Bản án 07/2019/DS-ST — Tranh chấp hợp đồng vay tài sản

[1] Hợp đồng vay tiền ngày 12/11/2012 và giấy vay tiền ngày 10/11/2012 có cùng nội dung thể hiện: Bà Lê Thị Châm cho ông Bùi Đức Th và bà Đặng Thị H vay số tiền 274.000.000 đồng (Trong Hợp đồng vay tiền có thỏa thuận về việc trả lãi nhưng không xác định cụ thể mức lãi suất; trong giấy vay tiền có thỏa thuận về lãi là 3%/tháng). Tại Hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất ngày 12/11/2012 thể hiện bên nhận thế chấp là bà Lê Thị Ch, bên thế chấp là ông Bùi Đức Th và bà Đặng Thị H; với nội dung Để đảm bảo nghĩa vụ thanh toán ông Th, bà H đã thế chấp quyền sử dụng 50,91m2 đất và nhà 01 tầng diện tích 20m2 tại Tổ Đ4, phường V, quận K, TP. H; bà Ch, ông Th, bà H đã lập Hợp đồng thế chấp và được Văn phòng công chứng Đ; địa chỉ: Số 28 Hai Bà Tr, phường A, quận L, thành phố H chứng thực nhưng các bên không đăng ký giao dịch bảo đảm.

[2] Sau khi ký hợp đồng thế chấp ông Th, bà H đã giao giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BH 319920 vào sổ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CH00208/VĐ do UBND quận K cấp ngày 07/11/2012 cho bà Ch quản lý.

[3] Ngày 03/5/2019 bà Ch đã khởi kiện yêu cầu ông Thắng, bà H trả cho bà Ch nợ gốc là 274.000.000đ, lãi tính 3%/tháng đối với 12 tháng từ khi vay, 1%/tháng các tháng tiếp theo tương ứng với số tiền là 344.582.400 đồng. Tại phiên tòa bà Ch thay đổi yêu cầu tiền lãi, bà yêu cầu ông Th bà H phải thanh toán tiền lãi với mức lãi suất là 13,5%/năm từ khi vay đến tháng 11/2019 tương ứng với số tiền lãi là 258.930.000 đồng.

[4] Quan điểm của bà Ch là sẽ trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Th, bà H khi thanh toán xong các khoản nợ; trường hợp ông Thắng, bà H không thanh toán được nợ, bà Ch yêu cầu xử lý tài sản thế chấp theo quy định của pháp luật để bà Ch thu hồi nợ. Bà Ch không yêu cầu áp dụng thời hiệu khởi kiện.

[5] Quan điểm của ông Th: Trong quá trình giải quyết vụ án ông Th đều thừa nhận có vay của bà số tiền là 274.000.000 đồng đúng như Giấy vay tiền ngày 10/11/2012 và Hợp đồng vay tiền ngày 12/11/2012. Tại Biên bản Hòa giải ngày 05/9/2019 ông Th chấp nhận trả số tiền gốc là 274.000.000 đồng và tiền lãi là 126.000.000 đồng nhưng tại Biên bản lấy lời khai ngày 15/11/2019 ông Th chỉ chấp nhận trả tiền gốc là 274.000.000 đồng và không chấp nhận thanh toán tiền lãi theo mức lãi suất là 3%/tháng, yêu cầu miễn lãi. Tại đơn đề nghị ngày 14/11/2019 ông Th đề nghị áp dụng thời hiệu khởi kiện.

[6] Ngày 03/6/2019 bà Lê Thị Ch nộp đơn khởi kiện yêu cầu ông Bùi Đức Th, bà Đặng Thị H phải thanh toán ngay số tiền nợ gốc là 274.000.000 đồng và lãi theo thỏa thuận. Yêu cầu của bà Ch làm phát sinh quan hệ tranh chấp Hợp đồng dân sự được quy định tại Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự. Bị đơn là ông Bùi Đức Th, bà Đặng Thị H cư trú tại Tổ Đ, phường V, quận K, thành phố H, theo quy định tại khoản 1 Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự thì tranh chấp này được Tòa án nhân dân quận K thụ lý, giải quyết theo đúng thẩm quyền.

