Bản án 04/2022/DS-ST — Tranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Về thẩm quyền giải quyết: Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm vụ án dân sự “Tranh chấp quyền sử dụng đất; yêu cầu hủy một phần Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và một phần hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất” do vụ án có yêu cầu hủy quyết định cá biệt, theo quy định tại khoản 4 Điều 34, Điều 37 của Bộ luật Tố tụng dân sự và điểm a khoản 1 Điều 30, khoản 3 Điều 32 Luật Tố tụng hành chính. Bà L cho rằng vụ án dân sự được giải quyết theo Luật Tố tụng Hành chính và người bị kiện phải là NLQ6 là không đúng với các quy định trên.

[2] Về việc vắng mặt của đương sự: Đồng bị đơn Bà Võ Thị Kim L và ông Hoàng Anh V trong quá trình giải quyết vụ án và khi đưa ra xét xử đã từ chối nhận văn bản tố tụng của Tòa án. Toà án đã lập biên bản và niêm yết theo quy định tại các khoản 4 Điều 177 và Điều 179 Bộ luật Tố tụng Dân sự. Đại diện người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là Uỷ ban nhân dân quận C có đơn xin xét xử vắng mặt. Căn cứ quy định Điều 227 Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử tiếp tục tiến hành phiên tòa và xét xử vắng mặt các đương sự này.

[3] Tại phiên tòa nguyên đơn Ông Lê Văn L có bổ sung, thay đổi một phần yêu cầu khởi kiện cụ thể: Theo đơn khởi kiện Ông L yêu cầu Bà L, ông V trả lại diện tích dất lấn chiếm là 26.65m2. Qua đo đạc thực tế theo Sơ đồ vị trí thửa đất do Trung tâm kỹ thuật Tài nguyên và Môi trường thành phố Đà Nẵng lập ngày 10/3/2021, ông chỉ yêu cầu công nhận phần đất có diện tích 19,7m2 do Bà L lấn chiếm, nay thuộc thửa số 963, tờ bản đồ số 10, phường H, quận C, thành phố Đà Nẵng do ông Hoàng Anh V đang quản lý, sử dụng (do Bà L chuyển nhượng) là thuộc quyền sử dụng của hộ gia đình ông; hủy một phần hợp đồng chuyển nhượng giữa Bà L cho ông V, một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho Bà L và ông V; Bà L, ông V phải tháo dỡ toàn bộ công trình xây dựng trên diện tích 19,7m2 trả lại cho gia đình ông. Xét việc bổ sung, thay đổi một phần yêu cầu khởi kiện này là nằm trong phạm vi khởi kiện ban đầu, phù hợp với Điều 5 Bộ luật Tố tụng Dân sự nên được Hội đồng xét xử xem xét, giải quyết.

[4] Xét diện tích thực tế các bên đương sự đang quản lý sử dụng và diện tích được công nhận thì thấy:

[4.1] Về phía hộ Ông L:

[4.1.1] Theo hồ sơ kê khai theo Nghị định 64 – CP ngày 27/9/1993 của Chính phủ về ban hành bản Quy định về việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp (kê khai 64-CP) thì hộ Ông Lê Văn L có kê khai thửa 413 diện tích là 332m2. Ngày 17/12/1996, thửa số 413 tờ bản đồ số 10 được Ủy ban nhân dân huyện H (cũ) cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có số vào sổ cấp GCN QSDĐ: ...... - QSDĐ/1176/QĐ – UB cho hộ Ông Lê Văn L.

[4.1.2] Thửa: 413 tờ bản đồ số 10 diện tích 322 m2 có các lần chỉnh lý biến động như sau: Ngày 9/7/2004, chuyển quyền sử dụng đất cho NLQ2 (con trai) với diện tích 100m2 (tách thành thửa số 1029 tờ bản đồ số 10) và NLQ5 (con gái) 100m2 (tách thành thửa số 1030 tờ bản đồ số 10) theo Hợp đồng số 3827 và 3826 HĐCN ngày 01/6/2004 và bị thu hồi diện tích 27,2m2 đất ở để thực hiện dự án đường vào mỏ đá P T theo Quyết định số 4395/QĐ - UBND ngày 13/8/2010 của NLQ6; thửa đất 413 còn lại (322 – 100 – 100 - 27,2) = 104,8m2 đất ở. Ngày 16/10/2010, thửa số 1029 tờ bản đồ số 10 thuộc quyền sử dụng của NLQ2 bị thu hồi diện tích 21,3m2 đất ở để thực hiện dự án đường vào mỏ đá P T, còn lại 78,7m2 đất ở, đến ngày 9/10/2019 NLQ2 tặng cho lại cho Ông Lê Văn L toàn bộ diện tích 78,7m2 đất ở này. Như vậy, sau các lần chỉnh lý biến động thì diện tích thửa 413 tờ bản đồ số 10 của Ông L được công nhận là 104,8 + 78,7 = 183,5m2. Tuy nhiên, diện tích Hộ Ông L đang sử dụng thực tế do Ông L tự xác định ranh giới và được đo đạc thể hiện tại Sơ đồ vị trí thửa đất do Trung tâm kỹ thuật Tài nguyên và Môi trường thành phố Đà Nẵng lập ngày 10/3/2021 là 238,7m2, lớn hơn diện tích đất công nhận.

