Bản án 01/2025/DS-PT — Tranh chấp quyền sử dụng đất

NỘI DUNG VỤ ÁN:

* Tại đơn khởi kiện, quá trình giải quyết vụ án nguyên đơn ông Đinh Xuân Đ, bà Trần Thị T trình bày:

Năm 1975, vợ chồng ông bà đã khai hoang mảnh đất hiện nay đang sử dụng tại Bản T, xã G, tỉnh Sơn La. Vị trí đất phía bắc giáp đường Q, phía Đông giáp đất ở của ông D1, phía Nam giáp cửa hàng Vật tư nông nghiệp Gia phù cũ (bây giờ là trụ sở Công an xã G), phía Tây giáp đường vào bản Nà Khằm. Trong quá trình sử dụng, ông bà đã cho các con một phần diện tích đất gồm anh Đinh Xuân T2, anh Đinh Xuân T3, chị Đinh Thị T4.

Khoảng năm 1987, sau khi em trai bà T là ông Trần Quốc H lập gia đình với bà Nguyễn Thị T1, ông bà đã cho ông H khoảng 100m2 đất để ông H làm nhà ở. Trong quá trình sử dụng, ông H đã mượn ông bà một ít đất giáp đường đi vào nhà ông bà để xây dựng một khối nhà nhỏ có hình giống như ống khói của nhà bếp, sử dụng một thời gian thì ông H tự tháo dỡ phần xây dựng và trả lại đất cho gia đình ông bà. Sau đó, ông H bà T1 cho con trai là anh Trần Tú A mảnh đất nêu trên. Khoảng năm 2013, 2014 anh Trần Tú A làm nhà và xin ông bà thêm khoảng 2m chiều sâu kéo dài phía sau mảnh đất, diện tích khoảng 20m2 không bao gồm diện tích đất mà ông H đã xây dựng có hình ống khói của nhà bếp. Việc ông bà cho ông H và anh Tú A đất nêu trên chỉ thoả thuận bằng miệng không lập thành văn bản. Anh Tú A1 đã sử dụng ổn định từ lúc làm nhà đến nay, không xảy ra mâu thuẫn.

Về giấy tờ đất, ngày 18/10/1986 bà T khi đó là Cửa hàng trưởng Cửa hàng vật tư nông nghiệp G đã có đơn xin đất làm nhà và được UBND xã G nhất trí. Năm 2007, ông bà được nhà nước cấp GCNQSDĐ. Ông bà không nắm rõ việc nhà nước giao đất cho ông H bà T1 và việc ông H bà T1 cho anh Tú A1 đất.

Tháng 12/2023, khi Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện P kiểm tra việc lấn chiếm hành lang an toàn giao thông tại vị trí đất của anh Tú A1, ông Đ bà T nghe bà T1 nói là anh Tú A1 được cấp thêm phần đất của ông bà nên mới xảy ra tranh chấp. Theo đơn đề nghị của bà T, ngày 20/9/2024 Phòng Tài nguyên và môi trường huyện P phối hợp với UBND xã G tiến hành đo đạc, kiểm tra ranh giới, mốc giới thửa đất, thống nhất phương án giải quyết tranh chấp nhưng không thành. Ngày 19/11/2024, tổ hoà giải cơ sở bản Tân Ba đã tổ chức hoà giải nhưng không thành. Ngày 21/11/2024 UBND xã G đã tổ chức hoà giải tranh chấp nhưng không thành.

Do vậy, ông bà khởi kiện yêu cầu anh Trần Tú A trả lại 40,2m2 đất trong GCNQSDĐ số BM 687587 do UBND huyện P cấp ngày 25/9/2013 để cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của gia đình ông bà theo đúng quy định. Ông bà không yêu cầu huỷ GCNQSDĐ của anh Trần Tú A. Tại phiên hoà giải ngày 15/4/2025, ông bà xác định diện tích đất anh Tú A phải trả lại là 40,9m2 đất theo kết quả xem xét thẩm định tại chỗ của Toà án.

