Bản án 05/2017/DS-ST — Tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo nguyªn ®¬n cụ Ngô Thị D có đơn ủy quyền cho ông S vµ người cã quyÒn lîi liªn quan ông Nguyễn Văn S trình bày: Bè, mẹ ông lµ cụ NguyÔn V¨n T, mÊt n¨m 2002, không có di chúc, cụ Ng« ThÞ D, sinh 1926, hai cụ sinh được 08 anh em gåm NguyÔn Hång T, sinh 1948, NguyÔn ThÞ M1, sinh 1954, NguyÔn V¨n G, sinh 1962, NguyÔn V¨n H, sinh 1963, NguyÔn V¨n H2, sinh 1965, NguyÔn ThÞ M2, sinh 1970, NguyÔn V¨n S, sinh 1972, NguyÔn ThÞ X, sinh 1974, c¶ 8 anh em ®Òu cßn, cã gia ®×nh vµ ë riªng, vî chång ông hiÖn ë cïng mÑ, bố mẹ ông không có con nuôi.

Bè mÑ ông được cÊp giÊy CNQSD ®Êt đứng tªn Nguyễn Văn T, tê b¶n ®å sè 5, thöa sè 65, diÖn tÝch 390m2 t¹i th«n T, x· §, trong GiÊy CNQSD ®Êt do sơ suất ®Þa ph ¬ng ghi nhÇm là Ng« V¨n T lµ kh«ng ®óng víi tªn cña cụ T trong Chøng minh nh©n d©n vµ sæ hé khÈu lµ NguyÔn V¨n T, do mäi người trong nhµ kh«ng ®Ó ý, nay s¶y ra tranh chÊp míi biÕt, ông ®· cã ®¬n ®Ò nghÞ UBND x· § x¸c ®Þnh Ng« V¨n T trong GiÊy CNQSD ®Êt vµ NguyÔn V¨n T trong CMND, sæ hé khÈu lµ mét người nép Toµ ¸n.

Mẹ ông là cụ Ngô Thị D có ý định làm thủ tục đứng tên cụ trong Giấy CNQSD đất (viết tắt GCNQSDĐ) trước đây đứng tên cụ T nhưng ông Nguyễn Văn G kh«ng nhÊt trí. Gia đình ®· häp và cã v¨n b¶n tho¶ thuËn ph©n chia di s¶n thõa kÕ cña cụ T cho cụ D được toµn quyÒn sö dông, cã x¸c nhËn cña UBND x· §, mọi người ®Òu nhÊt trÝ, chØ cßn ông G lµ kh«ng ký v¨n b¶n nµy. Vì vậy cụ D tuổi cao sức yếu có giấy uû quyÒn cho ông theo ®¬n khëi kiÖn đề nghị Tòa án phân chia di sản thừa kế là 1/2 diện tích đất ở, đất vườn của cụ T cho cụ D và 08 người con, chia cho ông G kỷ phần thừa kế được hưởng bằng tiền vì hiÖn ông G còng ®· cã nhµ ®Êt æn ®Þnh ë chç kh¸c, ông và các anh chị em khác đều để lại kỷ phần được hưởng cho cụ D.

Ông vµ bà §Æng ThÞ H1, sinh 1979 x©y dùng gia ®×nh từ n¨m 1998 vµ ë cïng bè mÑ cho ®Õn nay. Trªn ®Êt của bố mẹ trước ®©y cã 04 gian nhµ tranh v¸ch ®Êt lîp r¹ vµ c«ng tr×nh phô ®Òu dét n¸t, trước khi cụ T mÊt, được bè mÑ, anh em nhÊt trÝ, vî chång ông đ· x©y l¹i toµn bé nhµ vµ c«ng tr×nh phô, bè mÑ vµ c¸c anh chÞ em kh«ng ai ph¶i ®ãng gãp. DiÖn tÝch ®Êt trước ®©y cßn cã c¶ ao (chiÕm kho¶ng 1/3) vî chång ông còng thuª phun c¸t vượt lËp thµnh vườn nh hiÖn nay. C©y cèi bè mÑ trước ®©y cã trång th× hiÖn kh«ng cßn. Ông S xác định vợ chång ë cïng bè mÑ cã c«ng søc vượt lËp ao, duy tr× tµi s¶n, ch¨m sãc bè mÑ, lo mai t¸ng phÝ, c¸c ngµy giç, sang c¸t cho bè, cụ D èm nhiÒu lÇn ®i viÖn còng do vợ chồng ông chi phí chăm sóc, tuy vËy vî chång ông thèng nhÊt lµ kh«ng cã yªu cÇu Toµ ¸n ph¶i xem xÐt, gi¶i quyÕt.