[4.2] Về phía hộ Bà L:

[4.2.1]Theo hồ sơ kê khai 64/CP thì bà Võ Thị Kim L loại có kê khai thửa 414 (liền kề với thửa 413 của hộ Ông L) diện tích là 333m2. Ngày 17/12/1996, Bà Võ Thị Kim L được UBND huyện H (cũ) cấp Giấy chứng nhận số I ......, số vào sổ cấp Giấy CN QSDĐ: .....-QSDĐ/1176/QĐ - UB đối với thửa 414 tờ bản đồ số 10 diện tích là 333m2.

[4.2.2] Thửa: 414 tờ bản đồ số 10 diện tích là 333m2 được chỉnh lý biến động như sau: Ngày 07/5/2004 chuyển QSDĐ cho ông Hoàng Anh V (con trai) diện tích 105m2 (tách thành thửa số 963, tờ bản đồ số 10, liền kề với thửa 413 Ông L đang sử dụng) được UBND huyện H cho phép theo Hợp đồng số 1088/HĐCN ngày 25/3/2004. Ngày 20/5/2004, ông V được UBND huyện H cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số Đ......, số vào sổ cấp GCN QSDĐ: ..... – QSDĐ/4314/QĐ-UB. Thửa 414 tờ bản đồ số 10 của Bà L sau khi chuyển nhượng cho ông V còn lại là 228m2. Sau đó, Bà L làm thủ tục xin cấp đổi và ngày 28/11/2006, NLQ6, thành phố Đà Nẵng cấp đổi lại Giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất số AG 745856, số vào sổ H02723, diện tích là 228m2 cho bà. Đến ngày 24/8/2009, Bà L bị thu hồi diện tích 23,4m2 đất ở để thực hiện dự án đường vào mỏ đá P T theo Quyết định số 4645/QĐ - UBND của NLQ6, diện tích đất còn lại được công nhận là (228m2 - 23,4m2) = 204,6m2. Tuy nhiên, diện tích đất thực tế Bà L đang quản lý sử dụng qua đo đạc được thể hiện tại Sơ đồ vị trí thửa đất do Trung tâm kỹ thuật Tài nguyên Môi trường TP Đà Nẵng lập ngày 10/3/2021 là 275,9m2, lớn hơn diện tích đất được công nhận.

[4.3] Như vậy, theo hồ sơ kê khai theo Nghị định 64 – CP ngày 27/9/1993 của Chính phủ, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp thì diện tích đất thực tế hiện cả hộ Ông L và Bà L đang quản lý, sử dụng là lớn hơn so với diện tích đất được công nhận. Do đó, không thể căn cứ hồ sơ cấp Giấy chứng nhận để xác định Bà L, ông V có lấn chiếm đất của Ông L hay không.

[5] Quá trình giải quyết vụ án Ông L cho rằng, việc ông và Bà L sử dụng đất thực tế nhiều hơn đất được công nhận là do ngoài diện tích đất ông, Bà L đã kê khai còn có một phần đất phía sau nhà ông và nhà Bà L, có nguồn gốc do ông nhận chuyển nhượng ngay sau giải phóng, có giấy tờ của chế độ cũ, gia đình ông quản lý, sử dụng và một ao rau muống sau nhà ông và Bà L sử dụng nhưng không kê khai. Năm 1986, ông bán cho Bà L bề ngang theo mặt đường Lê Trọng T, bề dài hết thửa đất, bao gồm cả một phần diện tích đất không kê khai này, phần còn lại do ông tiếp tục quản lý, sử dụng.

