Bản án 13/2019/DS-PT — Tranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Về tố tụng: Sau khi xét xử, nguyên đơn ông Hoàng Xuân H làm đơn kháng cáo trong thời hạn luật định nên được chấp nhận.

[2] Xét nội dung kháng cáo của ông Hoàng Xuân H, Hội đồng xét xử thấy rằng: Đối với nội dung ông H cho rằng cấp sơ thẩm vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng vì ông kiện tranh chấp đất đai, ông Th không phản tố nhưng lại xuất trình hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông và ông Th, tòa xem xét hợp đồng chuyển nhượng lấy căn cứ không chấp nhận toàn bộ đơn khởi kiện của ông là vi phạm điều 200 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015. Điều 70 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 quy định đương sự có quyền, nghĩa vụ “cung cấp tài liệu, chứng cứ; chứng minh để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình”. Vì vậy, việc ông Th cung cấp hợp đồng chuyển nhượng là để bảo vệ quyền lợi của mình, hơn nữa nội dung khởi kiện của ông H có liên quan đến hợp đồng chuyển nhượng nên việc Tòa án cấp sơ thẩm xem xét hợp đồng chuyển nhượng là đúng quy định của pháp luật, không vi phạm thủ tục tố tụng, nên kháng cáo của ông H không có căn cứ chấp nhận.

[3] Về nội dung ông H cho rằng căn cứ mục 2.3, điểm 2, phần II Nghị quyết số 02/2004/NQ-HĐTP ngày 10/8/2004 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao quy định việc giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được xác lập từ sau ngày 15/10/1993 thì phải có đủ 6 điều kiện để được coi là hợp đồng không vô hiệu. Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa anh Tháng và ông H thiếu 03 điều kiện: Đất chuyển nhượng đã được cấp có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; Mục đích và nội dung của hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất không trái pháp luật, đạo đức xã hội; Hợp đồng không có công chứng chứng thực (ông H nhất trí với bản án sơ thẩm về điều kiện này). Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định như sau:

[3.1] Năm 1994 gia đình ông Hoàng Xuân H, bà Trần Thị Th được Hợp tác xã thôn T (Nay là Ban quản lý thôn T) xã Ch, huyện C, tỉnh Nghệ An giao cho 665,28 m2 (Đo thủ công), năm 2014 đo lại thì có diện tích 619,9 m2 đất nông nghiệp tại thửa 79, tờ bản đồ số 73, địa chỉ thửa đất tại Đồng Mẫu Rưỡi thuộc thôn T, xã Ch, huyện C, tỉnh Nghệ An, đất chia theo Nghị định 64-CP ban hành ngày 27/9/1994 của Chính phủ. Tuy nhiên, sau khi được giao đất, tháng 01 năm 1994 ông H đã tự ý chuyển nhượng toàn bộ diện tích nói trên cho anh Phan Văn Th và chị Nguyễn Thị Nh không được sự đồng ý của những người được giao đất trong gia đình ông H.

[3.2] Xem xét hợp đồng chuyển nhượng đất giữa ông Hoàng Xuân H và gia đình anh Phan Văn Th Hội đồng xét xử thấy rằng:

[3.3] Như vậy, tại thời điểm chuyển nhượng đất thì mẹ ông H, ông H, bà Th và con là Hoàng Ngọc Th là những người đầy đủ năng lực hành vi dân sự và có thể tự mình thực hiện các giao dịch dân sự. Còn các người con còn lại của ông H do H là người đại diện theo pháp luật, nhưng khi thực hiện giao dịch dân sự ông H phải hỏi ý kiến của các con. Đối với Hoàng Thị H2, ông H có quyền đại diện theo pháp luật để thực hiện mọi giao dịch dân sự. Do đó, việc ông H tự mình thực hiện việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho anh Th là không đúng với quy định của pháp luật về chủ thể thực hiện giao dịch dân sự. Tuy nhiên, mặc dù chỉ có một mình ông H là người đứng tên ký hợp đồng chuyển nhượng đất cho gia đình anh Th, còn những thành viên còn lại trong gia đình ông H không ký tên trong hợp đồng, nhưng ông H đã nhận đủ số tiền theo thỏa thuận, những người trong gia đình ông H biết và cùng sử dụng tiền chuyển nhượng đất, hơn nữa gia đình anh Th, chị Nh sử dụng đất công khai; người không ký tên trong hợp đồng biết mà không có ý kiến phản đối gì thì phải xác định là người đó đồng ý với việc chuyển nhượng đất. Với tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ thì khi mẹ ông H, bà Th và các con ông H biết được việc chuyển nhượng đất giữa ông H và gia đình anh Th tuy không nhất trí nhưng không có ý kiến gì và cùng sử dụng số tiền chuyển nhượng đất thì coi như mặc nhiên thừa nhận hợp đồng chuyển nhượng đất giữa ông H và gia đình anh Th.

