Bản án 13/2020/DS-ST — Tranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản

[1] Về thủ tục tố tụng: Tại phiên tòa vắng mặt những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan bà Chu Thị H, bà Bế Thị L, bà Chu Thị T, bà Chu Thị H, bà Chu Thị N nhưng đã có người đại diện theo ủy quyền là ông Chu Văn R tham gia phiên tòa; những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Hoàng Thị Đ, bà Hoàng Thị T và người đại diện của Ủy ban nhân dân xã Y, huyện L, tỉnh Lạng Sơn đã có đơn xin giải quyết vắng mặt tại phiên tòa; những người làm chứng ông Hoàng Văn S, bà Nông Thị P, ông Lê Văn L, ông Hoàng Văn K vắng mặt nhưng đã có lời khai trong hồ sơ vụ án. Theo quy định tại khoản 2 Điều 227, Điều 228, khoản 2 Điều 229 Bộ luật Tố tụng dân sự, Tòa án vẫn tiến hành xét xử vụ án vắng mặt những người tham gia tố tụng này.

[2] Quan hệ pháp luật tranh chấp và thẩm quyền giải quyết: Trên cơ sở yêu cầu của nguyên đơn, Hội đồng xét xử xác định quan hệ pháp luật cần giải quyết trong vụ án này là: Tranh chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất và yêu cầu bồi thường thiệt hại về tài sản. Đất tranh chấp tại N, thôn L, xã Y, huyện L, tỉnh Lạng Sơn nên thẩm quyền giải quyết thuộc Tòa án nhân dân huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn.

[3] Ông Chu Văn R còn có tên gọi khác là Bế Văn Rư. Ông Chu Văn R có vợ là bà Tô Thị Đ; có các con là Chu Thị Hường, Chu Đức Minh, Chu Thị Thọ; có các chị em gái là bà Chu Thị H, bà Bế Thị L, bà Chu Thị T, bà Chu Thị H và bà Chu Thị N. Bà Hoàng Thị Y có con trai là Hoàng Văn Đ, con dâu là Hoàng Thị N và các chị em gái là bà Hoàng Thị T, bà Hoàng Thị Đ.

[4] Về địa danh, địa điểm đất tranh chấp: Tại biên bản xem xét thẩm định tại chỗ ngày 24/7/2020 xác định đất tranh chấp có địa danh là N, địa điểm tại thôn L, xã Y, huyện L, tỉnh Lạng Sơn; có tứ cận giáp ranh như sau: Phía Bắc giáp đường đất, các phía Đông và Nam giáp các phần đất do ông Chu Văn R quản lý, sử dụng, phía Tây giáp một đường đất nhỏ, cạnh vườn sắn do bà Hoàng Thị Y đang quản lý, sử dụng. Đất tranh chấp theo hiện trạng là đất rừng sản xuất. Trên đất tranh chấp có tổng cộng 64 cây thông, trong đó có 12 cây thông có đường kính gốc dưới 05 cm, 11 cây thông có đường kính gốc từ 05 cm đến dưới 10 cm, 30 cây thông có đường kính gốc từ 10 cm đến dưới 20 cm, 08 cây thông có đường kính gốc từ 20 cm đến dưới 30 cm, 02 cây thông có đường kính gốc trên 30 cm (35cm). Ngoài ra, trên đất tranh chấp còn có 01 cây bạch đàn đường kính gốc từ 05 cm đến 10 cm; một số cây bụi khác là cây sở tái sinh; một rãnh thoát nước được các đương sự thừa nhận do gia đình ông Chu Văn R tạo lập nên không yêu cầu thẩm định, định giá. Tại trích đo khu đất tranh chấp số 57-2020 của Công ty cổ phần trắc địa bản đồ và môi trường sông Tô chi nhánh Lạng Sơn thể hiện, diện tích đất tranh chấp là 1008m2, bao gồm 311 m2 và 73 m2 thuộc một phần thửa đất số 226, tờ bản đồ số 50; 599 m2 thuộc một phần thửa đất số 197, tờ bản đồ số 51; 25 m2 thuộc một phần thửa đất 242, tờ bản đồ số 51 Bản đồ địa chính xã Y, huyện L, tỉnh Lạng Sơn.