[6] Theo kết quả xem xét thẩm định tại chỗ của Toà án thì giữa hai nhà không có công trình, vật kiến trúc kiên cố, lâu năm như giếng nước, hàng rào lâu năm, cây trồng lâu năm làm ranh giới. Thời điểm Ông L, Bà L xác lập giao dịch chuyển nhượng quyền sử dụng đất là năm 1986, trước thời điểm kê khai theo Nghị định 64 – CP ngày 27/9/1993. Do đó, để xem xét yêu cầu khởi kiện của Ông L đối với Bà L, ông V có cơ sở hay không cần làm rõ việc sử dụng đất giữa hai hộ từ trước thời điểm kê khai theo Nghị định 64 – CP tức là kê khai theo Chỉ thị số 299/TTg ngày 10/11/1980 của Thủ tướng chính phủ về công tác đo đạc, phân hạng và đăng ký ruộng đất (kê khai 299).

[6.1] Căn cứ hồ sơ kê khai 299 do Tòa án thu thập thì thấy: Hộ Ông L (do NLQ1 vợ Ông L) kê khai các thửa 749 diện tích 90m2 đất màu, thửa 750 diện tích 300m2 đất T, (và thửa 742 không liên quan đến tranh chấp) cùng tờ bản đồ số 3. Giáp phần đất của hộ Ông L là đất của vợ chồng bà Trần Thị K, ông Nguyễn Văn Thị kê khai thửa 680 diện tích 250m2, tờ bản đồ số 3. Phía sau nhà Ông L có thửa số 685, diện tích 1302, tờ bản đồ số 3 do UBND xã H kê khai nhưng thực tế do Ông L nhận chuyển nhượng có giấy tờ của chế độ cũ, quản lý, sử dụng từ năm 1976 liên tục đến nay. Hộ Bà Võ Thị Kim L, hộ bà Võ Thị H (em ruột Bà L, liền kề đất Bà L hiện nay) không có thông tin kê khai theo Chỉ thị 299/TTg, đều được các bên đương sự xác nhận: Bà L, bà H nhận chuyển nhượng từ hộ Ông L, hộ bà K (ông Thị) từ năm 1986, 1987 sau thời điểm kê khai 299. Sau khi nhận chuyển nhượng Bà L, bà H mới kê khai theo Nghị định 64/CP là các thửa 414, 415 theo tờ bản đồ số 10, UBND xã H, theo sơ đồ 64/CP như trên. Các thửa 680, 685, 749, 750 tương ứng theo thứ tự liền kề với các thửa 413 (hộ Ông L) đến thửa 414 (hộ Bà L) đến thửa 415 (hộ bà H) kê khai theo tờ bản đồ số 10 và đến thửa 863 tờ bản đồ số 11 (hộ bà K, ông Thị), UBND xã H, theo sơ đồ 64/CP. Ranh giới xác định bề ngang thửa đất dọc theo đường Lê Trọng T do hộ Ông L và hộ bà K sử dụng trước và sau khi chuyển nhượng cho Bà L, bà H là ổn định, không thay đổi từ thời điểm kê khai 299 đến nay.

[6.2] Tại Đơn xin dựng nhà do Bà Võ Thị Kim L lập ngày 11/04/1986 ghi: “sau khi thỏa thuận với vợ chồng ông bà Lê Văn L và Phạm Thị H hiện cư ngụ tại thôn P T xã H được phép cất một ngôi nhà trên mảnh đất vườn thuộc đất thổ cư thuộc gia đình ông bà L với diện tích 350m2, Bắc giáp đường quốc lộ lên công trường đá, Nam giáp đồng ruộng, Đông giáp XNVTVT giao thông, Tây giáp nhà ông Phạm Thị (có sơ đồ đính kèm) (Bl 18). Tại sơ đồ đính kèm thể hiện chiều ngang (hướng Bắc giáp đường quốc lộ lên công trường đá, nay là giáp mặt đường Lê Trọng T) là 6m. Tại sơ đồ cấp đất xây dựng nhà ở hộ ông Hoàng Ngọc Minh (chồng Bà L) (Bl 153) do UBND huyện Hòa Vang lập năm 1988 cũng thể hiện diện tích đất có tứ cận, chiều dài từng cạnh giống như Đơn xin dựng nhà viết tay của Bà L nêu trên, trong đó chiều ngang giáp mặt đường Lê Trọng T hiện nay cũng là 6m. Vậy, lời khai thống nhất của Ông L và Bà L xác định năm 1986, hộ ông có bán cho Bà L lô đất có 06m chiều ngang mặt đường Lê Trọng T là đúng sự thật.

