Bản án 03/2021/KDTM-ST — Tranh chấp về mua bán hàng hóa

[1] Về tố tụng: Người đại diện hợp pháp của nguyên đơn chị Phạm N vắng mặt nhưng có đơn xin vắng mặt; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Nguyễn D vắng mặt cũng có yêu cầu xét xử vắng mặt; còn người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Nguyễn S vắng mặt lần thứ hai không rõ lý do. Hội đồng xét xử căn cứ vào điểm a, b khoản 2 Điều 227 và Điều 228 BLTTDS năm 2015 tiến hành xét xử vắng mặt họ. Ngoài ra, đại diện nguyên đơn cũng thay đổi một phần đơn khởi kiện, đề nghị tính mức lãi suất từ ngày 24/8/2016 đến ngày 01/01/2017 là 1,125%/tháng (so với yêu cầu đơn kiện mức lãi là 1,5%/tháng), việc thay đổi lãi suất này không vượt quá phạm vi đơn khởi kiện nên Hội đồng xét xử căn cứ vào khoản 1 Điều 244 của BLTTDS chấp nhận yêu cầu thay đổi này của đại diện nguyên đơn.

[2] Nguyên đơn công ty P yêu cầu buộc bị đơn ông Quách T và bà Nguyễn H cùng có trách nhiệm trả nợ cho Công ty P số tiền vốn là 406.322.000đ và tiền lãi là 250.692.000đ (cụ thể: lãi cũ 73.137.000đ + 22.855.000đ + 304.700.000đ = 400.692.000đ - 150.000.000đ lãi đã trả). Còn bị đơn bà Nguyễn H thống nhất việc mua bán vật tư nông nghiệp giữa đại lý H do bà Nguyễn H làm chủ cửa hàng với công ty P thì hai bên có đối chiếu bảng công nợ do con bà là Quách T ký xác nhận ngày 24/8/2016. Bà cũng đồng ý còn nợ tiền công ty P nhưng bà yêu cầu lấy số tiền 406.322.000đ trừ số tiền lãi đã tính trong bảng đối chiếu tổng cộng là 142.943.000 đồng và trừ số tiền mà bà đã trả tổng cộng 150.000.000 đồng và tính lãi suất 1,5%/tháng kể từ ngày 24/8/2016 đến ngày xét xử sơ thẩm.

[2.1] Hội đồng xét xử nhận thấy, đại diện nguyên đơn cho rằng khi chốt nợ ngày 24/8/2016, số tiền mà công ty P và ông T ký xác nhận với nhau 406.322.000đ là tiền vốn không có nhập lãi; còn bị đơn ông T cho rằng có nhập lãi vào vốn. Các bên đều thừa nhận bảng đối chiếu công nợ được hai bên xác nhận ngày 24/8/2016, tại bảng đối chiếu công nợ mà nguyên đơn cung cấp đã để rõ từng khớp lãi, ví dụ cách ghi “lãi 2% (22/7/2012 – 22/3/2013) số tiền 35.482.000đ” rõ ràng đây là khoản lãi, cũng tại phiên tòa ngày 05/02/2021 được đại diện nguyên đơn chị N thừa nhận đây là tiền lãi, đại diện nguyên đơn chị N cho rằng bị đơn nói có lãi nhập vốn thì bị đơn phải chứng minh nhưng chính chứng cứ mà nguyên đơn cung cấp yêu cầu Tòa án làm căn cứ để xem xét cho yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn đã thể hiện rõ, bị đơn không cần phải chứng minh đối với ý kiến lãi nhập vào vốn. Do đó, Hội đồng xét xử xác định bảng đối chiếu công nợ khách hàng đại lý H được các bên đối chiếu công nợ ngày 24/8/2016 là có tiền lãi nhập vào tiền vốn.

