Bản án 02/2021/KDTM-PT — Tranh chấp về mua bán hàng hóa

[1] Ngày 05 tháng 8 năm 2020, Tòa án nhân dân thành phố D xét xử sơ thẩm vụ án và ban hành Bản án kinh doanh, thương mại sơ thẩm số 06/2020/KDTM-ST. Ngày 17/8/2020, Tòa án cấp sơ thẩm nhận được đơn kháng cáo (đề ngày 12/8/2020) của nguyên đơn Công ty VT. Ngày 26/8/2020, Tòa án cấp sơ thẩm nhận được đơn kháng cáo (đề ngày 24/8/2020) của bị đơn Công ty TNHH H. Người kháng cáo nộp đơn kháng cáo trong thời hạn, đóng tạm ứng án phí đúng quy định tại các Điều 273, 276 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Tại phiên tòa vắng mặt người đại diện theo ủy quyền của bị đơn là ông Lê Thanh H và ông Nở Tiến C, cả hai người đều có đơn xin vắng mặt tại phiên tòa phúc thẩm. Căn cứ Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự, Hội đồng xét xử tiến hành xét xử vắng mặt bị đơn.

[3] Quá trình giải quyết vụ án ở cấp sơ thẩm, bị đơn Công ty H có văn bản ủy quyền cho ông Lê Thanh H và ông Nở Tiến C nhưng Tòa án cấp sơ thẩm chỉ làm việc với ông H mà không ghi nhận ý kiến của ông C là có thiếu sót, tuy nhiên, bị đơn không kháng cáo nội dung này, đồng thời trong đơn xin vắng mặt ghi ngày 05/01/2021, ông C xác định thống nhất với các quan điểm và tài liệu chứng cứ do ông H đã cung cấp nên không xem vấn đề này là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng nhưng Tòa án cấp sơ thẩm cần phải rút kinh nghiệm.

[4] Nguyên đơn và bị đơn thống nhất về việc ký kết Hợp đồng nguyên tắc tiêu thụ LPG số 09/HĐ/2008 ngày 10/01/2008 và Hợp đồng tổng đại lý phân phối khí hóa lỏng (LPG) số 38/HĐ/VMG-TĐL/2010 ngày 15/3/2010. Các bên đã thực hiện đối chiếu công nợ theo Biên bản làm việc ngày 18/8/2009, các Giấy xác nhận nợ ngày 18/8/2009 và ngày 03/8/2010. Tòa án cấp sơ thẩm xác định đây là các tình tiết sự kiện không phải chứng minh là phù hợp với quy định tại Điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[5] Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu bị đơn trả khoản nợ 527.751.972 đồng, trong đó có 168.610.000 đồng tiền ký quỹ tương ứng với 707 vỏ gas 12kg theo Biên bản làm việc ngày 18/8/2009; 296.891.972 đồng nợ LPG, 62.250.000 đồng tiền ký quỹ và bồi thường trị giá 593 vỏ bình gas loại 45/50kg là 830.200.000 đồng theo Giấy xác nhận nợ ngày 03/8/2010.

[6] Nguyên đơn kháng cáo đề nghị Tòa án chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc buộc bị đơn trả khoản tiền ký quỹ của 707 vỏ bình 12 kg là 168.610.000 đồng và tiền khí gas còn nợ là 359.141.972 đồng, thống nhất với phần quyết định của bản án sơ thẩm về nội dung không chấp nhận yêu cầu khởi kiện đối với giá trị chênh lệnh vỏ bình gas 213.480.000 đồng.

[7] Bị đơn kháng cáo đề nghị Tòa án không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc buộc bị đơn bồi thường cho nguyên đơn trị giá 593 vỏ bình gas loại 45-50kg là 616.720.000 đồng.

[8] Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu bị đơn trả số tiền và bình gas còn nợ theo Hợp đồng nguyên tắc tiêu thụ LPG số 09/HĐ/2008 ngày 10/01/2008 và Hợp đồng tổng đại lý phân phối khí hóa lỏng (LPG) số 38/HĐ/VMG-TĐL/2010 ngày 15/3/2010. Hai bên đã chốt công nợ lần sau cùng tại Giấy xác nhận nợ ngày 03/8/2010. Mặc dù các bên không thực hiện thanh lý hợp đồng nhưng các bên đã thực hiện đối chiếu công nợ và thừa nhận Hợp đồng nguyên tắc tiêu thụ LPG số 09/HĐ/2008 và Hợp đồng tổng đại lý số 38/HĐ/VMG-TĐL/2010 đã được các bên chấm dứt từ sau ngày 03/8/2010. Khoản nợ tiền gas 359.141.972 đồng theo Biên bản xác nhận ngày 03/8/2010 và khoản nợ tiền ký quỹ 168.610.000 đồng theo Biên bản làm việc ngày 18/8/2009 và Giấy xác nhận nợ ngày 18/8/2009 phát sinh từ nghĩa vụ thanh toán của các hợp đồng trên. Quá trình tố tụng và tại phiên tòa, nguyên đơn thừa nhận kể từ sau khi xác nhận công nợ cuối cùng ngày 03/8/2010 khoản nợ trên chưa được bị đơn thanh toán, mặc dù nguyên đơn đã nhiều lần nhắc bị đơn trả nợ nhưng việc nhắc nợ chỉ thực hiện thông qua điện thoại mà không có văn bản. Bị đơn không thừa nhận việc nguyên đơn có nhắc nợ. Quá trình tố tụng bị đơn có yêu cầu Tòa án áp dụng về thời hiệu. Theo quy định tại Điều 319 Luật Thương mại: “Thời hiệu khởi kiện áp dụng đối với các tranh chấp thương mại là hai năm, kể từ thời điểm quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, trừ trường hợp quy định tại điểm e, khoản 1 Điều 237 của Luật này”. Theo thỏa thuận tại điểm 4.1.3 mục 4.1 Điều 4 Hợp đồng tổng đại lý số 38/HĐ/VMG-TĐL/2010 ngày 15/3/2010 thì: “Khi chấm dứt hợp đồng, hai bên phải lập biên bản xác nhận, đối chiếu công nợ trong thời gian không quá 15 ngày kể từ ngày một trong hai bên thông báo chấm dứt hợp đồng. Trong vòng 30 ngày kể từ ngày thông báo chấm dứt hợp đồng, bên B phải trả cho bên A toàn bộ số bình 45kg, 50kg đã mượn và hai bên có trách nhiệm thanh toán toàn bộ số tiền công nợ …, ngoại trừ tiền ký quỹ vỏ bình 12kg…Bên A chỉ trả tiền ký quỹ 12 kg khi bên B đã trả toàn bộ số lượng bình 12kg đã mượn ký quỹ và cung cấp cho bên A đầy đủ các chứng từ (bản gốc) mượn ký quỹ…, trong thời gian không quá 30 ngày kể từ ngày ký biên bản xác nhận, đối chiếu công nợ giữa hai bên…”. Các bên đều thừa nhận đã đối chiếu công nợ và Hợp đồng tổng đại lý số 38/HĐ/VMG-TĐL/2010 đã chấm dứt vào cuối năm 2010. Biên bản đối chiếu công nợ lập ngày 03/8/2010, tính đến thời điểm nguyên đơn khởi kiện đã hơn 09 năm, nguyên đơn không chứng minh được hai bên có thỏa thuận khác về thời hạn thanh toán nợ nên thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng đã hết. Tuy nhiên, nguyên đơn có quyền đòi lại tài sản theo quy định tại Điều 155, khoản 1 Điều 166 Bộ luật Dân sự năm 2015. Do vậy, quan hệ pháp luật của vụ án được xác định là “kiện đòi tài sản” được quy định tại khoản 2 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Tòa án cấp sơ thẩm xác định quan hệ pháp luật là “tranh chấp hợp đồng tổng đại lý và kiện đòi tài sản” là không chính xác, từ đó dẫn đến việc đình chỉ một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn đối với số tiền nợ không đúng pháp luật.

[9] Đối với khoản tiền ký quỹ của 707 vỏ bình 12 kg quy đổi thành 168.610.000 đồng theo Biên bản làm việc ngày 18/8/2009 và Giấy xác nhận nợ ngày 18/8/2009: Các đương sự thừa nhận do bị đơn không ký quỹ nên hai bên thống nhất chuyển đổi vỏ bình thành tiền ký quỹ. Nguyên đơn cho rằng số tiền ký quỹ này không có trong số tiền nợ được ghi nhận tại Biên bản đối chiếu công nợ ngày 03/8/2010 mà chỉ được ghi nhận, theo dõi trong quá trình thu nợ của sổ sách kế toán Công ty nhưng lại không cung cấp được các sổ sách. Tại Biên bản xác nhận nợ ngày 03/8/2010, bị đơn xác nhận không còn nợ nguyên đơn vỏ bình 12kg, tại cột tiền ký quỹ cũng không được nguyên đơn ghi số tiền mà bị đơn còn nợ. Do vậy Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu này của nguyên đơn là có cơ sở.

[10] Đối với khoản nợ 361.193.972 đồng: Nguyên đơn xác định trong khoản nợ 361.193.972 đồng có 298.943.972 đồng nợ tiền gas và 62.250.000 đồng tiền ký quỹ của loại vỏ bình 12kg. Số tiền nợ này được bị đơn thừa nhận tại Giấy xác nhận nợ ngày 03/8/2010. Tuy nhiên, khoản nợ tiền gas 298.943.972 đồng có 2.052.000 đồng đã được bị đơn thanh toán trong tiền nợ gas dân dụng vào tháng 7/2010 nên số tiền thể hiện trong báo cáo tài chính năm 2016 là 296.891.972 đồng. Tại giấy xác nhận nợ ngày 03/8/2010 ghi “…tiến hành đối chiếu và xác nhận các khoản công nợ chi tiết như sau: Tính đến hết ngày 30/6/2010 bên B còn nợ Vi Gas các khoản sau: Số tiền gas 361.193.972 đồng…”. Nguyên đơn xác nhận bị đơn đã thanh toán 2.052.000 đồng vào tháng 7/2010. Như vậy, có căn cứ xác định đến ngày 03/8/2010, bị đơn còn nợ nguyên đơn 359.141.972 đồng tiền gas, nguyên đơn yêu cầu bị đơn trả số tiền nợ này là có căn cứ chấp nhận.

[11] Đối với 593 vỏ bình gas loại 45-50kg: Tại phiên tòa sơ thẩm, bị đơn thống nhất với số lượng vỏ bình gas như ý kiến của nguyên đơn. Bị đơn thừa nhận có đối chiếu và xác nhận công nợ theo biên bản làm việc ngày 18/8/2009, các giấy xác nhận nợ ngày 18/8/2009 và ngày 03/8/2010 nhưng cho rằng sau đó đã trả hết cho nguyên đơn, tuy nhiên, lời trình bày của bị đơn không có chứng cứ chứng minh. Bị đơn kháng cáo cho rằng giá trị vỏ bình gas theo kết quả định giá là vỏ bình mới được khấu hao thời hạn một năm, trong khi bị đơn nhận vỏ bình gas đã qua sử dụng nên giá trị sẽ thấp hơn, đồng thời, Tòa án cấp sơ thẩm buộc bồi thường giá trị mà không cho bị đơn trả số bình gas là không hợp lý. Xét thấy, các đương sự đều không cung cấp được nguồn gốc, xuất sứ số vỏ bình gas còn nợ. Tại phiên tòa, nguyên đơn cho rằng số vỏ bình giao cho bị đơn là vỏ bình mới, lời trình bày của bị đơn phù hợp với thỏa thuận tại điểm 5.1.2 mục 5.1 Điều 5 Hợp đồng nguyên tắc tiêu thụ LPG số 09/HĐ/2008: “Nguyên đơn có nghĩa vụ cung cấp giấy chứng nhận bảo hiểm cho bình mới”. Do đó, Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ kết quả định giá theo Biên bản định giá tài sản ngày 28/7/2020 để xác định giá trị thực tế còn lại của vỏ bình là 1.040.000 đồng/vỏ là có căn cứ. Nguyên đơn chấp nhận kết quả định giá thấp hơn giá trị yêu cầu bồi thường theo thỏa thuận (1.400.000 đồng/vỏ, chênh lệch theo yêu cầu khởi kiện là 213.480.000 đồng/vỏ) là có lợi cho bị đơn. Bị đơn không chứng minh được giá trị thực tế của số vỏ bình chưa trả, đồng thời cho rằng không còn nợ vỏ bình của nguyên đơn nên đưa ra yêu cầu trả vỏ bình là không hợp lý. Do vậy, Tòa án cấp sơ thẩm buộc bị đơn thanh toán cho nguyên đơn giá trị của 593 vỏ bình loại 45kg-50kg là phù hợp.

[12] Từ những phân tích trên, có căn cứ chấp nhận một phần yêu cầu kháng cáo của nguyên đơn, không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của bị đơn, sửa một phần Bản án kinh doanh, thương mại sơ thẩm số 06/2020/KDTM-ST ngày 05/8/2020 của Tòa án nhân dân thành phố D. Ý kiến của vị đại diện Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Dương tại phiên tòa có một phần phù hợp với quy định của pháp luật.

[13] Án phí: Các đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm theo quy định, không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.