[7] Xét thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu thanh toán khoản tiền vay là 274.000.000 đồng: Theo Hợp đồng vay tiền ngày 12/11/2012 thì thời hạn vay 18 tháng, (Từ ngày 12/11/2012 đến 12/5/2013), do người vay không thanh toán đúng thỏa thuận nên ngày 03/5/2019 bà Ch khởi kiện tại Tòa án nhân dân quận K. Tại khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định “Thời hiệu khởi kiện không áp dụng trong trường hợp sau đây:….2. Yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu tài sản…”. Theo quy định tại Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định “ Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản…”. Việc bà Châm yêu cầu ông T, bà H phải trả số tiền gốc đã vay là quyền đòi lại tài sản được pháp luật bảo vệ và không áp dụng thời hiệu khởi kiện.

[8] Xét thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu thanh toán khoản tiền lãi trên số tiền nợ gốc như sau: Theo thỏa thuận tại Hợp đồng vay tiền ngày 12/11/2012 thì đến ngày 12/5/2014 ông Th bà H đến hạn phải thanh toán nợ nhưng ông Th bà H không thực hiện nghĩa vụ trả nợ đã xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của bà Ch nhưng đến ngày 3/6/ 2019 bà Ch mới khởi kiện tại Tòa. Theo quy định tại Điều 429 Bộ luật Dân sự thì “Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm”. Tính từ ngày quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm đến khi nguyên đơn nộp đơn tại Tòa án là quá 03 năm. Theo quy định tại Điều 429 Bộ luật Dân sự thì yêu cầu bà Ch về khoản tiền lãi đã hết thời hiệu khởi kiện. Tuy nhiên trước khi thụ lý vụ án tại Trung tâm hòa giải ngày 13/6/2018 và sau khi thụ lý vụ án tại biên bản hòa giải ngày 05/9/2019 ông Bùi Đức Th đã thừa nhận nghĩa vụ của mình, ông Th đã thừa nhận năm 2012 ông Th và vợ ông Th là bà H có vay của bà C số tiền là 274.000.000 đồng với lãi suất là 3%/tháng. Căn cứ quy định tại Điều 157 Bộ luật Dân sự quy định: “1. Thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự bắt đầu lại trong trường hợp sau đây: a) Bên có nghĩa vụ đã thừa nhận một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình đối với người khởi kiện;…2.Thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự bắt đầu lại kể từ ngày tiếp theo sau ngày xẩy ra sự kiện quy định tại khoản 1 Điền này” do vậy yêu cầu của bà Ch về việc yêu cầu ông Thắng, bà H phải thanh toán khoản tiền lãi được tính lại thời hiệu khởi kiện và được Tòa án xem xét giải quyết theo thủ tục chung.

[9] Bà Lê Thị Ch khởi kiện yêu cầu ông Bùi Đức Th và bà Đặng Thị H phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền vay như đã thỏa thuận. Do vậy bà Lê Thị Ch là nguyên đơn, ông Bùi Đức Th và bà Đặng Thị H là bị đơn.

[10] Tòa án đã tiến hành tống đạt Quyết định đưa vụ án ra xét xử, quyết định hoãn phiên tòa hợp lệ đối với ông Bùi Đức Th và bà Đặng Thị H nhưng ông Th vắng mặt và có đơn xin xét xử vắng mặt, bà H vắng mặt tại phiên tòa không có lý do; việc vắng mặt của ông Th, bà H không gây khó khăn, ảnh hưởng đến việc giải quyết khách quan, toàn diện của vụ án. Căn cứ khoản 2 Điều 227 Bộ luật Tố tụng dân sự Hội đồng xét xử tiến hành xét xử vắng mặt ông Bùi Đức Th và bà Đặng Thị H.

[11] Tại Hợp đồng vay tiền ngày 12/11/2012 thể hiện tên người vay là Bùi Đức Th và bà Đặng Thị H, người cho vay là bà Lê Thị Ch, số tiền vay là 274.000.000 đồng, thời hạn vay là 18 tháng.