[6.3] Quá trình giải quyết khiếu nại của Ông L tại phường H, Bà L trình bày ngoài mua của Ông L 06m ngang bà còn mua của ông Thụy 1,5m nhưng Bà L không cung cấp tên, địa chỉ của ông Thụy cũng như tài liệu, chứng cứ chứng minh việc bà mua 1,5m của ông Thụy như trình bày. Theo Biên bản lấy lời khai bà Trần Thị K ngày 9/11/2021 của Tòa án, bà K xác nhận: vợ chồng bà ở trên đất này vào sau những năm giải phóng. Trước khi gia đình bà K đến ở đã có hộ Ông L. Gia đình bà có kê khai theo Chỉ thị 299 đối với thửa số 680 diện tích 250m2, bề ngang thửa đất do bà xác định là 11,7m. Tại thời điểm kê khai 299 chỉ có hộ Ông L và gia đình bà K. Đất của bà giáp đất của Ông L về hướng Đông và phía sau nhà về hướng Nam. Ranh giới đất giữa hộ bà với Ông L ổn định không tranh chấp từ khi hộ bà về ở đến nay. Khoảng năm 1986 - 1987 bà có chuyển nhượng cho hộ Bà Võ Thị Kim L chiều ngang 01m song song với đường Lê Trọng T kéo dài ra sau song song với tường hiện trạng nhà Lài. Lúc này Bà L đã mua đất của Ông L. Đến năm 1992 hộ bà K tiếp tục bán cho bà Võ Thị H (em Bà L) 4m chiều ngang và cho thêm 0,5m nữa là 4,5m. Còn lại 6,2 m như hiện nay. Bà K xác định vợ chồng bà chỉ bán cho Bà L 01m song song với đường Lê Trọng T không phải là 1,5m như Bà L trình bày.

[6.4] Lời khai của Ông L, bà K phù hợp với hồ sơ kê khai 299 đối với các thửa đất 680, 685, 749, 750 của hộ Ông L, bà K theo tờ bản đồ số 3, xã H lập và hồ sơ kê khai theo 64-CP của hộ Ông L, Bà L, bà H, bà K đối với các thửa đất 413, 414, 415 theo tờ bản đồ số 10 và thửa 863 tờ bản đồ số 11 UBND xã H theo Nghị định 64–CP nêu ở phần [6.1]; Phù hợp với Đơn xin dựng nhà, sơ đồ cấp đất xây dựng nhà ở của nhà Bà L nêu ở phần [6.2]; Phù hợp với chiều ngang thửa đất của bà Võ Thị H theo Giấy chứng nhận QSDĐ số I......, số vào sổ: 0758-QSDĐ/1176/QĐ – UB do UBND huyện H cấp ngày 17/12/1996 cho bà H. Như vậy, có đủ cơ sở xác định, Bà L chỉ nhận chuyển nhượng của hộ Ông L 6m và hộ bà K 01m chiều ngang mặt đường Lê Trọng T, tổng cộng là 7m không phải là 7,5m như Bà L khai nhận trong quá trình giải quyết khiếu nại của Ông L tại UBND phường H.

[7] Căn cứ nguồn gốc đất theo kê khai 299 trước khi hộ Ông L chuyển nhượng cho Bà L, hộ bà K (ông Thị) chuyển nhượng cho Bà L, bà H, căn cứ ranh giới, mốc giới ban đầu giữa hộ Ông L và bà K là ổn định, không có biến động cho đến nay. Xét thấy lời khai của Ông L, bà K là phù hợp với các tài liệu, chứng cứ đã đã thu thập được nêu trên và căn cứ kết quả đo đạc do Trung tâm kỹ thuật Tài nguyên Môi trường TP Đà Nẵng đo vẽ thì bề ngang mặt đường Lê Trọng T đất của Bà L hiện tại là 7.67m, nhiều hơn 7m do Bà L nhận chuyển nhượng. Hội đồng xét xử có cơ sở xác định Bà L đã lấn chiếm của hộ Ông L 0,67m đất chiều ngang theo mặt đường Lê Trọng T, chiều dài dọc hết đất, vi phạm Điều 5 Luật Đất đai Số 3-LCT/HĐNN8 ngày 29/12/1987 và Điều 6, 85 Luật Đất đai 1993 về nghiêm cấm hành vi lấn, chiếm đất, khoản 1 Điều 107 Luật Đất đai 2003 và khoản 1 Điều 170 Luật Đất đai 2013 về nghĩa vụ sử dụng đất đúng ranh giới thửa đất. Theo kết quả đo đạc thì tổng diện tích Bà L lấn chiếm là 19,7m2, có tứ cận và số đo từng cạnh như sau: Phía Bắc giáp đường Lê Trọng T dài 0,67m, phía Nam giáp đất hộ dân dài 0,67m, phía Đông giáp đất hiện trạng của hộ Ông L dài 26,45m, phía Tây giáp đất hiện trạng của ông V dài 26,29m. Hiện nay phần đất lấn chiếm này Bà L đã chuyển nhượng cho con trai là ông Hoàng Anh V, trên phần đất lấn chiếm có công trình xây dựng nhưng không kiên cố.