[2.2] Bị đơn ông T, bà H cho rằng khi thỏa thuận mua bán giữa công ty P và bà H thì không có thỏa thuận trả lãi, khi mua nợ đã có kê thêm giá mua cao hơn so với giá mua tiền mặt nhưng phía đại diện nguyên đơn không thừa nhận ý kiến này của ông T, bà H mà cho rằng quá trình mua bán nếu không trả tiền thì phải chịu lãi, lãi thỏa thuận là 1,5%/tháng. Ngoài lời trình bày ra, ông T, bà H cũng không có chứng cứ gì chứng minh cho lời trình bày của mình là có căn cứ. Các đương sự đều thống nhất giữa các bên có đối chiếu công nợ ngày 24/8/2016 và trong bảng đối chiếu công nợ đã ghi cụ thể các khớp lãi nên căn cứ vào bảng đối chiếu công nợ thì Hội đồng xét xử xác định việc mua bán nợ giữa công ty P và bà Nguyễn H, ông Quách T có thỏa thuận lãi. Tuy nhiên, còn về mức lãi suất thỏa thuận được tính trong bảng đối chiếu công nợ ngày 24/8/2016 từ 1,5%/tháng đến 2%/tháng là cao hơn mức lãi suất được pháp luật cho phép thỏa thuận. Theo quy định tại khoản 2 Điều 438 của Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định “Bên mua phải trả lãi, kể từ ngày chậm trả theo quy định tại khoản 2 Điều 305 của Bộ luật này, trừ trường hợp có thoả thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác”, dẫn chiếu khoản 2 Điều 305 của Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định “Trong trường hợp bên có nghĩa vụ chậm trả tiền thì bên đó phải trả lãi đối với số tiền chậm trả theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời gian chậm trả tại thời điểm thanh toán, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác’’. Giao dịch mua bán giữa công ty P và bà H, ông T đã diễn ra nhiều giao đoạn, từng giai đoạn sau khi kết thúc việc mua bán ở mỗi giai đoạn thì các bên kết nợ lại và chuyển thành giao dịch dân sự cho nên các bên đã thống nhất xác nhận nợ lãi được tính ở từng giai đoạn trong bảng đối chiếu công nợ. Do đó, Hội đồng xét xử thống nhất áp dụng các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005 để điều chỉnh mức lãi suất thỏa thuận giữa các bên. Theo Quyết định số 2868/QĐ-NHNN ngày 29/11/2010 của Ngân hàng nhà nước quy định lãi suất cơ bản là 9%/năm và tại khoản 1 Điều 476 của Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định trường hợp các bên có thỏa thuận mức lãi suất thì không được thỏa thuận vượt quá 150% mức lãi suất cơ bản do ngân hàng Nhà nước công bố. Như vậy mức lãi suất các bên tự thỏa thuận không được cao hơn 13,5%/năm, tức là 1,125%/tháng. Do đó, Hội đồng xét xử tính lại quá trình mua bán của các bên, theo mức lãi suất là 1.125%/tháng. Tuy nhiên, Hội đồng xét xử sẽ căn cứ trên phương pháp tính của số tiền lãi được tính trong bảng đối chiếu công nợ để làm cơ sở tính lãi cho các bên. Việc tính lại số tiền lãi trong bảng đối chiếu được tính cụ thể như sau: mốc thời gian nợ cũ đến ngày 22/7/2012 thì các bên không tính lãi, tổng số nợ phát sinh là 474.657.000đ – số đã thanh toán 252.890.000đ = số vốn còn nợ 221.767.000đ; tiền lãi tính từ (ngày 22/7/2012 đến 22/3/2013) 08 tháng x 1.125%/tháng x 221.767.000đ = 19.959.030đ. Ngày 19/3/2013 thanh toán 50.000.000đ, dư lãi do mức lãi thỏa thuận vượt là 50.000.000đ – 19.959.030đ = 30.040.970đ, trừ số tiền này vào tiền vốn 221.767.000đ – 30.040.970đ = 191.726.000đ + ĐX 2012-2013 mua nợ 55.945.000đ – đã thanh toán từ ngày 27/3/2013 đến 31/5/2013 là 70.000.000đ = số vốn còn nợ là 177.671.030đ; theo bảng công nợ lãi suất được tính từ (ngày 25/4/2013 đến ngày 25/7/2013) 03 tháng x 1.125%/tháng x 177.671.030đ = 5.996.397đ; ngày 25/7/2013 thanh toán 20.000.000đ, dư lãi do mức lãi thỏa thuận vượt là 20.000.000đ – 5.996.397đ = 14.003.603đ; trừ vào số vốn 177.671.030đ – 14.003.603đ = số vốn