915m2, trên mảnh đất vườn có 02 gian nhà cấp 4. Ngoài ra, cụ G còn có các tài sản khác gồm 01 bộ ván gỗ gõ, 01 bàn tròn gỗ và 2 cây đèn đồng.

Khi cụ Gằng còn sống đã chuyển nhượng cho ông Lê Xuân Th, bà Huỳnh Thị T diện tích đất đo đạc được là 186m2 đất vườn. Bà H và các con thống nhất không có ý kiến gì.

Về phần đất ruộng: Khi còn sống cụ G, bà H, bà Th, bà T đã thỏa thuận giao cho bà Th, bà Tmỗi người ½ diện tích đất lúa để sản xuất. Nay nguyên đơn bà H thống nhất không tranh chấp.

Cụ G chết không để lại di chúc nên nguyên đơn không chấp nhận 02 bản di chúc (01 bản đánh máy, 01 bản viết tay) do bà T đưa ra vì di chúc này tự bà T làm và nhờ người ký tên, khi đó cụ G không còn minh mẫn, sáng suốt nên di chúc không hợp pháp. Nguyên đơn yêu cầu Tòa án tuyên bố di chúc không hợp pháp và chia thừa kế theo quy định của pháp luật, giao toàn bộ di sản thừa kế của cụ G cho người được hưởng duy nhất là nguyên đơn.

Đối với Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa cụ G và bị đơn là hợp đồng vô hiệu vì việc chuyển nhượng không có người làm chứng, gia đình cụ G không biết cụ G có nhận vàng hay không.

Về phần 02 gian nhà cấp 4 của cụ G, bị đơn sửa chữa nhưng nay bị đơn không nhận lại giá trị sửa chữa nên nguyên đơn không thanh toán. Đối với khoản nợ thuế của Hợp tác xã Nông nghiệp kinh doanh dịch vụ thị trấn P thì nguyên đơn đồng ý trả.

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn trình bày: Di chúc do bị đơn đưa ra là không hợp pháp và những người làm chứng như ông Huỳnh Văn T, bà Nguyễn Thị X, ông Lê Minh K, ông Dương Minh T, ông Lê Ngọc B xác nhận năm 2011, cụ G bị bệnh nặng không còn minh mẫn nên không thể lập di chúc. Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa bị đơn và cụ G không thể hiện số thửa, giới cận, vị trí và căn cứ vào Điều 691 Bộ luật dân sự năm 1995, Hợp đồng chuyển nhượng phải chứng thực, ngoài ra không có chứng cứ chứng minh phía cụ G đã nhận vàng. Đây là tài sản chung của cụ G và cụ Ch nên cụ G không thể tự ý chuyển nhượng. Do đó hợp đồng này là vô hiệu. Đề nghị chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn, chia di sản thừa kế theo pháp luật, giao cho nguyên đơn toàn bộ di sản thừa kế bà quyền sử dụng đất vườn, đất ở và một số tài sản gồm 01 bộ ván gỗ, 01 bộ đèn, 01 bộ bàn gỗ.

Bị đơn bà Phan Thị T trình bày:

Thống nhất với phần trình bày của nguyên đơn về diện, hàng thừa kế di sản của cụ G để lại. Năm 2012 cụ G có lập 02 bản di chúc (bản di chúc lần đầu đánh máy thì UBND thị trấn P không xác nhận bảo làm bản di chúc viết tay; Di chúc viết tay có người làm chứng nhưng UBND thị trấn bảo đem Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đến cắt đất luôn).

Ngoài ra, bị đơn có yêu cầu phản tố: Vào năm 1998, cụ G có viết giấy chuyển nhượng cho bà 01 gian nhà dưới gắn liền diện tích 200m2 đất vườn ở với giá 04 chỉ vàng y (cụ G đã nhận vàng), Sau đó do chưa cắt đất cho bà do cụ G không có người nuôi nên làm di chúc cho đất cho bà để có người nuôi cụ G. Trong di chúc có luôn phần đất mà trước đây cụ G chuyển nhượng cho bà. Trường hợp di chúc không hợp pháp thì bà yêu cầu công nhận hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất; còn 02 cây đèn đồng do cụ G cho bà nên bà đem về nhà cất giữ.

Về gian nhà cấp 4 do cụ G để lại, phần vợ chồng bà sửa chữa là 30% theo Biên bản định giá ngày 20/9/2018, nay bà tự nguyện không nhận lại.

Bà Phan Thị T không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn chia thừa kế theo pháp luật. Đối với 01 bộ ván gỗ, 01 bàn tròn gỗ cụ G để lại di chúc giao ngôi nhà cho bà nên các tài sản này cũng thuộc về bà. Phần đất cụ G đã chuyển nhượng cho ông Th bà thống nhất không có ý kiến gì.

Hiện nay còn 01 khoản tiền thuế đất ruộng của cụ G, do thời gian đó bà H canh tác nên bà H có trách nhiệm trả khoản nợ này.

Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan bà Phan Thị Th trình bày: Việc cụ G lập di chúc và giấy chuyển nhượng đất cho bà T thì bà không biết. Nay bà không nhận phần di sản để lại theo di chúc vì di chúc đó không hợp pháp và bà thống nhất như yêu cầu của nguyên đơn, chia di sản thừa kế của cụ G theo pháp luật.

Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan – ông Nguyễn Văn C trình bày: Khi cụ G còn sống có bảo vợ chồng ông sửa chữa nhà để sau này về ở. Nay vợ chồng ông yêu cầu được tiếp tục sử dụng 02 gian nhà cấp 4 này. Trường hợp Tòa án xem xét di chúc không hợp pháp thì ông không yêu cầu trả lại tiền sửa nhà.

Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan – Hợp tác xã Nông nghiệp kinh doanh dịch vụ thị trấn P: xác nhận cụ Lê Thị G còn khoản nợ thuế 2.443.000đ và yêu cầu trả khoản nợ này.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm số: 09/2019/DS-ST ngày 25 tháng 4 năm 2019 của Toà án nhân dân huyện T, Phú Yên đã quyết định:

Căn cứ vào Điều 708 của Bộ luật dân sự năm 1995; các Điều 652, 653, 656 của Bộ luật dân sự năm 2005; Các Điều 615, 633, 634, 635, 650 và 651 của Bộ luật dân sự năm 2015; các Điều 147, 165, khoản 1 Điều 228 Bộ luật tố tụng dân sự; các Điều 26, 27 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định mức thu, miễm, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí lệ phí của Tòa án.

Tuyên xử:

1. Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Dương Thị H yêu cầu chia di sản thừa kế của cụ Lê Thị G theo pháp luật.

Tuyên bố hai bản di chúc của cụ Lê Thị G lập ngày 30/3/2012 và ngày 12/8/2012 là không hợp pháp.

Nguyên đơn bà Dương Thị H được hưởng toàn bộ kỷ phần thừa kế của cụ Lê Thị G gồm: 01 ngôi nhà cấp 4 có 02 gian, 01 giếng bọng đất, quyền sử dụng đất 617m2 trong đó có 250m2 đất ở, 367m2 đất trồng cây hàng năm khác thuộc thửa 425 tờ bản đồ 12-B (đo đạc năm 1996), hiện nay là thửa 78 tờ bản đồ số 49 có giới cận: Bắc giáp đất chuyển nhượng cho bà Huỳnh Thị Th; Nam giáp nhà bà Dương Thị H; Đông giáp đường đi; Tây giáp nhà thờ họ D; tọa lạc tại khu phố P, thị trấn P, huyện T, Phú Yên (có bản vẽ kèm theo); 01 bộ ván gỗ gõ, 01 bàn tròn gỗ và 02 cây đèn đồng, tổng giá trị tài sản là 438.878.964 đồng. Toàn bộ số tài sản trên hiện nay bị đơn đang quản lý, sử dụng nên phải giao lại cho nguyên đơn.

2. Bác yêu cầu phản tố của bị đơn Phan Thị T yêu cầu công nhận hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa bị đơn và cụ Lê Thị G vào năm 1998.

3. Ghi nhận sự tự nguyện của nguyên đơn bà Dương Thị H phải trả cho Hợp tác xã kinh doanh dịch vụ thị trấn P số tiền 2.443.000đồng.

4. Ghi nhận sự tự nguyện của bị đơn bà Phan Thị T và người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan ông Nguyễn Văn C không yêu cầu nhận lại giá trị sửa chữa nhà 30%.

5. Diện tích đất vườn 186m2 đã chuyển nhượng cho ông Lê Xuân Th hiện nay do ông Lê Xuân Tr được quyền sử dụng không có tranh chấp nên không giải quyết.

Ngoài ra, bản án sơ thẩm còn tuyên về nghĩa vụ chịu án phí, chi phí định giá tài sản và quyền kháng cáo của các đương sự.

Ngày 08 tháng 5 năm 2019, bị đơn bà Phan Thị T có đơn kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm.

Tại phiên tòa phúc thẩm:

Nguyên đơn bà Dương Thị H giữ nguyên yêu cầu khởi kiện.

Bị đơn bà Phan Thị T bổ sung yêu cầu kháng cáo, trường hợp Tòa án không công nhận 02 bản di chúc của cụ G và giao di sản cho nguyên đơn thì yêu cầu nguyên đơn phải trả lại công sức của bị đơn trong việc nuôi dưỡng, chăm sóc cụ Lê Thị G trong thời gian 06 năm (từ 2010 đến 2016), tiền mai táng, cúng giỗ hàng năm cho cụ G và 02 người con nhỏ của cụ G, tổng số tiền 200.000.000đ, đồng thời yêu cầu nguyên đơn trả lại giá trị sửa chữa nhà.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Phú Yên phát biểu quan điểm: Về việc tuân theo pháp luật tố tụng của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký phiên tòa và của đương sự trong quá trình giải quyết vụ án kể từ khi thụ lý vụ án và tại phiên tòa là đúng theo quy định của pháp luật. Về việc giải quyết vụ án: đề nghị Hội đồng xét xử căn cứ khoản 3 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự, chấp nhận yêu cầu kháng cáo của bị đơn bà Phan Thị T, hủy bản án sơ thẩm do phát sinh tình tiết mới tại phiên tòa phúc thẩm.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Sau khi nghiên cứu tài liệu chứng cứ có tại hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên tòa; căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa, ý kiến các bên đương sự, Viện kiểm sát, Hội đồng xét xử nhận định:

Vì các lẽ trên;

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ vào khoản 3 Điều 308, Điều 110 của Bộ luật Tố tụng dân sự

Chấp nhận kháng cáo của bị đơn bà Phan Thị T, hủy bản án dân sự sơ thẩm số 09/2019/DS-ST ngày 25/4/2019 của Tòa án nhân dân huyện T, chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án nhân dân huyện T giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm.

Về án phí: Bị đơn bà Phan Thị T không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm nên được hoàn lại 300.000đ tạm ứng án phí tại Biên lai thu tiền số 0010867 ngày 22/5/2019 của Chi cục Thi hành án dân sự huyện T. Nghĩa vụ chịu án phí sơ thẩm sẽ được xác định lại khi vụ án được tiếp tục giải quyết theo thủ tục sơ thẩm.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án./.