VÒ ruéng 03 th× suÊt cña cụ T được 1,7 sµo ®ang do vî chång ông cÊy ®Ó cã thãc nuôi dưỡng cụ D, các thừa kế kh«ng đề nghị xem xét, cụ T chết cũng không để lại nghĩa vụ về tài sản.

Theo bị đơn ông Nguyễn Văn G: Ông nhất trí về quan hệ huyết thống như ông S trình bày, cụ T mất năm 2002 không có di chúc, không để lại nghĩa vụ về tài sản, ông có gia đình và hiện ở nhà đất khác ổn định.

Ông xác định ®Êt cña cụ Nguyễn Văn T là đất h ¬ng ho¶ kh«ng được b¸n, kh«ng được t¸ch cho ai, ông không đề nghị chia thừa kế vì vậy đề nghị Toµ ¸n kh«ng chÊp nhËn yªu cÇu chia thõa kÕ tài sản là quyền sử dụng ®Êt cña cụ T ®èi víi yªu cÇu khëi kiÖn cña cụ Ngô Thị D vµ anh chÞ em kh¸c, trong gia đình không thống nhất được với nhau thì Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật. Tại phiên tòa ông G nhất trí chia thừa kế và đề nghị chia kỷ phần thừa kế ông được hưởng bằng đất ở, đất vườn chứ ông không nhận bằng tiền.

Những người có quyền lợi liên quan:

Ông Nguyễn Văn H: Ông nhất trí trình bày của ông S. Tuy vËy khi Toµ ¸n vÒ xem xÐt, thÈm ®Þnh míi biÕt vî chång ông cßn x©y trªn diÖn tÝch cña hai cô vÒ phÝa ®«ng nam ®Êt cña ông (phÝa t©y nam ®Êt hai cô) kho¶ng 17m2, vî chång ông tho¶ thuËn vµ thèng nhÊt bà Đinh Thị M uû quyÒn cho ông ®Ò nghÞ Toµ ¸n kh«ng xem xÐt, định giá phÇn c«ng tr×nh gia ®×nh ông ®· x©y trªn ®Êt cña hai cô, ®Ò nghÞ Toµ ¸n xem xÐt kû phÇn ông được thõa kÕ tõ cụ T t¸ch chuyÓn cho ông phÇn diÖn tÝch «ng ®· x©y c«ng tr×nh, kû phÇn được h ëng mµ cßn ông tù nguyÖn chuyÓn l¹i cho cụ D được h ëng.

Các ông, bµ Nguyễn Hồng T, Nguyễn Văn H2, Nguyễn Thị M2, Nguyễn Thị M1, Nguyễn Thị X: nhất trí trình bày của ông S, xác định có đơn ủy quyền cho ông S, kỷ phần các ông, bà được hưởng của cụ Nguyễn Văn T chuyển lại cho mẹ là cụ Ngô Thị D được hưởng, nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c «ng S được toàn quyền quyết định.

Bà Đặng Thị H1: nhất trí trình bày của chồng là ông Nguyễn Văn S, xác định việc phân chia thừa kế di sản của cụ Nguyễn Văn T bà không có liên quan, việc bà và ông S xây dựng các công trình trên đất của hai cụ và có công sức nuôi dưỡng, duy trí, tôn tạo, bà không đề nghị Tòa án xem xét, giải quyết.