[8] Hội đồng xét xử xét thấy cần chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Ông L về việc công nhận phần diện tích 19,7m2 này (có sơ đồ kèm theo) thuộc quyền sử dụng của hộ Ông L; cần hủy một phần quyền sử dụng đất của Bà L được cấp theo Giấy chứng nhận số I ......, số vào sổ cấp Giấy CN QSDĐ: .....-QSDĐ/1176/QĐ - UB do UBND huyện H (cũ) ngày 17/12/1996 đối với 19,7m2 công nhận cho hộ Ông L. Tuy nhiên, phần diện tích 19,7m2 đất này nằm trong diện tích 105m2 Bà L đã chuyển nhượng cho con trai là Hoàng Anh V theo Hợp đồng số 1088/HĐCN ngày 25/3/2004, diện tích đất còn lại Bà L được NLQ6, thành phố Đà Nẵng cấp đổi lại Giấy chứng nhận Quyền sử dụng đất số AG 745856, số vào sổ H02723 ngày 28/11/2006. Phần đất nhận chuyển nhượng từ Bà L, ngày 20/5/2004 ông V đã được UBND huyện H cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số Đ......, số vào sổ cấp GCN QSDĐ: ..... – QSDĐ/4314/QĐ-UB và đổi thành thửa số 963, tờ bản đồ số 10. Do đó, chỉ cần hủy một phần Hợp đồng chuyền nhượng quyền sử dụng đất từ Bà L cho ông V và hủy một phần Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số Đ......, số vào sổ cấp GCN QSDĐ: ..... – QSDĐ/4314/QĐ-UB do UBND huyện H cấp ngày 20/5/2004 cho ông V đối với phần diện tích 19,7m2 thuộc thửa số 963, tờ bản đồ số 10, phường H, quận C, thành phố Đà Nẵng do công nhận quyền sử dụng của hộ Ông L; không cần thiết phải hủy một phần Giấy chứng nhận số I ...... của Bà L.

[9] Theo kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ này 07/10/2020, kết quả đo đạc ngày 15/12/2020 thì trên diện tích 19,7m2 của Ông L được công nhận có các công trình xây dựng, cụ thể:

[10] Theo Chứng thư thẩm định giá số 190321-16DN/SHA ngày 01/4/2021 của Công ty Cổ phần Thẩm định giá Sông Hàn thì giá trị quyền sử dụng đất là 11.721.304đ/m2, nên phần giá trị tranh chấp của các bên là (11.721.304đ/m2 x 19,7m2) = 230.909.689đ. Nguyên đơn Ông Lê Văn L và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là NLQ1, NLQ2, NLQ3, bà Nga, bà Thuỷ thống nhất với Chứng thư thẩm định giá. Bị đơn Bà L, ông V đã được thông báo nhưng không có ý kiến gì về kết quả thẩm định giá.

[11] Ý kiến của Viện kiểm sát về việc tuân theo pháp luật của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký phiên tòa, người tham gia tố tụng và quan điểm giải quyết vụ án của Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Đà Nẵng tại phiên tòa phù hợp với nhận định trên của Hội đồng xét xử nên được chấp nhận.

[12] Về án phí: Do chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Ông L nên Bà L, ông V phải chịu án phí dân sự sơ thẩm là (230.909.689đ x 5%) = 11.545.484đ, theo quy định tại khoản 2 Điều 26 và điểm b khoản 2 Điều 27 Nghị quyết số: 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí tòa án.

[12] Về chi phí tố tụng: