Bản án 02/2019/DS-PT — Dân sự

[1] Sau khi nghiên cứu toàn bộ các tài liệu, chứng cứ có lưu trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa, căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa, qua ý kiến trình bày của các đương sự, đề xuất của Kiểm sát viên, sau khi thảo luận, Hội đồng xét xử nhận định:

[2] Về thủ tục tố tụng: Đối với các nhân chứng ông Nguyễn Văn S, ông Nguyễn Văn N, ông Trần Văn T, ông Huỳnh Văn L, ông Lâm Quốc C trong hồ sơ vụ án đã có lời khai nên Tòa án không triệu tập.

[3] Về nội dung: Đồng nguyên đơn ông Nguyễn Văn T, bà Nguyễn Thị C và đồng bị đơn ông Trần Văn Th, bà Nguyễn Thị S cùng thống nhất giữa hai bên có giao dịch mua bán vật tư nông nghiệp. Tuy các bên chưa thống nhất về thời gian chấm dứt giao dịch, thời gian quyết toán công nợ và số nợ gốc chưa thanh toán nhưng ông Th, bà S thừa nhận ông bà còn nợ ông T, bà C một khoản tiền giao dịch mua bán. Đây là những tình tiết, sự kiện không cần phải chứng minh theo quy định tại khoản 2 Điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[4] Xét ý kiến của ông Th, bà S chỉ thừa nhận còn nợ số tiền gốc là 16.900.000 đồng, ông T, bà C cho rằng số nợ gốc là 114.808.000 đồng, nên nghĩa vụ chứng minh số tiền nợ gốc còn lại thuộc về đồng nguyên đơn ông T, bà C. Các đương sự thống nhất giao dịch mua bán được thực hiện bằng cách không ký kết hợp đồng bằng văn bản mà chỉ giao kết, thỏa thuận miệng với nhau, khi xuất hàng hóa thì ông T, bà C ghi vào sổ cái (sổ lớn do ông T, bà C giữ) để theo dõi, phía ông Th, bà S có cuốn sổ nhỏ để theo dõi số lượng hàng đã giao nhận và số tiền cần thanh toán. Ông T, bà C thừa nhận không còn lưu giữ sổ sách theo dõi giao dịch mua bán vì cho rằng các bên đã đối chiếu công nợ và thống nhất số tiền nợ vào ngày 02/02/2016.

[5] Tuy nhiên, chính ông T, bà C khẳng định khi chốt nợ vào ngày 02/02/2016 với số tiền nợ gốc là 114.808.000 đồng thì không có viết biên nhận hay chứng từ gì ghi nhận. Nay ông Th, bà S không thừa nhận số tiền nợ là thiếu nhiều năm liên tục từ năm 2010 đến năm 2016 như ý kiến trình bày của đồng nguyên đơn mà chỉ thừa nhận nợ số tiền 16.900.000 đồng là nợ phát sinh từ giao dịch mua bán của vụ 1 năm 2010 (khoảng tháng 4/2010 âm lịch), ông Th và bà S khẳng định các giao dịch mua bán sau năm 2010 đều đã được quyết toán và thanh toán đầy đủ. Ông Th, bà S không thừa nhận sự việc đối chiếu thống nhất tiền nợ gốc là 114.808.000 đồng vào ngày 02/02/2016 như ý kiến trình bày của ông T, bà C. Tại cấp phúc thẩm, ông T, bà C không cung cấp thêm chứng cứ gì mới để chứng minh cho yêu cầu của mình.

[6] Xét nội dung được ghi nhận tại Biên bản hòa giải ngày 09/5/2018, trong phần nội dung hòa giải hoàn toàn không ghi nhận số tiền nợ cụ thể mà chỉ ghi nhận ý kiến ông Th không đồng ý theo yêu cầu ông T vì “số tiền lãi quá lớn”. Tại Đơn yêu cầu của ông T gửi Ban nhân dân ấp H ngày 21/4/2018 không có chữ ký của người yêu cầu và chỉ nêu chung chung số tiền nợ 114.808.000 đồng cùng số tiền lãi suất mà không nêu được chi tiết nguồn gốc số nợ. Biên bản Hòa giải ngày 09/5/2018 tại ấp H kết thúc với nội dung ông Th không đồng ý các yêu cầu của ông T.

[7] Phần Phụ chú của Biên bản hòa giải ngày 09/5/2018 tại ấp H được ghi phía dưới phần kết thúc biên bản với nội dung: “Ông Trần Văn Th đồng ý trả cho vợ chồng ông T, bà C số tiền 114.808.000 đồng và tiền lãi 22.300.000 đồng, không đồng ý trả khoản tiền lãi trong 26 tháng là 88.400.000 đồng”, ông Th không thừa nhận toàn bộ nội dung này. Trên thực tế, không có chữ ký của ông Th phía dưới phần Phụ chú. Hội đồng xét xử xét thấy: Mặc dù Tòa án cấp sơ thẩm có tiến hành xác minh tất cả các thành viên Tổ hòa giải và họ đều thống nhất xác định nội dung Phụ chú là đúng sự thật, sau khi Thư ký đã ký tên kết thúc Biên bản hòa giải thì Tổ hòa giải có tiếp tục động viên nên ông Th đồng ý trả số tiền 114.808.000 đồng và lãi 23.300.000 đồng, sự việc được ghi nhận tại Phụ chú của Biên bản hòa giải. Tuy nhiên, chính các nhân chứng Trần Văn Th, Nguyễn Minh N, Huỳnh Văn L, Nguyễn Văn S, Lâm Quốc C đều khẳng định khi đến buổi hòa giải, ông T và ông Th đều không cung cấp chứng từ mua bán, số tiền ông T yêu cầu do ông T tự nêu trong đơn và giữa ông T với ông Th tranh luận với nhau, Tổ hòa giải không biết rõ số tiền 114.808.000 đồng cụ thể là tiền gì, không biết chi tiết thời gian giao dịch mua bán giữa ông T và ông Th, khi tham gia buổi hòa giải các bên không nêu diễn biến của quá trình mua bán cũng như số tiền nợ hình thành như thế nào. Như vậy, Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ vào nội dung Biên bản hòa giải và phần Phụ chú của Biên bản hòa giải ngày 09/5/2018 để chấp nhận yêu cầu khởi kiện của đồng nguyên đơn là chưa phù hợp, chưa đủ cơ sở chứng minh số tiền nợ gốc là 114.808.000 đồng như yêu cầu khởi kiện của ông T, bà C.

[8] Xét kháng cáo của ông Th không đồng ý trả số tiền 114.808.000 đồng vì cho rằng ông chỉ còn nợ 16.900.000 đồng. Hội đồng xét xử xét thấy: Như đã phân tích, không đủ căn cứ chứng minh số nợ gốc trong giao dịch mua bán giữa ông T và ông Th là 114.808.000 đồng như yêu cầu khởi kiện của đồng nguyên đơn. Đồng nguyên đơn không cung cấp được chứng cứ chứng minh số nợ gốc ông Th, bà S còn nợ là 114.808.000 đồng nên cần chấp nhận kháng cáo của ông Th, ghi nhận số nợ gốc theo sự thừa nhận của ông Th, S là 16.900.000 đồng.

[9] Xét về thời hiệu khởi kiện, Hội đồng xét xử xét thấy: Do chỉ đủ căn cứ xác định giao dịch mua bán giữa ông T, bà C với ông Th, bà S được thực hiện năm 2010 với số tiền nợ là 16.900.000 đồng nên cần áp dụng Bộ luật Dân sự năm 2005 khi giải quyết vụ án. Căn cứ quy định tại Điều 427 Bộ luật Dân sự năm 2005 thì thời hiệu khởi kiện của ông T, bà C trong vụ án này là 02 năm kể từ ngày quyền và lợi ích hợp pháp của ông T, bà C bị xâm phạm. Tuy nhiên, suốt quá trình tố tụng tại Tòa án các cấp ông T, bà S đều thống nhất thừa nhận còn nợ số tiền gốc 16.900.000 đồng và đồng ý trả lãi suất theo mức lãi suất pháp luật quy định. Do đó, sự thừa nhận của bị đơn đối với số tiền nợ chưa thanh toán là căn cứ xác định thời hiệu khởi kiện của ông T, bà C trong vụ án này vẫn còn. Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận ý kiến của ông Th, bà S về việc đã hết thời hiệu khởi kiện và yêu cầu áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu khởi kiện của ông T, bà C để đình chỉ giải quyết vụ án là phù hợp, đúng quy định pháp luật.

[10] Đối với số tiền lãi suất, Hội đồng xét xử xét thấy: Do không đủ căn cứ xác định số tiền nợ gốc là 114.808.000 đồng và có việc chốt nợ vào ngày 02/02/2016 nên việc tính lãi suất của Tòa cấp sơ thẩm là không chính xác. Đủ căn cứ xác định số tiền nợ 16.900.000 đồng và thời gian chốt nợ là ngày 01/4/2010 âm lịch (nhằm ngày 14/5/2010 dương lịch) theo sự ghi chép tại quyển Sổ tay do ông Th cung cấp và được bà C thừa nhận chữ viết của bà C, nên số tiền lãi suất chỉ được tính trên số tiền nợ gốc 16.900.000 đồng. Ông Th, bà S thừa nhận từ khi nợ số tiền 16.900.000 đồng ngày 01/4/2010 âm lịch đến nay ông bà chưa thanh toán được tiền gốc và lãi suất, nên ông Th, bà S thống nhất đồng ý trả nợ gốc và trả lãi suất với mức lãi suất theo quy định Nhà nước tính từ ngày 01/4/2010 âm lịch (nhằm ngày 14/5/2010 dương lịch) cho đến ngày xét xử phúc thẩm, đây là ý chí tự nguyện của ông Th, bà S nên được Hội đồng xét xử ghi nhận.

[11] Tại phiên tòa phúc thẩm, các bên nguyên đơn và bị đơn đều thống nhất do các bên thỏa thuận phương thức thanh toán là trả tiền vào cuối mùa vụ nên số tiền 16.900.000 đồng đã có bao gồm phần lãi suất 3% trên tổng giá trị hàng hóa. Vì vậy, để bảo đảm quyền lợi của ông Th, bà S không tính lãi chồng lãi nên số tiền nợ vốn gốc thực chất là: 16.900.000 đồng - (16.900.000 đồng x 3%) = 16.393.000 đồng. Cần tính lãi suất buộc ông Th, bà S phải thanh toán cho ông T, bà C trên số tiền nợ gốc là 16.393.000 đồng.

[12] Đối với mức lãi suất 3%/tháng như yêu cầu của đồng nguyên đơn là vượt quá quy định của Nhà nước nên cần điều chỉnh lại theo đúng quy định. Căn cứ Quyết định số 2868/QĐ-NHNN ngày 29/11/2010 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định lãi suất cơ bản bằng đồng Việt Nam do Ngân hàng Nhà nước công bố là 9,0%/năm (tương đương 0,75%/tháng). Căn cứ khoản 1 Điều 476 Bộ luật Dân sự năm 2005 thì mức lãi suất do các bên thỏa thuận không vượt quá 150% của lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố nên mức lãi suất được chấp nhận là 1,125%/tháng. Do đó, cần sửa một phần bản án sơ thẩm, điều chỉnh số tiền lãi suất cụ thể như sau: Tính từ ngày 14/5/2010 đến ngày xét xử phúc thẩm là ngày 16/01/2019 thì tiền lãi suất là: 16.393.000 đồng x 1,125%/tháng x 08 năm 08 tháng 02 ngày = 19.192.140 đồng. Tổng cộng số tiền ông Th, bà S có trách nhiệm phải thanh toán cho ông T, bà C là 36.092.140 đồng.

[13] Án phí dân sự có giá ngạch: Do số tiền ông Th, bà S có trách nhiệm phải trả cho ông T, bà C là 36.092.140 đồng nên số tiền án phí dân sự có giá ngạch ông Th, bà S phải chịu là 1.804.607 đồng. Ông T, bà C phải chịu án phí trên số tiền không được Tòa án chấp nhận yêu cầu, ông T, bà C yêu cầu số tiền 225.508.000 đồng, được chấp nhận 36.092.140 đồng nên số tiền không được chấp nhận là 189.415.860 đồng, nên ông T, bà C phải chịu án phí là 9.470.793 đồng, ông T, bà C đã nộp tạm ứng án phí 5.637.000 đồng theo Biên lai số 0009380 ngày 23/5/2018 tại Chi cục Thi hành án dân sự huyện V được đối trừ, ông T và bà C còn phải nộp tiếp số tiền 3.833.793 đồng.

[14] Từ những phân tích nêu trên, có căn cứ chấp nhận kháng cáo của ông Trần Văn Th; không có căn cứ chấp nhận ý kiến đề xuất của Kiểm sát viên tham gia phiên tòa; sửa một phần Bản án dân sự sơ thẩm số 44/2018/DS-ST ngày 18 tháng 10 năm 2018 của Tòa án nhân dân huyện V, tỉnh Bạc Liêu.

[15] Án phí dân sự phúc thẩm: Do yêu cầu kháng cáo của ông Trần Văn Th được chấp nhận và sửa án sơ thẩm, nên ông Th không phải chịu án phí phúc thẩm, ông Th đã nộp tạm ứng án phí phúc thẩm được hoàn lại toàn bộ.