còn nợ 163.667.427đ + HT 2012-2013 trừ HH còn nợ 35.960.000đ – đã thanh toán 30.000.000đ = 169.627.427đ (tiền vốn); tiếp tục tính lãi từ (ngày 26/7/2013 đến 25/3/2014) 07 tháng 27 ngày x 1.125%/tháng x 169.627.427đ = lãi 15.075.638đ; ngày 03/4/2014 đã thanh toán 30.000.000đ, dư so với lãi phải trả 30.000.000đ – 15.075.638đ = 14.924.362đ; trừ vào vốn 169.627.427đ – 14.924.362đ = số vốn còn nợ 154.703.065đ + ĐX 2013-2014 mua 10 toa 136.920.000đ – đã thanh toán từ ngày 11/4/2014 đến ngày 12/5/2014 số tiền 90.000.000đ = số tiền vốn còn nợ 201.623.065đ; tiếp tục tính lãi từ ngày 26/3/2014 đến 31/7/2014 là 04 tháng 05 ngày x 1.125%/tháng x 201.623.065đ = lãi 9.451.081đ; ngày 12/8/2014 đã thanh toán 40.000.000đ; dư lãi do thỏa thuận vượt mức lãi 40.000.000đ – 9.451.081đ = 30.548.919đ; trừ vào tiền vốn 201.623.065đ – 30.548.919đ = số vốn còn nợ 171.074.146đ + HT 2014 mua 05 toa 185.617.000đ – 35.000.000đ (đã thanh toán ngày 23/8/2014) = số vốn còn nợ lại 321.691.146đ; tiếp tục tính lãi từ (ngày 23/8/2014 đến ngày 31/3/2015) 07 tháng 08 ngày x 1.125%/tháng x 321.691.146đ = tiền lãi 26.298.251đ; ngày 30/3/2015 đã thanh toán 30.000.000đ, dư lãi do thỏa thuận vượt mức lãi là 30.000.000đ – 26.298.251đ = 3.701.749đ; khấu trừ vào vốn 321.691.146đ – 3.701.749đ = 317.989.397đ + mua ĐX 2014-2015 21.800.000đ + 01 toa kí gửi 2.740.000đ – 20.000.000đ (đã thanh toán ngày 22/4/2015) = số vốn còn nợ 322.529.397đ; tiếp tục tính lãi từ ngày 01/4/2015 đến ngày 31/07/2015 là 04 tháng x 1.125%/tháng x 322.529.397đ = lãi 14.513.823đ; ngày 13/8/2015 đã thanh toán 30.000.000đ, dư lãi so với mức lãi suất thỏa thuận vượt là 30.000.000đ – 14.513.823đ = 15.486.177đ; khấu trừ vào số vốn 322.529.397đ – 15.486.177đ = số vốn còn nợ 307.043.220đ. Quá trình phát sinh mua bán từ ngày 29/4/2015 đến ngày 12/4/2016 thì các bên không tính lãi suất mà đến ngày chốt nợ ngày 24/8/2016 các bên chốt số tiền vốn còn bao nhiêu thì mới tính lãi trên số tiền vốn còn lại tính lãi từ ngày tính lãi cuối là ngày 31/7/2015. Số tiền vốn đang còn nợ là 307.043.220đ + HT 2015 mua 6.950.000đ + Ngày 24/5/2015 mua 11.730.000đ + suất LV ngày hội 138.890.000đ + 28/5/2015 mua 17.140.000đ – trừ 2T Kasai không nhận 5.670.000đ + ngày 07/7/2015 mua 5.040.000đ = 481.123.220đ – đã thanh toán từ ngày 07/9/2015 đến ngày 29/11/2015 là 40.000.000đ = 441.123.220đ + ĐX 2016 mua 03 toa 18.550.000đ – thanh toán từ ngày 12/3/2016 đến ngày 12/4/2016 là 75.000.000đ = 384.673.220đ – đã thanh toán ngày 10/5/2016 là 30.000.000đ = 354.673.000đ (làm tròn). Dựa trên số tiền còn lại này thì công ty P đã tính lãi suất từ ngày đóng lãi cuối cùng của khoản lãi là ngày 31/7/2015 đến ngày 31/7/2016 với mức lãi suất 1.5%/tháng. Do đó, Hội đồng xét xử xác định tiền vốn sau khi cấn trừ các mức lãi suất thỏa thuận vượt của từng khớp tính theo như bảng công nợ đã tính là 354.673.000đ. Tiền lãi từ ngày 01/8/2015 đến ngày 01/01/2017 là 01 năm 05 tháng, mức lãi suất 1.125%/tháng trên số tiền vốn 354.673.000đ là 67.831.000đ (làm tròn). Tiền lãi từ ngày 02/01/2017 đến ngày 25/3/2021 là 04 năm 02 tháng 23 ngày x 1.5%/tháng x 354.673.000đ, ra số tiền lãi 270.083.000đ – 150.000.000đ (tiền bị đơn đã trả) = 120.083.000đ. Như vậy, tiền lãi bị đơn phải trả cho nguyên đơn là 67.831.000đ + 120.083.000đ = 187.914.000đ. Như vậy, tổng vốn và lãi bà H và ông T phải trả cho công ty P là542.587.000 đồng, trong đó tiền vốn 354.673.000 đồng và tiền lãi 187.914.000đ. Từ những phân tích nêu trên, công ty P khởi kiện yêu cầu bà Nguyễn H, ông Quách T trả tiền mua vật tư nông nghiệp còn thiếu là phù hợp với quy định của pháp luật một phần nên được Hội đồng xét xử chấp nhận một phần.