* Bị đơn trình bày:

Anh Tú A1 sinh ra và lớn lên tại bản Tân Ba, xã G, tỉnh Sơn La. Khi anh sinh ra, bố mẹ anh là ông Trần Văn H1 bà Nguyễn Thị T1 đã xây dựng 01 nhà xây và 01 nhà gỗ trên diện tích đất đã có. Khi đó ranh giới đất giữa nhà anh và ông bà Đàm T5 đã rõ ràng. Năm 2008, bố mẹ anh làm thủ tục để cấp GCNQSDĐ. Năm 2013 khi anh chuẩn bị lấy vợ thì được bố mẹ cho mảnh đất để làm nhà và kinh doanh. Năm 2014, khi anh xây nhà thì xảy ra tranh cãi với gia đình bà T5. Bà T5 không nhất trí nên anh không làm hết diện tích đất. Khi đó các bên không yêu cầu chính quyền địa phương giải quyết. Về việc giải quyết tranh chấp của chính quyền địa phương năm 2024, anh nhất trí với trình bày của bà T5. Hiện nay, anh đang thế chấp quyền sử dụng đất để vay tiền tại ngân hàng B1.

Đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, anh Tú A1 không nhất trí và đề nghị Toà án xác định diện tích đất của gia đình anh theo đúng GCNQSDĐ.

Chị Phạm Thị N (vợ Trần Tú A) trình bày:

Chị kết hôn với anh Trần Tú A năm 2014, trước đó chị bán hoa quả tại mảnh đất tranh chấp này; ngày đào móng bà T5 ra cãi nhau với anh Tú A và bà T1 không cho nhà chị xây nhà trên đất hiện tại đã có sổ đỏ mà bắt xây dịch lại cho đỡ vướng cổng nhà bà; mẹ chị và Tú A đành phải xây lùi lại theo dây bà T5 căng; hiện tại móng nhà cũ vẫn còn nguyên và thừa 1 đoạn sau nhà hiện tại vợ chồng chị đang ở. Sau đó bà T5 gọi chồng chị đề nghị muốn thay đổi diện tích sổ đỏ nhưng gia đình chị không đồng ý vì đã ở từ đó rất lâu và đã được cấp giấy CNQSD đất. Chị không nhất trí với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

* Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị T1 trình bày:

Bà là mẹ của anh Trần Tú A. Khoảng năm 1987, bà Trần Thị T gọi vợ chồng ông bà đến ở tại vị trí đất hiện tại, trên đất khi đó là vườn ổi và có 3 lò vôi của gia đình bà T đốt vôi để xây nhà. Thời điểm đó, toàn bộ đất nhà ông bà và nhà bà T là một quả đồi, ông bà ở phía trước, nhà bà T ở phía sau. Khi ra ở gia đình ông bà tự san ủi đất để làm một ngôi nhà gỗ, nguyên vật liệu được gia đình bà T hỗ trợ một ít không dùng hết khi nhà bà T xây nhà. Sau đó vợ chồng ông bà xây thêm nhà để ở rồi dỡ bỏ trước khi cho con trai đất. Thời gian cụ thể bà không nhớ. Ranh giới đất giữa hai bên là một hàng rào bằng xương rồng. Năm 2013 vợ chồng ông bà đã tặng cho mảnh đất trên cho vợ chồng con trai là Trần Tú A. Khi bà làm nhà cho anh Tú A thì gia đình bà T không cho múc vào sây nên nhà anh Tú A không làm hết diện tích đất. Bà không nhất trí với yêu cầu khởi kiện của ông bà Đàm T5 và đề nghị Toà án giải quyết theo GCNQSDĐ đã cấp cho anh Trần Tú A.

* Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Trần Quốc H trình bày:

Năm 1987, ông bà khai phá diện tích đất sau đó cho con trai là Trần Tú A. Khi đến sinh sống và khai phá trên đất có lò vôi cũ của gia đình ông bà Đàm T5 và 01 ngôi mộ. Gia đình ông đã di dời ngôi mộ và xây dựng 01 nhà gỗ ba gian và 01 nhà bếp xây cấp bốn. Năm 2003, ông đi làm ăn xa, vợ ông là bà Nguyễn Thị T1 ở nhà đã làm thủ tục để cấp GCNQSDĐ khoảng năm 2007 – 2008. Năm 2013, ông bà tặng cho mảnh đất nêu trên cho con trai, khi đó ông được bà T1 thông báo về việc làm thủ tục nhưng ông không nhớ có được tham gia ký giấy tờ hay không. Đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, do thời gian đã lâu nên ông không nhớ và không xác định được diện tích đất tranh chấp là của ai.

* Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Ủy ban nhân dân xã G trình bày:

Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các đương sự trước đây do UBND huyện P thực hiện theo Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành. Căn cứ hồ sơ địa chính mà UBND xã được giao quản lý không đủ căn cứ để xác định việc giao đất cho các đương sự là đúng hay sai. Đề nghị Toà án giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật. Căn cứ bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Toà án, UBND xã sẽ thực hiện thủ tục đăng ký đất đai cho các đương sự theo quy định.

* Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Ngân hàng B1 trình bày:

Anh Trần Tú A là khách hàng vay tiền của ngân hàng theo hợp đồng tín dụng và có thế chấp quyền sử dụng đất để bảo đảm tiền vay theo hợp đồng thế chấp ngày 28/5/2018. Trường hợp đơn khởi kiện của nguyên đơn là có căn cứ, Ngân hàng sẽ yêu cầu tất toán khoản vay để bị đơn thực hiện thủ tục điều chỉnh lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Sau đó Ngân hàng có thể tiếp tục ký hợp đồng tín dụng với bị đơn nếu bị đơn đáp ứng được quy định. Đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đề nghị Toà án giải quyết theo quy định của pháp luật.

* Tại bản án dân sự sơ thẩm số: 01/2025/DS – ST ngày 12/8/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 5 - Sơn La đã xét xử và quyết định:

Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Đinh Xuân Đ, bà Trần Thị T. Ông Đinh Xuân Đ, bà Trần Thị T có quyền sử dụng 40,9m2 đất tranh chấp thuộc tờ bản đồ số 36 tại xã G, tỉnh Sơn La theo sơ đồ thửa đất kèm theo Biên bản xem xét thẩm định tại chỗ ngày 01/4/2025 của Toà án nhân dân huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La.

Huỷ một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BM 687587 do Ủy ban nhân dân huyện P cấp cho anh Trần Tú A ngày 25/9/2013 đối với diện tích 40,9m2 đất thuộc tờ bản đồ số 36 tại xã G, tỉnh Sơn La mà ông Đinh Xuân Đ, bà Trần Thị T được quyền sử dụng.

Ông Đinh Xuân Đ, bà Trần Thị T, anh Trần Tú A có quyền và có nghĩa vụ đăng ký biến động với cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra Bản án sơ thẩm còn tuyên về án phí, chi phí tố tụng và quyền kháng cáo cho các đương sự theo quy định của pháp luật.

Sau khi xét xử sơ thẩm, ngày 25/8/2025, bị đơn anh Trần Tú A có đơn kháng cáo không nhất trí với toàn bộ bản án sơ thẩm.

Tại phiên tòa phúc thẩm:

Ý kiến tranh luận của bị đơn: Giữ nguyên nội dung đơn kháng cáo. Mảnh đất anh đang sử dụng là do bố mẹ anh là ông Trần Quốc H và bà Nguyễn Thị T1 khai hoang và sử dụng từ năm 1986, năm 1987 bố mẹ anh đã làm nhà trên đất để ở hiện móng nhà vẫn còn nằm trên diện tích đất đang tranh chấp. Mảnh đất khai hoang này có vị trí liền kề với mảnh đất của bác anh là bà Trần Thị T. Năm 2004, bố mẹ anh làm GCNQSDĐ, cán bộ địa chính lúc đó là anh Đinh Xuân T2 con của bà Trần Thị T. Về mặt thủ tục pháp lý làm sổ đỏ đều tuân theo quy định như xác nhận các hộ liền kề không phát sinh tranh chấp gồm cả bà Trần Thị T và ông Đinh Xuân Đ. Đến năm 2013 anh được tặng cho đất và được cấp GSNCQSDĐ, sau đó đã xây dựng nhà cửa trên mảnh đất này. Hiện nay móng nhà cũ vẫn nằm trên diện tích đất tranh chấp, anh không nhất trí yêu cầu khởi kiện của ông bà Đàm T5.

Ý kiến tranh luận của nguyên đơn: Giữ nguyên đơn khởi kiện. Không chấp nhận kháng cáo của bị đơn, đề nghị giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Ý kiến tranh luận của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Ông H và bà T1 đều không nhất trí yêu cầu khởi kiện của ông bà Đàm T5.

* Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Sơn La phát biểu ý kiến về việc tuân theo pháp luật tố tụng của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký phiên tòa và của người tham gia tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án kể từ khi thụ lý cho đến trước thời điểm Hội đồng xét xử nghị án được thực hiện đúng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự. Về quan điểm quyết vụ án: Căn cứ khoản 2 Điều 308, Điều 309 Bộ luật Tố tụng dân sự. đề nghị: Sửa bản án sơ thẩm số 01/2025/DS-ST ngày 12 tháng 8 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực 5 – Sơn La theo hướng không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Giữ nguyên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BM687587 do Ủy ban nhân dân huyện P cấp ngày 25/9/2025 mang tên Trần Tú A.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án; ý kiến trình bày của các đương sự; căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa; quan điểm giải quyết vụ án của Kiểm sát viên. Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định.

* Về tố tụng:

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Ủy ban nhân dân xã G, tỉnh Sơn La và Ngân hàng thương mại cổ phần Đ1 vắng mặt, đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ nhất, có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Căn cứ khoản 2 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự Tòa án tiến hành phiên tòa xét xử vắng mặt.

* Về nội dung:

Năm 2008, ông bà Đàm T5 chuyển nhượng một phần diện tích đất cho ông Phan Văn N1 và được cấp GCNQSDĐ mới vào năm 2008 số H00599, diện tích đất ở giảm còn 580,1m2. Phần giáp danh hộ liền kề đối với nhà ông H vẫn được giữ nguyên.

Năm 2011, ông bà Đàm T5 chuyển nhượng một phần diện tích đất cho bà Trần Thị Vân A2 và được cấp lại GCNQSDĐ vào năm 2012 số CH002130. Tổng diện tích còn 911,3m2. Phần giáp danh hộ liền kề đối với nhà ông bà Huy T6 được điều chỉnh với kích thước các cạnh lần lượt là 6,42m; 3,10m; 5,16m; 5,05m; 9,09m.

Năm 2019, ông bà Đàm T5 tặng cho quyền sử dụng đất cho bà Đinh Thị T4, Ông Đinh Văn T7, bà Hà Thị T8; ông Đinh Văn T9, bà Vũ Thị Kim L và được cấp lại GCNQSDĐ vào năm 2020 số CS00176. Tổng diện tích còn lại 451,1m2. Phần giáp danh hộ liền kề đối với nhà ông Tú A với kích thước các cạnh lần lượt là 6,58m; 3,10m; 5,16m; 4,96m.

Năm 2023, thuộc diện chuyển mục đích sử dụng đất, ông bà Đàm T5 được cấp lại GCNQSDĐ vào năm 2023 số CH 00077 với diện tích đất và kích thước phần giáp danh hộ liền kề đối với nhà ông Tú A không có sự thay đổi so với GCNQSDĐ cấp năm 2020.

Năm 2013, ông bà Trình H2 tặng cho ông Tú A toàn bộ diện tích đất đã được cấp GCNQSDĐ. Ông Tú A đã được cấp GCNQSDĐ số BM 687587 ngày 25/9/2013.

Như vậy, đối với GCNQSDĐ hiện đang có giá trị pháp lý của ông Tú A và ông bà Đàm T5 có kích thước các cạnh giáp nhau đều phù hợp, không có sự chênh lệch quá lớn về kích thước.

Xét diện tích đất của hai hộ đang sử dụng đều lớn hơn so với GCNQSDĐ được cấp, kích thước các cạnh giáp ranh đều phù hợp so với GCNQSDĐ của hai hộ. Hình thể thửa đất của gia đình ông Tú A không có sự sai khác nhiều so với GCNQSDĐ. Cấp sơ thẩm chỉ căn cứ vào thực tế tặng cho, sử dụng đất để xác định diện tích đất tranh chấp thuộc quyền sở hữu của nguyên đơn là chưa đủ căn cứ.

Về án phí sơ thẩm: Vụ án thuộc trường hợp tranh chấp về quyền sử dụng đất, Toà án không giải quyết phân chia quyền sử dụng đất theo phần nên cấp sơ thẩm xác định các đương sự phải chịu án phí có giá ngạch là không đúng. Nguyên đơn phải chịu 300.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm do yêu cầu không được chấp nhận, tuy nhiên, nguyên đơn là người cao tuổi nên được miễn án phí dân sự sơ thẩm.

Về chi phí tố tụng: Do yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn không được chấp nhận nên nguyên đơn phải chịu chi phí xem xét thẩm định tại chỗ là 3.048.000 đồng.

Về án phí phúc thẩm: Anh Trần Tú A không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm.

Vì các lẽ trên;

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ khoản 2 Điều 308, Điều 309 Bộ luật Tố tụng dân sự:

Chấp nhận kháng cáo của bị đơn anh Trần Tú A. Sửa bản án dân sự sơ thẩm số: 01/2025/DS-ST ngày 12/8/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 5 – Sơn La, như sau:

Căn cứ khoản 9 Điều 26; điểm a khoản 1 Điều 35; điểm a khoản 1 Điều 39; khoản 1 Điều 147; khoản 1 Điều 165 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Các Điều 48, Điều 49 và Điều 50 Luật đất đai năm 2003; các Điều 133, Điều 134 và Điều 135 Luật đất đai năm 2024. Điểm đ khoản 1 Điều 12, khoản 6 Điều 15, điểm a khoản 2 Điều 27 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Toà án:

1. Không chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Đinh Xuân Đ, bà Trần Thị T về yêu cầu anh Trần Tú A trả lại 40,9m2 trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BM 687587 do UBND huyện P cấp ngày 25/9/2013.

2. Về chi phí tố tụng: Ông Đinh Xuân Đ, bà Trần Thị T phải chịu 3.048.000 đồng (Ba triệu không trăm bốn mươi tám nghìn đồng) chi phí xem xét thẩm định tại chỗ.

3. Về án phí:

Miễn án phí dân sự sơ thẩm cho nguyên đơn ông Đinh Xuân Đ, bà Trần Thị T.

Anh Trần Tú A không phải chịu 300.000 đồng (Ba trăm nghìn đồng) án phí dân sự phúc thẩm. Hoàn trả anh Trần Tú A số tiền 300.000 đồng (Ba trăm nghìn đồng) tạm ứng án phí dân sự đã nộp theo biên lai thu số 0000219 ngày 28/8/2025 tại Thi hành án dân sự tỉnh Sơn La.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực thi hành kể từ ngày tuyên án (Ngày 20/11/2025).