[3.4] Theo án lệ số 04/2016/AL của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 06/4/2016 và được công bố theo Quyết định số 220/QĐ - CA ngày 06/4/2016 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao thì “Trường hợp nhà đất là tài sản chung của vợ chồng mà chỉ có một người đứng tên ký hợp đồng chuyển nhượng nhà đất đó cho người khác, người còn lại không ký tên trong hợp đồng; nếu có đủ căn cứ xác định bên chuyển nhượng đã nhận đủ số tiền theo thỏa thuận, người không ký tên trong hợp đồng biết và cùng sử dụng tiền chuyển nhượng nhà đất; bên nhận chuyển nhượng nhà đất đã nhận và quản lý, sử dụng nhà đất đó công khai; người không ký tên trong hợp đồng biết mà không có ý kiến phản đối gì thì phải xác định là người đó đồng ý với việc chuyển nhượng nhà đất”. Hội đồng xét xử xét thấy tính chất, các tình tiết, sự kiện pháp lý trong vụ án này tương tự như các tình tiết, sự kiện pháp lý trong án lệ. Vì vậy, theo án lệ số 04/2016/AL có đủ cơ sở để xác định mặc dù mẹ, vợ và các con của ông H không ký vào hợp đồng chuyển nhượng nhưng họ vẫn biết sự việc này, ông H đã nhận đủ số tiền theo thỏa thuận, và sử dụng vào việc mua bò phục vụ sinh hoạt gia đình, anh Th, chị Nh đã sử dụng đất công khai 20 năm, những người không ký tên trong hợp đồng biết nhưng không có ý kiến phản đối gì nên họ đồng ý với việc chuyển nhượng đất.

[3.5] Về hình thức hợp đồng chuyển nhượng theo quy định tại Điều 31 Luật đất đai năm 1993 thì Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất phải được lập thành văn bản và phải được phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, phải được làm thủ tục và đăng ký tại Uỷ ban nhân dân cấp có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về đất đai. Xét hình thức hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông H và gia đình anh Th tuy đã được lập thành văn bản và có xác nhận của ông Nguyễn Hữu V là Phó chủ nhiệm hợp tác xã lúc đó nhưng chưa được làm thủ tục và đăng ký tại Ủy ban nhân dân cấp xã. Tuy nhiên theo quy định tại điểm B3, tiểu mục 2.3, mục II Nghị quyết số 02/2004/NQ-HĐTP ngày 10/8/2004 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng pháp luật trong việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân gia đình quy định “Đối với hợp đồng chuyển nhượng đất vi phạm điểm a.6 (hợp đồng chuyển nhượng đất phải lập thành văn bản có chứng nhận của công chứng nhà nước hoặc chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền), bên nhận chuyển nhượng đã trồng cây lâu năm, làm nhà kiên cố … Và bên nhận chuyển nhượng không phản đối và cũng không bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính theo quy định của Nhà nước về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai thì Tòa án công nhận hợp đồng”. Mặt khác, theo quy định tại khoản 2 Điều 129 Bộ luật dân sự 2015 thì “Giao dịch dân sự đã được xác lập bằng văn bản nhưng vi phạm quy định bắt buộc về công chứng, chứng thực mà một bên hoặc các bên đã thực hiện được ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì theo yêu cầu của một bên hoặc các bên, Tòa án ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó. Trong trường hợp này, các bên không phải thực hiện việc công chứng, chứng thực”.

[3.6] Như vậy, về hình thức hợp đồng chuyển nhượng đất canh tác của ông H và gia đình anh Th tuy không làm thủ tục đăng ký tại Ủy ban nhân dân cấp xã nhưng sau khi chuyển nhượng thì gia đình anh Th đã tiến hành sản xuất trên đất từ năm 1994 đến năm 2014 mà gia đình ông H cũng không phản đối hay chính quyền địa phương không xử phạt. Mặt khác, hợp đồng chuyển nhượng giữa ông H và gia đình anh Th đã được thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ giữa các bên nên hình thức hợp đồng chuyển nhượng giữa ông H và anh Th được xem là đảm bảo đúng quy định của pháp luật.

[3.7] Về nội dung hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông H và gia đình anh Th đã nêu đầy đủ nội dung gồm họ tên người chuyển nhượng và người nhận chuyển nhượng, quyền, nghĩa vụ các bên, loại đất chuyển nhượng, diện tích, vị trí, thời hạn chuyển nhượng, trách nhiệm của mỗi bên khi vi phạm hợp đồng chuyển nhượng.

[4] Về thời hạn chuyển nhượng đất giữa ông H và gia đình anh Th có thời hạn 20 năm là đúng quy định Điều 3 luật đất đai 1993 người có quyền sử dụng đất được “Chuyển nhượng quyền sử dụng đất trong thời hạn giao đất” bởi Hợp tác xã T giao thửa đấtcho hộ ông H thời hạn 20 năm. Bên cạnh đó, trong quá trình sử dụng đất từ năm 1994 đến cuối 2014 gia đình anh Th đã thực hiện đầy đủ quy định của pháp luật, nộp thuế đất đầy đủ, canh tác đúng mục đích sử dụng đất. Đến năm 2015 bà Nh - vợ ông Th bị bệnh tai biến không canh tác được nên ông H đã lấy lại thửa đất để sử dụng và tiến hành nộp thuế đất từ năm 2015 và 2016. Đến tháng 7/2016 anh Th lấy lại thửa đất và sử dụng cho đến nay. Ngoài ra, ông Nguyễn Hữu V là phó chủ nhiệm hợp tác xã lúc đó xác nhận ông H chuyển nhượng cho ông Th thời hạn 20 năm .

[5] Quá trình xác minh tại xã Ch thì năm 2014 xã đã thực hiện việc đo lại diện tích đất nông nghiệp trên toàn xã theo chỉ thị 14 về đo đạc bản đồ chính quy và cấp đổi, cấp mới giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì thửa đất 79, tờ bản đồ số 73 có diện tích 619,9 m2 và người sử dụng thửa đất trên là hộ anh Phan Văn Th. Vậy nên hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa ông H và anh Th lập tháng 01 năm 1994 có hiệu lực pháp luật. Mặt khác Nhà nước giao đất cho hộ ông Hoàng Xuân H sản xuất trong thời hạn 20 năm, sau khi được giao đất ông H đã chuyển nhượng toàn bộ quyền của mình cho gia đình anh Phan Văn Th và chị Nguyễn Thị Nh.

[6] Về trình tự, thủ tục gia hạn khi hết thời hạn sử dụng đất của hộ gia đình, cá nhận được quy định tại Điều 74, Nghị định 43/2014/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật đất đai cụ thể hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp đang sử dụng đất nông nghiệp được Nhà nước giao, công nhận, nhận chuyển quyền sử dụng đất, khi hết thời hạn sử dụng đất thì được tiếp tục sử dụng đất theo thời hạn quy định tại Khoản 1 Điều 126 và Khoản 3 Điều 210 của Luật Đất đai mà không phải làm thủ tục điều chỉnh thời hạn sử dụng đất”

[7] Ngoài ra, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn cho rằng cấp sơ thẩm xem xét hợp đồng vô hiệu nhưng không định giá tài sản là sai, Hội đồng xét xử thấy rằng việc cấp sơ thẩm xem xét hợp đồng ông Th xuất trình là việc đánh giá chứng cứ, không cần thiết phải định giá tài sản, nên không có căn cứ chấp nhận nội dung này của nguyên đơn.

[8] Từ các căn cứ nêu trên, Hội đồng xét xử thấy rằng cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của gia đình ông Hoàng Xuân H buộc anh Phan Văn Th, chị Nguyễn Thị Nh trả lại 665,28 m2 (Đo thủ công), năm 2014 đo lại thì có diện tích là 619,9 m2 đất nông nghiệp tại thửa 79, tờ bản đồ số 73, địa chỉ thửa đất tại Đồng Mẫu Rưỡi thuộc thôn T, xã Ch, huyện C, tỉnh Nghệ An là có căn cứ, nên cấp phúc thẩm không chấp nhận toàn bộ nội dung kháng cáo của ông H, cần giữ nguyên như bản án sơ thẩm.

[9] Về án phí: Ông Hoàng Xuân H là người cao tuổi nên không phải chịu án phí Dân sự phúc thẩm theo qui định của pháp luật