T¹i phiªn toµ, ®¹i diÖn ViÖn kiÓm s¸t nh©n d©n huyÖn Thanh MiÖn x¸c ®Þnh viÖc chÊp hµnh cña ThÈm ph¸n trong qu¸ tr×nh thu thËp chøng cø, cña H§XX, th ký ®¶m b¶o ®óng c¸c quy ®Þnh cña BLTTDS; Nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi liên quan, người được ủy quyền chÊp hµnh nghiªm c¸c quy ®Þnh cña BLTTDS; VÒ quan ®iÓm gi¶i quyÕt, ®Ò nghÞ H§XX ¸p dông: Điều 611, 612, 623, 649, 650, 651 BLDS n¨m 2015, khoản 2 §iÒu 147 cña BLTTDS, LuËt phÝ vµ lÖ phÝ sè 97/2015/QH13 ngµy 15/11/2015; NghÞ quyÕt sè 326/2016/UBTVQH14 quy ®Þnh vÒ ¸n phÝ, lÖ phÝ Toµ ¸n. Xö:

- ChÊp nhËn yªu cÇu cña cụ Ngô Thị D, chia di sản của cụ T gồm 150m2 đất ở trị giá 90.000.000đ và 48,5m2 đất vườn trị gía 3.637.500đ cho 9 người gồm cụ D và 08 con. Tổng giá trị di sản 93.637.500đ, mỗi người được hưởng 16,7m2 đất ở và 5,4m2 đất vườn.

- Do ông G có chỗ ở ổn định nên cần chia cho ông G kỷ phần bằng tiền là phù hợp, ông G được hưởng 10.404.000đ.

- Chấp nhận nguyện vọng của ông S, ông H2, ông T, bà X, bà M1, bà M2 để lại phần của mình cho cụ D.

- Đối với ông H do đã xây dựng công trình sang 17m2 nên cần trừ đi diện tích đã xây sang này, giao ông H quyền sử dụng, còn lại ông H tự nguyện chuyển lại cho cụ D.

- Về án phí : Do yêu cầu của cụ D được chấp nhận nên không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm.

Ông S, ông H2, bà X, bà M2, ông H, ông G mỗi người phải chịu án phí sơ thẩm tương ứng với giá trị tài sản dược hưởng là 520.000đ.

Đối với Cụ D, ông T, bà M1 trên 60 tuổi nên được miễn án phí.

NhËn ®Þnh cña toµ ¸n

Sau khi nghiªn cøu c¸c tµi liÖu cã trong hå s¬ vô ¸n được thÈm tra t¹i phiªn toµ vµ c¨n cø vµo kÕt qu¶ tranh luËn t¹i phiªn toµ, Héi ®ång xÐt xö nhËn ®Þnh:

VÒ thñ tôc tè tông: Cụ Ngô Thị D, ¤ng NguyÔn Hång T, bµ NguyÔn ThÞ M1, «ng NguyÔn V¨n H2, bµ NguyÔn ThÞ M2, NguyÔn ThÞ X, Đặng Thị H1, Đinh Thị M vắng mặt nhưng đã có đơn ủy quyền, theo quy định tại điều 228 BLTTDS, Toµ ¸n tiÕn hµnh xÐt xö vô ¸n theo quy ®Þnh.

VÒ thời hiệu khởi kiện chia di sản thừa kế: cụ Nguyễn Văn T chết ngày 23-12-2002, theo Bộ luật dân sự số 33/2005/QH11 quy định thời hiệu khởi kiện chia thừa kế là 10 năm, đến ngày 24-12-2012 thời hiệu khởi kiện chia thừa kế không còn nếu các đương sự không có thỏa thuận thống nhất đề nghị phân chia tài sản chung là di sản thừa kế, tuy vậy Bộ luật dân sự số 91/2015/QH13 xác định thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản (điều 623) thời hiệu được áp dụng theo quy định của Bộ luật này (điều 688). Ngày 06-3-2017 cụ Ngô Thị D có đơn khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế và có đơn ủy quyền cho ông Nguyễn Văn S theo đơn khởi kiện, Tòa án Thanh Miện thụ lý là đảm bảo quy định của pháp luật.