[12] Việc vay tiền giữa bà Ch và ông Th, bà H được lập thành văn bản, các chủ thể thực hiện giao dịch đều có năng lực hành vi dân sự; hợp đồng vay tiền được ký kết trên tinh thần tự nguyện; mục đích và nội dung của giao dịch không trái pháp luật, đạo đức xã hội. Việc thực hiện giao dịch dân sự này được thực hiện đúng quy định tại các điều 389, 401, 402, 471 Bộ luật Dân sự năm 2005. Sự thỏa thuận trong Hợp đồng vay tiền ngày 12/11/2012 giữa bà Ch và ông Th, bà H đã làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của các bên, các bên phải có trách nhiệm thực hiện các thỏa thuận đã cam kết. Theo quy định tại khoản 1 Điều 474 Bộ luật Dân sự 2005 thì “Bên vay tài sản là tiền phải có trách nhiệm trả đủ tiền khi đến hạn...”; Điều 290 Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “Nghĩa vụ trả tiền phải được thực hiện đầy đủ, đúng hạn, đúng địa điểm và phương thức đã thỏa thuận”. Tại Trung tâm hòa giải đối thoại và trong quá trình giải quyết vụ án ông Bùi Đức Th đã thừa nhận có vay của bà Lê Thị Ch số tiền là 274.000.000 đồng theo giấy vay tiền ngày 12/11/2012, ông Thắng chấp nhận thanh toán toàn bộ nợ gốc là 274.000.000 đồng. Do vậy yêu cầu của bà Ch buộc ông Thắng, bà H phải thanh toán số tiền vay là 274.000.000 đồng theo Hợp đồng vay tiền ngày 12/11/2012 là có căn cứ, phù hợp pháp luật, phù hợp thực tế cần được chấp nhận.

[13] Theo quy định tại khoản 2 Điều 290 Bộ luật Dân sự 2005 quy định: “ 2. Nghĩa vụ trả tiền bao gồm cả tiền lãi trên nợ gốc, trừ trường hợp có quy định khác.” Do vậy ngoài nghĩa vụ phải trả nợ gốc bà C yêu cầu ông Th, bà H phải thanh toán khoản lãi trên số nợ gốc là có căn cứ, phù hợp pháp luật cần được xem xét giải quyết.

[14] Tại Quyết định số 2868/QĐ-NHNN ngày 29/11/2010 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định về mức lãi suất cơ bản bằng đồng Việt Nam là 9,0%/năm.

[15] Theo quy định tại khoản 1 Điều 476 Bộ luật Dân sự 2005 quy định: “ Lãi suất do các bên thỏa thuận nhưng không được vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố đối với loại cho vay tương ứng.”

[16] Tại khoản 2 Điều 4 Nghị Quyết 01/2019/NQ-HĐTP ngày 11/01/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao quy định: “Hợp đồng vay có lãi mà khi đến hạn bên vay không trả hoặc trả không đầy đủ thì lãi, lãi suất được xác định như sau: a)Lãi trên nợ gốc trong hạn chưa trả theo lãi suất thỏa thuận nhưng không vượt quá 150% lãi suất cơ bản do ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm xác lập hợp đồng tương ứng với thời gian vay chưa trả lãi...”

[17] Tại công văn số 244/TANDTC-KHXX ngày 05/11/2012 của Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn tại thời điểm năm 2012 khi giải quyết các loai vụ việc liên quan đến vấn đề áp dụng mức lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố thì vẫn áp dụng Quyết định số 2868/QĐ-NHNN ngày 29/11/2010 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định về mức lãi suất cơ bản bằng đồng Việt Nam là 9,0%/năm. Vì vậy lãi suất cao nhất tại thời điểm năm 2012 được áp dụng là: 9% /năm x 150% = 13,5%/năm.