[5] Về nguồn gốc đất tranh chấp: Nguyên đơn ông Chu Văn R trình bày nguồn gốc đất tranh chấp là do ông cha khai phá, đưa vào Hợp tác xã và gia đình ông quản lý, sử dụng từ sau khi tan Hợp tác xã năm 1988. Bị đơn bà Hoàng Thị Y trình bày nguồn gốc đất là của bố bà khai phá, bà được quản lý, sử dụng từ năm 10 tuổi. Nhưng từ khi thụ lý và quá trình giải quyết vụ án, không đương sự nào cung cấp được chứng cứ chứng minh nội dung này. Tại Công văn số 1092/UBND-TNMT, ngày 20/7/2020 của Ủy ban nhân dân huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn về việc cung cấp thông tin, tài liệu theo Công văn số 32/CV-TA, ngày 09/6/2020 của Tòa án xác định hai thửa đất số 226 tờ bản đồ số 50, thửa đất số 197 tờ bản đồ số 51 Bản đồ địa chính xã Yên Khoái chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân nào và được quy chủ quản lý, sử dụng là Ủy ban nhân dân xã Y, huyện L, tỉnh Lạng Sơn. Sổ mục kê đất đai và sơ đồ hai thửa đất số 226 tờ bản đồ số 50, thửa đất số 197 tờ bản đồ số 51 Bản đồ địa chính xã Yên Khoái thể hiện chưa có tên tổ chức, hộ gia đình, cá nhân nào đăng ký kê khai cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

[6] Về quá trình quản lý, sử dụng đất tranh chấp: Ông Chu Văn R trình bày, năm 1993, gia đình ông Chu Văn R đã đào một rãnh mương thoát nước trên diện tích đất tranh chấp để ngăn không cho nước mưa tràn xuống khu ruộng của gia đình liền kề bên dưới và khai thác 2, 3 cây thông. Đến năm 2002, gia đình ông Chu Văn R tiếp tục sử dụng khu đất tranh chấp làm đường cho máy xúc xuống san ủi các thửa ruộng để làm mặt bằng đóng gạch. Hằng năm, gia đình ông Chu Văn R vẫn phát cỏ ràng ràng trên diện tích đất tranh chấp và quản lý các cây thông trên đất. Thấy rằng, lời trình bày của ông Chu Văn R phù hợp với hiện trạng đất tranh chấp theo biên bản xem xét thẩm định tại chỗ ngày 24/7/2020 và lời khai của những người làm chứng ông Chu Văn T và ông Trần Văn Hà là những người có đồi thông phía trên đường đất, đối diện với diện tích đất tranh chấp; các ông Lê Văn L, Hoàng Văn P, Nông Văn S, Hoàng Văn K và Lường Hải Âu là người sinh sống lâu năm trong thôn L, xã Y, huyện L, tỉnh Lạng Sơn đều chứng kiến gia đình ông Chu Văn R canh tác các thửa ruộng đồng thời quản lý diện tích đất tranh chấp liền kề khu ruộng N, khẳng định rãnh mương do gia đình ông Chu Văn R tạo lập, còn gia đình bà Hoàng Thị Y canh tác mảnh vườn hiện nay đang trồng sắn gần khu đất tranh chấp. Chính bà Hoàng Thị Y và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về phía bà Hoàng Thị Y đều thừa nhận rãnh mương thoát trên diện tích đất tranh chấp là do gia đình ông Chu Văn R tạo lập, gia đình bà biết và không ngăn cản việc đào rãnh mương năm 1993 cũng như việc sử dụng đất tranh chấp để cho máy xúc san ủi đất ruộng của gia đình ông Chu Văn R năm 2002. Như vậy, có căn cứ xác định gia đình ông Chu Văn R có sự quản lý, sử dụng đất tranh chấp liên tục trong thời gian dài, gia đình bà Hoàng Thị Y biết nhưng không có ý kiến gì. Đến năm 2018, gia đình bà Hoàng Thị Y cạo nhựa thông mới xảy ra tranh chấp giữa hai bên.

[7] Bà Hoàng Thị Y và anh Hoàng Văn Đ trình bày năm 1993, bố ông Chu Văn R có đến nhà hỏi xin gia đình bà Hoàng Thị Y để đào rãnh mương và nói rằng bố ông Chu Văn R không lấy đất, đất là của bà Hoàng Thị Y. Do bố ông Chu Văn R đã chết nên không có người đối chất; ngoài lời trình bày, bà Hoàng Thị Y và anh Hoàng Văn Đ không có chứng cứ gì chứng minh có sự việc năm 1993 bố ông Chu Văn R xin đào rãnh mương và thừa nhận đất tranh chấp là của bà Hoàng Thị Y.