VÒ yêu cầu của cụ D và người được ủy quyền ông Nguyễn Văn S:

Cụ Nguyễn Văn T chung sống víi cụ Ngô Thị D trước năm 1987, sinh được tám con đều đã trưởng thành. Năm 1996 cụ T đứng tên trong sổ sách địa chính và Giấy CNQSD đất số G 499290 tờ bản đồ số 5, thửa số 65, diện tích 300m2 đất ở, 90m2 đất vườn, tại thôn T, xã Đ, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương, cấp ngày 30-12-1996. Theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình, tài sản là quyền sử dụng đất thuộc quyền sở hữu, sử dụng chung của cụ T và cụ D. Năm 2002 cụ T chết không để lại di chúc, nay cụ D có yêu cầu khởi kiện chia thừa kế 1/2 diện tích đất của cụ T là phù hợp quy định tại khoản 5 điều 26 BLTTDS, điều 650 BLDS 2015.

Trước khi mở phiên tòa ông Nguyễn Văn G không nhất trí yêu cầu khởi kiện chia thừa kế tài sản là quyền sử dụng đất của cụ T, tại điều 5 BLDS 2015 quy định: Đương sự có quyền quyết định việc khởi kiện, yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết vụ việc dân sự, Điều 8 BLDS: các cá nhân đều bình đẳng trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ tố tụng trước Tòa án, Tòa án có trách nhiệm bảo đảm nguyên tắc bình đẳng trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ trong tố tụng dân sự, tuy ông không nhất trí yêu cầu khởi kiện chia thừa kế nhưng ông phải thực hiện nghĩa vụ trước yêu cầu của cụ D và các ông bà khác trong vụ án, tại phiên tòa ông nhất trí chia thừa kế theo pháp luật và đề nghị được hưởng thừa kế bằng đất ở, đất vườn chứ không nhận bằng tiền, Tòa án sẽ xem xét theo quy định.

Xem xét, thẩm định, định giá tài sản tranh chấp thừa kế xác định cụ T và cụ D có 300m2 đất ở trị giá 600.000đ/m2; 90m2 đất vườn, thực tế xác định là 97m2 đất vườn, theo ý kiến của chuyên môn việc dôi ra 7m2 là do tính toán và sai số cho phép, Tuy vậy cần xác định cụ T chết từ năm 2002, Giấy CNQSD đất đứng tên cụ chỉ thể hiện có 90m2 đất vườn, phần đất dôi dư chưa có căn cứ xác định là hợp pháp, tại phiên tòa các đương sự cũng chØ đề nghị xem xét di sản thừa kế là diện tích đúng như trong GCNQSD đất do vậy HĐXX xác định diện tích đất vườn là 90m2, trị giá 75.000đ/m2 làm căn cứ giải quyết vụ án. Cụ D và các người con không ai có ý kiến về công sức của cụ T hay cụ D nên xác định mỗi cụ có 1/2 diện tích đất ở và đất vườn là đúng quy định của pháp luật.

Cụ T, cụ D có tám người con đều còn và có chổ ở ổn định, cụ T chết thì 1/2 diện tích đất ở là 150m2, 1/2 diện tích đất vườn là 45 m2 chia đều cho hàng thừa kế thứ nhất gồm cụ D và tám con, mỗi kỷ phần được 16,666 m2 đất ở tương ứng 10.000.000đ và 5m2 đất vườn tương ứng 375.000đ, tổng cộng mỗi kỷ phần được 10.375.000đ.

Đối chiếu trên thực địa với Giấy CNQSD đất đứng tên cụ T và GCNQSD đất đứng tên ông Nguyễn Văn H, xác định gia đình ông H có xây một phần nhà cấp bốn sang đất vườn của hai cụ là 17m2, ông H, ông S đều đề nghị Tòa án không xem xét, định giá phần công trình gia đình ông H đã xây trên đất của hai cụ, đề nghị kỷ phần ông H được hưởng từ cụ T là 21,666m2 tách cho ông H 17m2 đúng bằng diện tích ông H đã xây một phần nhà trên diện tích này để thuận lợi cho việc tách thửa và làm giấy CNQSD đất của các bên, kỷ phần ông H được hưởng còn lại ông H tự nguyện để lại cho cụ D, sự tự nguyện và thỏa thuận trên là phù hợp, có tình, có lý và tính khả thi, cần chấp nhận.

Ông G đã có nhà đất khác ổn định, không có nhu cầu về đất ở, kỷ phần thừa kế là diện tích đất ông được hưởng không đủ điều kiện tách thửa cho ông nên chấp nhận yêu cầu của cụ D, ông S và các thừa kế khác là thanh toán trả ông G bằng tiền phù hợp điều 660 BLDS 2015.

Ông S và những người ủy quyền cho ông như ông T, ông H2, bà M1, bà M2, bà X đều nhất trí để kỷ phần được hưởng cho cụ D để thuận tiện trong việc chuyển nhượng QSD đất, xét nguyện vọng của các ông, bà là hoàn toàn tự nguyện, phù hợp đạo đức xã hội cần công nhận.

Trên diện tích đất ở của hai cụ, gia đình ông S đã xây nhà và các công trình phụ trợ kèm theo, diện tích đất vườn trước đây là ao hiện cũng đã vượt lập làm nơi chăn nuôi, ông S, bà H1 đều không đề nghị Tòa án xem xét, định giá, ông bà hiện ở cùng cụ D, tự mẹ con giải quyết với nhau nên Tòa án không xem xét, giải quyết.

Ông S có yêu cầu xem xét, thẩm định, định giá và đã tạm ứng chi phí nhưng ông tự nguyện chịu cả, không đề nghị Tòa án xem xét cần chấp nhận.

Các đương sự được hưởng kỷ phần thừa kế phải chịu án phí dân sự theo quy định. Cụ Ngô Thị D - sinh năm 1926, ông Nguyễn Hồng T - sinh năm 1948, bà Nguyễn Thị M1 - sinh năm 1954 thuộc người cao tuổi được miễn án phí theo quy định. Tiền tạm ứng án phí ông S nộp thay cụ D được hoàn lại.

Cụ D thanh toán tiền cho ông G chËm thi hµnh ph¶Ø tr¶ l·i ®èi víi sè tiÒn chËm tr¶ theo quy ®Þnh t¹i ®iÒu 357, ®iÒu 468 Bé luËt d©n sù.

V× c¸c lÏ trªn

QuyÕt ®Þnh

¸p dông c¸c §iÒu 179, kho¶n 1 §iÒu 203 LuËt ®Êt ®ai n¨m 2013; §iÒu 675, 676, 685 BLDS 2005, Điều 623, 688, 649, 650, 651, 660, 357 BLDS n¨m 2015, khoản 5 điều 26, §iÒu 147, §iÒu 228 cña BLTTDS, LuËt phÝ vµ lÖ phÝ sè 97/2015/QH13 ngµy 15/11/2015; NghÞ quyÕt sè 326/2016/UBTVQH14 quy ®Þnh vÒ ¸n phÝ, lÖ phÝ Toµ ¸n. Xö:

1. ChÊp nhËn yªu cÇu cña cụ Ngô Thị D ®Ò nghÞ chia thừa kế tài sản là quyền sử dụng đất của cụ Nguyễn Văn T.

1.1. Xác định di sản thừa kế của cụ Nguyễn Văn T là quyền sử dụng đất chung với cụ Ngô Thị D tại tờ bản đồ số 5, thửa số 65, diện tích 390m2 có Giấy CNQSD đất cấp cho cụ Nguyễn Văn T (trong Giấy CNQSD đất ghi nhầm là Ngô Văn T) cấp ngày 30-12-1996 tại thôn T, xã Đ, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương (trong đó tài sản của cụ Ngô Thị D là quyền sử dụng 150m2 đất ở và 45m2 đất vườn), phần di sản của cụ T là 150m2 đất ở, 45m2 đất vườn trị giá thành tiền là 93.375.000đ.

1.2. Hàng thừa kế của cụ T có cụ Ngô Thị D và 08 con là NguyÔn Hång T, NguyÔn ThÞ M1, NguyÔn V¨n G, NguyÔn V¨n H, NguyÔn V¨n H2, NguyÔn ThÞ M2, NguyÔn V¨n S, NguyÔn ThÞ X, mỗi thừa kế được hưởng được 16,666 m2 đất ở trị giá 10.000.000đ và 5m2 đất vườn trị giá 375.000đ, cộng là 10.375.000đ.

1.3. Công nhận sự tự nguyện giữa cụ D (người được ủy quyền là ông S) và ông H, giao ông Nguyễn Văn H quyền sử dụng 17m2 đất vườn là kỷ phần thừa kế được hưởng trên có công trình gia đình ông H đã xây dựng có cạnh Nam AB giáp đường 1,8m, cạnh Tây AC giáp đất ông Hải 19,8m, cạnh Đông BC giáp đất cụ T-cụ D 19,7m, ông H chuyển kỷ phần thừa kế còn lại (4,666m2) cho cụ Ngô Thị D được quyền sử dụng.

1.4. Công nhận sự tự nguyện của ông S, ông T, ông H2, bà M1, bà M2, bà X để lại kỷ phần thừa kế được hưởng cho cụ Ngô Thị D.

2. Không chấp nhận đề nghị của ông Nguyễn Văn G yêu cầu được hưởng thừa kế tài sản là đất ở, đất vườn;

Ông G được hưởng kỷ phần thừa kế quy ra tiền là 10.375.000đ.

Cụ Ngô Thị D có trách nhiệm thanh toán số tiền cho ông Nguyễn Văn G là 10.375.000đ (mười triệu ba trăm bảy năm ngàn đồng).

3. Công nhận sự tự nguyện của ông Nguyễn Văn S và bà Đặng Thị H1 không đề nghị xem xét, giải quyết công sức duy trì, vượt lập và tài sản xây dựng trên đất của cụ T và cụ D.

4. Giao cụ Ngô Thị D quyền sử dụng 150m2 đất ở, 45m2 đất vườn và kỷ phần cụ và các thừa kế khác được hưởng từ cụ T giao lại cho cụ quyền sử dụng là 150m2 đất ở và 28m2 đất vườn, tổng cộng là 300m2 đất ở và 73m2 đất vườn (Có sơ đồ kèm theo).

Các bên đương sự có nghĩa vụ hoàn thiện các thủ tục hành chính về sử dụng đất theo quy định của Luật đất đai.

Kể từ ngày người được thi hành án có đơn yêu cầu thi hành án, bên có nghĩa vụ chậm thi hành còn phải trả lãi đối với số tiền chậm trả theo thoả thuận của các bên nhưng không được vượt quá mức lãi suất theo quy định tại khoản 1 điều 468 BLDS 2015; nếu không có thoả thuận thì thực hiện theo quy định tại khoản 2 điều 468 BLDS năm 2015 tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm thanh toán.

5. Về án phí: Ông Nguyễn Văn G, Nguyễn Văn H, Nguyễn Văn S, Nguyễn Văn H2, bà Nguyễn Thị M2, Nguyễn Thị X mçi người ph¶i chÞu ¸n phÝ dân sự s¬ thÈm lµ 518.750®.

Miễn án phí dân sự sơ thẩm đối với cụ Ngô Thị D, ông Nguyễn Hồng T, bà Nguyễn Thị M1. Cụ D được hoàn lại tiền tạm ứng án phí 1.500.000đ do ông Nguyễn Văn S nộp thay tại biên lai số AB/2014/007678 ngày 06/3/2017 của Chi cục thi hành án dân sự huyện Thanh Miện.

Công nhận sự tự nguyện của ông S chịu toàn bộ chi phí xem xét, thẩm định và định giá tài sản.

Án xử công khai sơ thẩm, báo cho các đương sự biết có quyền kháng cáo bản án trong hạn 15 ngày kể từ ngày tuyên án. Những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan vắng mặt được kháng cáo bản án trong hạn 15 ngày kể từ ngày nhận bản sao bản án hoặc niêm yết.

Trường hợp bản án được thi hành theo quy định tại điều 2 Luật Thi hành án dân sự, người được thi hành án dân sự, người phải thi hành án dân sự có quyền yêu cầu thi hành án, tự nguyện thi hành án hoặc bị cưỡng chế thi hành án theo quy định tại các điều 6, 7 và 9 Luật Thi hành án dân sự, thời hiệu thi hành án được thực hiện theo quy định tại điều 30 Luật thi hành án dân sự.