[18] Tại thời điểm xác lập hợp đồng Bà Ch, ông Th thỏa thuận mức lãi suất là 3%/tháng tương đương 36%/năm nhưng trong quá trình giải quyết vụ án bà Chnguyện thay đổi mức lãi suất là 13,5/năm, thời gian tính lãi là từ 12/11/2012 đến 12/11/2019 là 07 năm. Bà Ch yêu cầu ông Th, bà H phải thanh toán tiền lãi là 258.930.000 đồng, cụ thể: 274.000.000 x 13,5% x 7 năm = 258.930.000 đồng.

[19] Xét thấy việc thay đổi yêu cầu mức lãi suất nêu trên của nguyên đơn không vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện, căn cứ khoản 1 Điều 244 Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử chấp nhận việc thay đổi yêu cầu về mức lãi suất áp dụng để tính lãi chậm trả của nguyên đơn. Mức lãi suất bà Châm tự nguyện áp dụng là 13,5%/năm, thời gian tính lãi là 07 năm tương ứng với số tiền lãi là 258.930.000 đồng phù hợp với quy định của pháp luật, phù hợp thực tế cần được chấp nhận.

[20] Hợp đồng thế chấp ngày 12/11/2012 giữa bên nhận thế chấp là bà Lê Thị Ch, bên thế chấp là ông Bùi Đức Th, bà Đặng Thị H được ký kết trên tinh thần tự nguyện; nội dung, mục đích của hợp đồng không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội; Hợp đồng được lập thành văn bản, được chứng thực theo đúng quy định tại Điều 122, Điều 123, Điều 124, Điều 318, 322, 342,715, 716 của Bộ luật Dân sự 2005. Diện tích 50,91 m2 đất và tài sản trên 50,91 m2 đất thuộc thửa đất số: 87-01, tờ bản đồ: VĐ.17(303591-8-c); 66-02, tờ bản đồ số: VĐ.16 (303591-7-d); có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BH 319920 vào sổ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CH00208/VĐ do UBND quận K cấp ngày 07/11/2012 là tài sản hợp pháp của ông Bùi Đức Th và bà Đặng Thị H; ông Th, bà H có quyền thế chấp tài sản để bảo đảm nghĩa vụ của mình, không có quy định nào cấm bà Lê Thị Ch nhận thế chấp.

[21] Tuy nhiên việc thế chấp quyền sử dụng đất nêu trên ông Th, bà H, bà Ch không thực hiện việc đăng ký giao dịch bảo đảm đã vi phạm quy định tại Điều 343 Bộ luật Dân sự năm 2005 và điểm a, khoản 1 Điều 3 Nghị định 83/2010/NĐ-CP ngày 23 tháng 7 năm 2010 của Chính phủ quy định về đăng ký giao dịch bảo đảm do vậy hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất, ngày 12/11/2012 không tuân thủ quy định về về hình thức.

[22] Trong quá trình giải quyết vụ án bị đơn là ông Th thừa nhận có tự nguyện thế chấp tài sản hợp pháp của mình để bảo đảm nghĩa vụ thanh toán của hợp đồng vay tiền ngày 12/11/2012; ông Th đồng ý trả bà Ch toàn bộ khoản tiền gốc và một phần khoản tiền lãi và đề nghị bà Ch trả lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông Th, bà H đã giao cho bà Ch quản lý như thỏa thuận tại khoản 5.2.2 Điều 5 của Hợp đồng thế chấp ngày 12/11/2012; chứng tỏ ông Th có ý thức vẫn tiếp tục thực hiện thỏa thuận trong Hợp đồng thế chấp;. Nguyên đơn là bà Ch yêu cầu ông Th, bà H phải trả tiền theo thỏa thuận trong hợp đồng vay tiền, nêu không trả được thì phải giao tài sản thế chấp để xử lý thu hồi nợ, chứng tỏ bà Ch vẫn có ý thức tiếp tục thực hiện đồng thế chấp đã ký kết, do vậy Tòa án phải tôn trọng thỏa thuận, tôn trọng sự tự nguyện của các bên.

[23] Việc Viện Kiểm sát nhân dân quận K tiến hành xem xét giải quyết và có quan điểm tuyên hợp đồng thế chấp ngày 12/11/2012 vô hiệu là vượt quá yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, vi phạm quy định tại Điều 5 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[24] Hợp đồng thế chấp ngày 12/11/2012 là một giao dịch dân sự, người tham gia giao dịch có năng lực hành vi dân sự, người tham gia giao dịch là hoàn toàn tự nguyện, nội dung, mục đích của giao dịch không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội, các bên đã đạt được lợi ích hợp pháp của mình mong muốn; Hợp đồng thế chấp không thuộc một trong các trường hợp chấm dứt hợp đồng dân sự, hủy bỏ hợp đồng dân sự theo quy định tại Điều 424, 425 Bộ luật Dân sự 2005. Theo quy định tại Điều 344 Bộ luật Dân sự 2005 thì: “...việc thế chấp có thời hạn cho đến khi chấm dứt nghĩa vụ được bảo đảm bằng thế chấp”; trong vụ án này nghĩa vụ được bảo đảm bằng thế chấp chưa chấm dứt do vậy việc thế chấp vẫn còn thời hạn và vẫn phải thực hiện do vậy Hội đồng xét xử có trách nhiệm phải tôn trọng sự thật, tôn trọng sự tự nguyện của các bên, cụ thể là tôn trọng Hợp đồng thế chấp ngày 12/11/2012 mà các bên đã tự nguyện giao kết, thực hiện.

[25] Ngày 09/8/2019 Tòa án nhân dân quận K đã tiến hành xem xét thẩm định tại chỗ đối với tài sản ông Th, bà H đã thế chấp để bảo đảm cho khoản vay 274.000.000 đồng, kết quả: Diện tích đất từ khi đưa vào thể chấp đến nay vẫn nguyên vẹn, không thay đổi, không cơi nới, không cho thuê, không tặng cho, vẫn do bên thế chấp quản lý, sử dụng. Tuy nhiên tài sản trên đất là nhà cấp 4, 01 tầng; sau khi thế chấp đã cơi nơi xây thêm phía trước nhà 20m2, phía sau nhà cơi nới xây thêm 18m2...theo thỏa thuận tại Điều 7 Hợp đồng thế chấp ngày 12/11/2012 các bên đã thỏa thuận “Trong thời hạn có hiệu lực của hợp đồng này, mọi kiến trúc xây dựng thêm trên tài sản đã đưa vào thế chấp tại hợp đồng này đều được coi là tài sản thế chấp”. Do vậy việc bên thế chấp xây mới, cơi nới trên tài sản đã đưa vào thế chấp nêu trên đều được coi là tài sản thế chấp.

[26] Theo quy định tại Điều 355 Bộ luật Dân sự 2005 thì trường hợp đến hạn thực hiện nghĩa vụ dân sự mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện nghĩa vụ không đúng thỏa thuận thì tài sản thế chấp được xử lý theo phương thực do các bên đã thỏa thuận hoặc được bán đấu giá theo quy định của pháp luật để thực hiện nghĩa vụ. Trường hợp ông Th, bà H không thanh toán được khoản nợ nêu trên thì sản thế chấp được xử lý theo phương thực do các bên đã thỏa thuận cụ thể tại Điều 6 Hợp đồng thế chấp tài sản ngày 12/11/2012 hoặc bà Ch có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự phát mại tài sản thế chấp theo quy định của pháp luật để thu hồi nợ.

[27]Căn cứ Nghị quyết 326 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc Hội quy định về mực thu, miễn, giảm, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án, thì:

[28]Yêu cầu khởi kiện của bà Lê Thị Ch được chấp nhận nên bà Ch không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm. Trả lại cho bà Ch số tiền tạm ứng án phí đã nộp là 14.000.000 đồng.

[29] Bị đơn là ông Bùi Đức Th, bà Đặng Thị H phải chịu án dân sự sơ thẩm tương ứng với phần yêu cầu của nguyên đơn đối với bị đơn được Tòa án chấp nhận, cụ thể như sau: 20.000.000 + {(532.930.000 – 400.000.000) x 4%} = 25.317.200 đồng.

[30]Các đương sự được quyền kháng cáo bản án theo quy định tại Điều 271, Điều 273 Bộ luật Tố tụng dân sự.