[8] Về cây trên đất tranh chấp: Ông Chu Văn R và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về phía ông Chu Văn R, những người làm chứng ông Chu Văn T, ông Trần Văn Hà và các ông Lê Văn L, Hoàng Văn P, Nông Văn S, Hoàng Văn K và Lường Hải Âu đều trình bày toàn bộ cây thông trên đất tranh chấp là do tự mọc, các cây sở tái sinh từ cây do Hợp tác xã trồng. Bà Hoàng Thị Y trình bày 02 cây thông đường kính gốc trên 30 cm (35 cm) do bà Hoàng Thị Y trồng năm 1970, các cây thông khác là tự mọc do hạt thông phát tán tự nhiên. Quá trình giải quyết vụ án, bà Hoàng Thị Y không yêu cầu giám định tuổi cây đối với 02 cây thông đường kính gốc trên 30 cm. Tại buổi xem xét thẩm định, bà Hoàng Thị Y và gia đình ngăn cản không cho giám định tuổi cây thông có đường kính gốc 35cm theo yêu cầu của ông Chu Văn R. Như vậy, ngoài lời trình bày, bà Hoàng Thị Y không có căn cứ gì chứng minh 02 cây thông đường kính gốc 35 cm là do bà trồng từ năm 1970.

[9] Tại biên bản lấy lời khai của người làm chứng, ông Hoàng Văn S và bà Nông Thị P trình bày đất tranh chấp là có nguồn gốc là của bố bà Hoàng Thị Y, để lại cho bà Hoàng Thị Y quản lý, sử dụng sau khi bố bà Hoàng Thị Y chết năm 1983, thời gian đầu bà Hoàng Thị Y trồng sắn, lúa, khoai… sau đó mới trồng thông; có địa danh là vườn là K, có tứ cận giáp ranh với một phía là đường đất, một phía gần ruộng gia đình ông Chu Văn R, một phía giáp vườn nhà ông Ơn (không rõ họ tên) và một phía không biết giáp đất của ai, ngoài diện tích đất này thì tại xứ đồng N, thôn L, xã Y, huyện L, tỉnh Lạng Sơn thì gia đình bà Hoàng Thị Y không còn diện tích đất nào khác. Tại phiên tòa, bà Hoàng Thị Y khẳng định diện tích đất tranh chấp có địa danh là N, còn K là địa danh vườn sắn của gia đình bà có vị trí gần khu đất tranh chấp, bà Hoàng Thị Y quản lý, sử dụng đất tranh chấp cùng bố từ khi 10 tuổi, đến năm 1970 thì trồng thông, sở, bạch đàn. Như vậy, địa danh, địa điểm diện tích đất và quá trình quản lý, sử dụng đất của bà Hoàng Thị Y do ông Hoàng Văn S và bà Nông Thị P trình bày không phù hợp với địa danh, địa điểm của diện tích đất tranh chấp đã được xem xét, thẩm định tại chỗ, mâu thuẫn với chính lời trình bày của bà Hoàng Thị Y.

[10] Cả ông Chu Văn R và bà Hoàng Thị Y đều chưa được Nhà nước công nhận quyền quản lý, sử dụng diện tích đất tranh chấp nói trên. Hiện nay, diện tích đất tranh chấp được quy chủ Ủy ban nhân dân xã Y, huyện L, tỉnh Lạng Sơn quản lý, sử dụng. Tại Công văn số 85/CV-UBND, ngày 03/8/2020 và tại đơn xin giải quyết vắng mặt, người đại diện theo ủy quyền của Ủy ban nhân dân xã Yên Khoái trình bày không có yêu cầu quản lý, sử dụng diện tích đất tranh chấp, đề nghị Tòa án giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật.

[11] Theo chính sách, pháp luật đất đai của Nhà nước ta qua các thời kỳ thì đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước thống nhất quản lý. Trước khi Luật Đất đai năm 1993 ra đời, Nhà nước không xác lập quyền sử dụng đất cho cá nhân, hộ gia đình (Luật Đất đai năm 1987). Sau khi Luật Đất đai năm 1993 có hiệu lực pháp luật (ngày 15/10/1993), Nhà nước xác lập quyền sử dụng đất cho cá nhân, hộ gia đình. Việc xác lập quyền sử dụng đất của Nhà nước cho cá nhân, hộ gia đình qua các thời kỳ Luật Đất đai năm 1993, Luật Đất đai năm 2003 và Luật Đất đai năm 2013 đều căn cứ vào quá trình quản lý, sử dụng đất ổn định, không có tranh chấp. Gia đình ông Chu Văn R đã quản lý, sử dụng đất tranh chấp từ năm 1993 đến năm 2017 không có tranh chấp nên thuộc trường hợp được Nhà nước xác lập quyền sử dụng đất theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Luật Đất đai năm 1993; khoản 4 Điều 50 Luật Đất đai năm 2003; khoản 1, 2 Điều 26; Điều 100; Điều 166; Điều 170; Điều 203 Luật Đất đai năm 2013.

[12] Trong quá trình giải quyết vụ án và tại phiên tòa, nguyên đơn ông Chu Văn R đã rút một phần yêu cầu khởi kiện về việc yêu cầu quản lý, sử dụng diện tích 25 m2 đất thuộc một phần thửa đất số 242, tờ bản đồ số 51 Bản đồ địa chính xã Y, huyện L, tỉnh Lạng Sơn; yêu cầu bà Hoàng Thị Y bồi thường thiệt hại nhựa thông trị giá 18.000.000 đồng (mười tám triệu đồng). Xét thấy việc rút yêu cầu của nguyên đơn là hoàn toàn tự nguyện, phù hợp với quy định tại khoản 2 Điều 244 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 nên Hội đồng xét xử chấp nhận.

[13] Tại phiên tòa, nguyên đơn ông Chu Văn R, bị đơn bà Hoàng Thị Y cùng những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Tô Thị Đ, chị Hoàng Thị N, anh Hoàng Văn Đ thỏa thuận ông Chu Văn R và bà Tô Thị Đ được quyền quản lý, sử dụng diện tích 599 m2 thuộc một phần thửa đất số 197, tờ bản đồ số 51 Bản đồ địa chính xã Y, huyện L, tỉnh Lạng Sơn. Xét thấy sự thỏa thuận của các đương sự là tự nguyện, phù hợp với quy định của pháp luật nên Hội đồng xét xử chấp nhận.

[14] Vì những phân tích trên, có đủ căn cứ xác định các phần diện tích 311 m2 và 73 m2 thuộc một phần thửa đất số 226, tờ bản đồ số 50; diện tích 599 m2 thuộc một phần thửa đất số 197, tờ bản đồ số 51; Bản đồ địa chính xã Y, huyện L, tỉnh Lạng Sơn thuộc quyền quản lý, sử dụng của ông Chu Văn R và bà Tô Thị Đ.

[15] Đất tranh chấp thuộc quyền quản lý, sử dụng của ông Chu Văn R và bà Tô Thị Đ nên ông Chu Văn R và bà Tô Thị Đ có quyền sở hữu toàn bộ cây trên đất.

[16] Đối với ý kiến của đại diện Viện kiểm sát nhân dân huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn đưa ra là có căn cứ, phù hợp với các quy định của pháp luật nên chấp nhận.

[17] Về chi phí tố tụng: Nguyên đơn ông Chu Văn R đã tạm ứng chi tổng cộng số tiền 17.982.000 đồng, bao gồm: Chi phí xem xét thẩm định tại chỗ, định giá tài sản là 4.500.000 đồng, chi phí đo đạc, trích đo địa chính khu đất là 13.482.000 đồng cho toàn bộ diện tích 1.008 m2 đất. Quá trình giải quyết vụ án và tại phiên tòa, các bên không thỏa thuận được về trách nhiệm chịu chi phí tố tụng nên nguyên đơn và bị đơn phải chịu mỗi người ½ chi phí tố tụng tương ứng với diện tích 599 m2 đất đã thỏa thuận được là 5.343.000 đồng, nguyên đơn phải chịu chi phí tố tụng tương ứng với yêu cầu quản lý, sử dụng diện tích 25 m2 đất đã rút là 446.000 đồng, bị đơn phải chịu chi phí tố tụng tương ứng với yêu cầu quản lý, sử dụng diện tích 73 m2 và 311 m2 đất của nguyên đơn được chấp nhận là 6.850.000 đồng. Căn cứ quy định tại các Điều 157, Điều 158, Điều 165, Điều 166 Bộ luật Tố tụng dân sự, ông Chu Văn R phải chịu chi phí tố tụng là 5.789.000 đồng, bà Hoàng Thị Y phải chịu chi phí tố tụng là 12.193.000 đồng. Bị đơn bà Hoàng Thị Y phải hoàn trả cho nguyên đơn ông Chu Văn R số tiền chi phí tố tụng mà nguyên đơn đã tạm ứng là 12.193.000 đồng.

[18] Về án phí: Theo quy định tại các Điều 147 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và điểm đ khoản 1 Điều 12, Điều 14, Điều 15, Điều 26, điểm a khoản 2 Điều 27 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH 14 ngày 30/12/2016 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khoá 14 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Toà án, ông Chu Văn R và bà Hoàng Thị Y phải chịu án phí dân sự sơ thẩm. Do bà Hoàng Thị Y là người cao tuổi nên bà Hoàng Thị Y được miễn toàn bộ án phí dân sự sơ thẩm. Hoàn trả cho ông Chu Văn R số tiền 600.000 đồng tiền tạm ứng án phí theo Biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số AA/2015/0001354 ngày 02/6/2020 tại Chi cục Thi hành án dân sự huyện L, tỉnh Lạng Sơn.

[19] Các đương sự có quyền kháng cáo bản án trong thời hạn luật định theo quy định tại Điều 273 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.