[3] Xét về ý kiến của bà H và ông T xin không tính lãi, chỉ trả số tiền vốn còn lại sau khi đã khấu trừ lãi theo quy định của pháp luật và yêu cầu được trả dần số tiền còn thiếu mỗi vụ lúa 20 triệu đồng nhưng phía đại diện nguyên đơn không đồng ý nên không có cơ sở để Hội đồng xét xử chấp nhận.

[4] Xét về trách nhiệm liên đới cùng chịu nghĩa vụ trả nợ: Ông Quách T không đồng ý cùng mẹ ông là chủ cửa hàng đại lý H trả số tiền còn nợ công ty P. Hội đồng xét xử nhận thấy theo bản đối chiếu công nợ khách hàng: ĐL H thì ông Quách T là người trực tiếp cùng với người đại diện theo pháp luật của công ty P ông Nguyễn D đối chiếu công nợ cũng như ông T tự ghi ý kiến và ký xác nhận nợ dưới chỗ ý kiến, xác nhận của đại lý. Quá trình tố tụng thì ông T cũng có ý kiến cùng với bà H xin trả dần số nợ tại văn bản ghi ý kiến lập ngày 22/6/2020 bút lục số 37, văn bản ghi ý kiến lập ngày 22/9/2020 bút lục số 48 đồng thời quá trình bà H trả nợ cho công ty P số tiền 150 triệu đồng thì ông T cũng là người đứng ra trả tiền cho phía công ty. Ông là con trai sống chung gia đình, việc mua bán vật tư nông nghiệp của mẹ ông cũng do ông đỡ đần phụ giúp, mẹ ông mua bán phát sinh lợi nhuận cũng nhầm mục đích phục vụ sinh hoạt thiết yếu trong gia đình. Theo giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh số 59I8003053 ngày thay đổi lần thứ nhất là ngày 19/10/2010 mà ông T đã cung cấp cho Tòa án chỉ ghi nhận tên Hộ đăng ký kinh doanh bà Nguyễn H chứ không ghi nhận đến đại lý H. Tại phiên tòa thì ông cho rằng việc giao dịch mua bán giữa đại lý H và công ty P không có liên quan đến ông là không có cơ sở nên không được Hội đồng xét xử chấp nhận. Do đó, Hội đồng xét xử chấp nhận yêu cầu của công ty P buộc bà H và ông T cùng có trách nhiệm liên đới trả cho công ty P số tiền còn nợ nêu trên.

[5] Án phí dân sự sơ thẩm: Bà Nguyễn H và ông Quách T phải liên đới chịu là 25.703.000đồng theo quy định tại khoản 2 Điều 26 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Uỷ ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, mễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án. Nhưng bà H có đơn xin miễn án phí vì bà thuộc trường hợp người cao tuổi. Hội đồng xét xử căn cứ vào khoản đ Điều 12, khoản 1 Điều 14 và khoản 6 Điều 15 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Uỷ ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, mễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án, Hội đồng xét xử quyết định miễn toàn bộ án phí dân sự sơ thẩm cho bà H. Ông T phải chịu án phí là 12.851.500đ (25.703.000đ/2). Còn đối với phần nguyên đơn yêu cầu không được chấp nhận phải chịu án phí, cụ thể 657.014.000đ – 542.587.000đ = 114.427.000đ x 5% = 5.721.000đ (làm tròn) theo quy định tại khoản 4 Điều 26 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Uỷ ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, mễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

[6] Đề nghị của vị Đại diện Viện kiểm sát nhân dân thị xã Ngã Năm về hướng giải quyết vụ án nêu trong phần nội dung vụ án là có căn cứ một phần nên Hội đồng xét xử chấp nhận một phần.